انصراف اسپانیا و الجزایر از بازی دوستانه با تیم ملی فوتبال ایران

آسیانیوز ایران؛ سرویس ورزشی:

جام جهانی ۲۰۲۶ کمتر از ۱۲۰ روز دیگر آغاز می‌شود و تیم ملی ایران در گروهی مرگبار باید به مصاف بلژیک، مصر و نیوزیلند برود. اما شاگردان امیر قلعه‌نویی در حالی خود را برای بزرگترین رویداد فوتبال جهان آماده می‌کنند که تقویم تدارکاتی‌شان همچون بیابانی خشک و خالی است. وعده «بازی‌های جان‌دار» مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، یکی پس از دیگری رنگ باخته‌اند. بزرگ‌ترین ضربه، عقب‌نشینی ناگهانی اسپانیا بود. قرار بود شاگردان لوئیس د لا فوئنته در خردادماه و در آخرین فیفادی پیش از جام جهانی، در ورزشگاه ریازور لاکرونیا میزبان ایران باشند. توافق انجام شده بود، ۱.۵ میلیون دلار هم قرار بود جابه‌جا شود، اما اسپانیایی‌ها ناگهان پا پس کشیدند. پرونده دیدار با پرتغال هم پیش از این به دلیل عدم توافق مالی بسته شده بود. حالا رویای رویارویی با یکی از قدرت‌های فوتبال اروپا، حداقل تا پیش از جام جهانی، بر باد رفته است.

فیفادی ماه مارچ نیز شرایطی مشابه دارد. تونس اولین گزینه بود که مذاکرات با او خیلی زود شکست خورد. الجزایر صریحاً پاسخ منفی داد. کامرون با چراغ سبز ساموئل اتوئو پای میز مذاکره آمد اما با افزایش رقم درخواستی، توافق نهایی را از دسترس فدراسیون ایران خارج کرد. ایسلند و اسکاتلند هم گزینه‌های اروپایی بعدی بودند که هر کدام به دلایلی از دسترس خارج شدند. ایسلند به مصاف کانادا و هائیتی می‌رود و اسکاتلند ترجیح داده به پیشنهاد ژاپنی‌ها پاسخ مثبت بدهد. در این میان، تنها پیشنهاد روی میز، یک تورنمنت ۴ جانبه با حضور اردن، نیجریه و کاستاریکا به میزبانی اردن است. اما این پیشنهاد به دلیل شرایط خاص منطقه و هم‌مرز بودن اردن با اسرائیل، هنوز از سوی فدراسیون فوتبال ایران پذیرفته نشده است. سخنگوی فدراسیون از مذاکرات نهایی با تیم‌هایی از آفریقا و آمریکای جنوبی برای فیفادی فروردین خبر می‌دهد و امیدوار است که ۲ بازی تدارکاتی دیگر هم برای خرداد ماه نهایی شود. اما با کارنامه نه چندان موفق فدراسیون در هفته‌های اخیر، هیچ‌کس نمی‌داند این وعده‌ها تا چه حد عملی خواهد شد.

بحران دیپلماسی فوتبال ایران

شکست مذاکرات با اسپانیا، پرتغال، تونس، الجزایر، کامرون، ایسلند و اسکاتلند یک الگوی تکراری و نگران‌کننده را نشان می‌دهد: فدراسیون فوتبال ایران در دیپلماسی بین‌المللی با چالش‌های جدی مواجه است. این چالش‌ها تنها به مسائل مالی محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد سیاسی و کارشناسی نیز دارد. عقب‌نشینی ناگهانی اسپانیا در شرایطی که به نظر می‌رسید توافق نهایی شده، نشان می‌دهد عوامل فراتر از مذاکرات مالی در این میان نقش داشته‌اند. تجربه مشابه با پرتغال که به دلیل «عدم توافق مالی» شکست خورد، اما حالا اسپانیا با وجود توافق مالی نیز پا پس کشیده، زنگ خطر جدی برای دیپلماسی ورزشی ایران است. مهدی تاج از «کارشکنی» علیه فوتبال ایران سخن گفته است. اگرچه او جزئیات این کارشکنی را فاش نکرده، اما الگوی مذاکرات شکست‌خورده با تیم‌های اروپایی نشان می‌دهد که فوتبال ایران در انزوایی فراتر از میدان‌های ورزشی گرفتار شده است. این انزوا، میراثی از سال‌ها تنش‌های سیاسی است که اکنون گریبانگیر تیم ملی در آستانه بزرگترین رویداد فوتبال جهان شده است.

عملکرد فدراسیون فوتبال در آستانه جام جهانی

فدراسیون فوتبال ایران نزدیک به دو سال فرصت داشت تا تقویم تدارکاتی تیم ملی برای جام جهانی ۲۰۲۶ را بچیند. اما خروجی این دو سال، مجموع‌ای از مذاکرات ناتمام، وعده‌های رنگ‌باخته و نهایتاً تقویمی خالی است. این عملکرد ضعیف را نمی‌توان تنها به گردن عوامل بیرونی انداخت. مدیریت مهدی تاج در بازگشت دوباره به فدراسیون، با حاشیه‌های فراوانی همراه بوده است. از اختلافات داخلی در هیئت رئیسه تا انتقادات به نحوه مدیریت منابع مالی، همه و همه نشان می‌دهد که فدراسیون در آستانه جام جهانی از تمرکز کافی برخوردار نیست. نتیجه این بی‌تمرکزی، تقویمی خالی از بازی تدارکاتی در حساسترین مقطع زمانی است. سخنگوی فدراسیون از «تلاش‌های شبانه‌روزی» مسئولان می‌گوید و از حمایت رئیس‌جمهور و وزیر خارجه سخن می‌راند. اما این حمایت‌ها هنوز به نتیجه عملی منجر نشده است. تیم ملی ایران در شرایطی که رقبای گروهش مشغول هماهنگی و آزمایش تاکتیک‌های خود در دیدارهای تدارکاتی هستند، هنوز نمی‌داند اولین حریف دوستانه‌اش در سال ۲۰۲۶ کیست.

