آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
دکتر حسین چناری - مدرس دانشگاه و مشاور امور آموزشی
دکتر ابراهیم صالحی عمران - استاد گروه علوم تربیتی دانشگاه مازندران
در سالهای اخیر با پیشرفت تکنولوژی و تحول دیجیتال، در بخشهای مختلف آموزش تغییرات اساسی صورت گرفته است و پیشرفت آموزش پزشکی به یکی از محورهای اساسی در شکلگیری سیستمهای بهداشتی کارآمد در سراسر جهان تبدیل شده است. آموزش پزشکی مبتنی بر شایستگی یک روش جدید آموزشی برای تربیت نسل متفاوتی از پزشکان است. این شیوه که بر توسعه مهارتهای عملی در کنار دانش نظری تأکید دارد به یک روند جهانی تبدیل شده است و آموزش پزشکی مبتنی بر شایستگی در تولید حرفهایهای بهداشتی که قادر به تطبیق با محیطهای بالینی مختلف هستند، اثربخشی خود را ثابت کرده است.
سیستم بهداشتی ایران بهخاطر زیرساخت آموزشی قوی خود، بهویژه در علوم پزشکی، شناخته شده است. سیستم آموزش پزشکی ایران گامهای قابل توجهی در جهت ادغام شیوههای جامعهمحور و یادگیری مبتنی بر تحقیق در برنامه درسی برداشته است. با این حال، همچنان چالشهایی در تعادل بین نظریه علمی و کاربرد عملی وجود دارد. فاصله بین دانش نظری و شیوههای پزشکی واقعی اغلب منجر به این میشود که فارغالتحصیلان از تواناییهای لازم برای موفقیت در محیطهای بهداشتی پویا بیبهره باشند. این مسئله نشاندهنده نیاز به یک رویکرد قویتر و مبتنی بر مهارتها در آموزشهای چارچوبی وزارت بهداشت است. این یادداشت تلاش دارد تا عوامل موثر بر موفقیت آموزشهای مهارتی و حرفهای مبتنی بر شایستگی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی را مورد ارزیابی قرار دهد، لذا تلاش میکند پاسخ دهد که ابعاد و مولفههای آموزشهای مهارتی و حرفهای مبتنی بر شایستگی در بخش وزارت بهداشت ، درمان و آموزش علوم پزشکی کدامند؟
نتایج نشان ابعاد آموزشهای مهارتی و حرفهای مبتنی بر شایستگی در بخش وزارت بهداشت، درمان و آموزش علوم پزشکی شامل پنج بعد و 22 مولفه میباشد که عبارتند از: بعد اول آموزشهای مهارتی و بالینی (شامل مولفههای مهارتهای تشخیصی و درمانی، روشهای جراحی و تهاجمی، مهارتهای پرستاری تخصصی، مدیریت فوریتهای پزشکی)، آموزشهای حرفهای و اخلاقی (شامل مولفه های مهارتهای ارتباطی و همدلی، اخلاق حرفهای، مهارتهای کار تیمی و بینحرفهای، مدیریت و رهبری، حقوق بیمار، رازداری و حفظ اطلاعات بیمار، تصمیمگیری در شرایط دشوار اخلاقی)، آموزشهای مدیریتی و سازمانی (شامل مولفه های مدیریت کیفیت و ایمنی بیمار، مدیریت منابع و بودجه، مدیریت دادهها و فناوری اطلاعات سلامت، آموزشهای حقوقی، آموزش مدیریت بحران)، آموزشهای فردی و توسعهای (شامل مولفه های مدیریت استرس و فرسودگی شغلی، تابآوری و خود مراقبتی)، آموزش مبتنی بر تکنولوژیهای نوین (شامل مولفه های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، تلهمدیسین و سلامت از راه دور، واقعیت مجازی و واقعیت افزوده، پرینت سهبعدی و پزشکی باز ساختی).
بر اساس نتایج پژوهشی که اخیرا انجام یافته است، ابعاد آموزشهای مهارتی و حرفهای مبتنی بر شایستگی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بیانگر رویکردی جامع و نظاممند در ارتقای توانمندیهای کارکنان حوزه سلامت است. وجود پنج بعد اصلی نشان میدهد که توسعه شایستگیهای حرفهای صرفاً به آموزشهای بالینی محدود نمیشود، بلکه شامل جنبههای اخلاقی، مدیریتی، فردی و فناورانه نیز هست. بعد آموزشهای مهارتی و بالینی محور اصلی توانمندسازی حرفهای به شمار میرود زیرا به ارتقای مهارتهای تشخیصی، درمانی و مدیریتی فوریتها منجر میشود. در کنار آن، آموزشهای اخلاقی و حرفهای نقش حیاتی در شکلگیری رفتارهای مسئولانه و ارتباط مؤثر با بیمار دارد که نتیجه آن افزایش اعتماد عمومی به نظام سلامت است. این همافزایی میان مهارتهای بالینی و ارزشهای اخلاقی سبب میشود کیفیت خدمات درمانی در سطوح مختلف بهبود یابد.
در جمعبندی، نتایج نشان میدهد که برای دستیابی به آموزشهای مؤثر مبتنی بر شایستگی، طراحی برنامههای آموزشی باید چندبعدی و منعطف باشد و علاوه بر مهارتهای فنی، بر تقویت مهارتهای مدیریتی، فردی و فناورانه تأکید کند. توجه به فناوریهای نوین همچون هوش مصنوعی، تلهمدیسین و واقعیت مجازی، مسیر آموزشهای سلامت را به سمت تحول دیجیتال سوق میدهد و زمینه ارتقای کیفیت درمان و کاهش خطاهای انسانی را فراهم میسازد. بنابراین توصیه میشود که وزارت بهداشت در سیاستگذاریهای آتی، تلفیق آموزشهای بالینی با اصول اخلاق حرفهای، توسعه فردی و فناوریهای نوظهور را محور اصلی نوسازی نظام آموزشی خود قرار دهد، تا بتوان شایستگیهای جامع، پایدار و همراستا با نیازهای آینده نظام سلامت را ایجاد کرد.
در پایان بر اساس یافتههای پژوهش اخیر، پیشنهاد میشود وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با رویکردی یکپارچه، برنامههای آموزشی مبتنی بر شایستگی را در چارچوب پنج بعد شناساییشده اجرا کند. در این راستا، طراحی دورههای مهارتی و بالینی با تأکید بر شبیهسازیهای بالینی و سناریوهای واقعی، تقویت آموزشهای اخلاق حرفهای از طریق کارگاههای تعاملی و بازخورد همتایان، و ایجاد دورههای مدیریتی برای مدیران میانی بهمنظور ارتقای مدیریت کیفیت و منابع انسانی ضروری است. همچنین، بهرهگیری از فناوریهای نوینی مانند واقعیت مجازی، تلهمدیسین و هوش مصنوعی باید بهعنوان مکملی در آموزشهای مهارتی مورد توجه قرار گیرد. در بعد توسعه فردی، برنامههای آموزش تابآوری، خودمراقبتی و مدیریت استرس برای کاهش فرسودگی شغلی پیشنهاد میشود. در نهایت، تشکیل «مرکز شایستگی و نوآوری آموزشی» در حوزه سلامت میتواند به یکپارچگی، ارزیابی مستمر و بهروزرسانی محتوای آموزشی بر اساس نیازهای روز نظام سلامت کشور منجر شود.
برای دریافت اصل مقاله به بخش مقالات وبسایت کالج ابنسینا گرجستان مراجعه فرمایید.
www.avicennacollege.ge/per