گزینه‌های باقی‌مانده و ارزش تاکتیکی آن ها

با حذف تدریجی گزینه‌های مطرح اروپایی و آفریقایی، تنها پیشنهاد مشخص روی میز، تورنمنت ۴ جانبه در اردن با حضور نیجریه و کاستاریکا است. از نظر تاکتیکی، رویارویی با نیجریه می‌تواند شبیه‌سازی مناسبی برای بازی با مصر باشد، هر دو تیم آفریقایی با ویژگی‌های فیزیکی مشابه. کاستاریکا نیز می‌تواند نماینده‌ای برای سبک بازی آمریکای جنوبی-مرکزی باشد. اما مشکل اصلی این تورنمنت، میزبان آن است. برگزاری مسابقه در اردن با توجه به شرایط خاص منطقه و هم‌مرز بودن این کشور با اسرائیل، حساسیت‌های سیاسی-امنیتی ویژه‌ای دارد که هنوز برطرف نشده است. اگر فدراسیون نتواند این مانع را از پیش رو بردارد، ایران حتی این گزینه نه چندان ایده‌آل را نیز از دست خواهد داد. گزینه‌های دیگری که سخنگوی فدراسیون از آنها به عنوان «تیم‌های آفریقایی و آمریکای جنوبی» یاد کرده، هنوز معرفی نشده‌اند. با توجه به زمان اندک باقی‌مانده تا فیفادی فروردین، هرگونه توافق جدید باید بسیار سریع نهایی شود. تجربه هفته‌های اخیر نشان می‌دهد که فدراسیون در سرعت عمل نیز مشکل دارد.

راهکارهای پیشنهادی برای برون‌رفت از بحران

فدراسیون فوتبال ایران در شرایط کنونی باید چند اقدام فوری انجام دهد.

1. نخست، استفاده حداکثری از ظرفیت دیپلماتیک کشور. وعده رئیس‌جمهور و وزیر خارجه برای کمک به فدراسیون باید هرچه سریعتر عملیاتی شود. رایزنی‌های سیاسی در سطح وزارت خارجه می‌تواند برخی موانع غیرمالی را که گریبانگیر مذاکرات با کشورهای اروپایی شده، برطرف کند.
2. دوم، انعطاف‌پذیری بیشتر در مذاکرات مالی. فدراسیون باید پذیرش افزایش هزینه‌های برگزاری دیدارهای تدارکاتی را به عنوان یک واقعیت تلخ اما اجتناب‌ناپذیر در شرایط کنونی بپذیرد. پرداخت ۱.۵ میلیون دلار به اسپانیا نشان می‌دهد که فدراسیون تا حدودی این واقعیت را پذیرفته، اما شاید در مذاکره با کامرون و دیگر تیم‌ها نیاز به انعطاف بیشتری باشد.
3. سوم، فعال‌سازی بخش بین‌الملل فدراسیون با نیروهای متخصص و آشنا به دیپلماسی فوتبال. مذاکرات فعلی به نظر می‌رسد بیش از حد به ارتباطات شخصی وابسته است و از ساختار حرفه‌ای بی‌بهره. تا زمانی که فدراسیون یک تیم تخصصی و متمرکز برای مذاکرات بین‌المللی نداشته باشد، این بحران‌ها تکرار خواهد شد.

پیامدهای بحران تدارکاتی بر عملکرد تیم ملی در جام جهانی

فوتبال مدرن بدون بازی‌های تدارکاتی باکیفیت، امکان موفقیت در تورنمنت‌های بزرگ را از تیم‌ها سلب می‌کند. تیم ملی ایران در جام‌های جهانی ۲۰۱۴، ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ با وجود تمام محدودیت‌ها، عملکرد قابل قبولی داشت. یکی از دلایل این عملکرد، برگزاری دیدارهای تدارکاتی مناسب پیش از جام جهانی بود. شبیه‌سازی تاکتیکی برابر حریفان گروه، هماهنگی خطوط تیم، آزمایش بازیکنان جدید و ایجاد اعتماد به نفس از طریق پیروزی در بازی‌های دوستانه، همگی نیازمند رقبایی هستند که سبک بازی مشابهی با حریفان جام جهانی داشته باشند. فقدان این بازی‌ها، تیم ملی را در تاریکی تاکتیکی فرو خواهد برد. تیم‌های بلژیک، مصر و نیوزیلند بی‌شک با برنامه‌ریزی دقیق و برگزاری دیدارهای تدارکاتی متعدد پا به جام جهانی خواهند گذاشت. آنها نقاط ضعف و قوت خود را محک زده و آماده‌ترین نسخه ممکن را روانه میدان خواهند کرد. اگر ایران نتواند در این فیلد رقابتی با آنها همراه شود، حتی بهترین برنامه‌های تاکتیکی امیر قلعه‌نویی نیز در میدان بی‌اثر خواهد ماند.