آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دقایقی پس از فعال شدن سامانههای پدافند هوایی در تهران و چند شهر دیگر ایران، موجی از گمانهزنیها درباره احتمال از سرگیری جنگ یا وقوع یک حمله هوایی جدید آغاز شد. بازارهای جهانی نفت بلافاصله به این تحولات واکنش نشان دادند و قیمت نفت برنت ۵ دلار در هر بشکه افزایش یافت. اما ساعاتی بعد، تکذیبهای رسمی از تلآویو و واشنگتن منتشر شد. رادیو تلویزیون اسرائیل به نقل از یک منبع امنیتی اعلام کرد که اسرائیل هیچ حملهای به ایران انجام نداده است. این تکذیب، اگرچه از سوی یک منبع رسمی و نامدار نبود، اما به سرعت در رسانههای جهان بازتاب یافت. همزمان، یک مقام دفاعی آمریکا نیز در گفتوگو با الجزیره تأکید کرد که هیچ تغییری در وضعیت آتشبس با ایران ایجاد نشده است. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که پیشتر برخی رسانههای غربی از احتمال هدف قرار دادن تأسیسات انرژی ایران توسط آمریکا خبر داده بودند. با این حال، به نظر میرسد که فعال شدن پدافند هوایی ایران، یک رویداد نظامی بزرگ نبوده، بلکه ناشی از عوامل دیگری بوده است.
خبرگزاری فارس در گزارشی که چند ساعت پس از حادثه منتشر شد، علت صدای سامانههای پدافندی را تشریح کرد. بر اساس این گزارش، صداهای مهیب در تهران و چند شهر دیگر، در واکنش به حضور ریزپرندهها و پهپادهای کوچک از جمله نوع «اوریبتور» در چند نقطه از کشور بوده است. این پهپادها که معمولاً برای شناسایی و جاسوسی استفاده میشوند، باعث فعال شدن سامانههای پدافندی شدهاند. علاوه بر این، چهار عامل دیگر نیز در فعال شدن سامانههای پدافندی در روزهای آتشبس مؤثر اعلام شده است.
- اولین عامل، آمادهباش کامل اپراتورهای پدافندی در شرایط توقف آتش است. اپراتورها دست روی ماشه هستند و به هر نور یا نشانهای باید واکنش نشان دهند.
- دومین عامل، استفاده از جنگندههای میگ ۲۹ به عنوان بخشی از رینگ پدافندی پایتخت در هدفگیری پهپادها است.
- سومین عامل، اورهال سامانههای ضدهوایی، نصب رادارهای جدید و تعمیر تجهیزات در دوره آتشبس است. تست این تجهیزات اجتنابناپذیر است. چهارمین عامل، تمرین و تثبیت مدل جدید استقرار و ارتباط سامانههای پدافندی ایران، یعنی تغییر سیستم «عنکبوتی» به «موزائیکی» است.
با این توضیحات، به نظر میرسد که وقوع یک رویداد نظامی بزرگ منتفی است و فعال شدن پدافند هوایی ایران، یک واکنش به موقع و متناسب با تهدیدات جزئی بوده است. با این حال، افزایش قیمت نفت نشان میدهد که بازارهای جهانی همچنان نسبت به تنشهای منطقه حساس هستند و هرگونه تحرک نظامی، حتی از نوع جزئی، میتواند پیامدهای اقتصادی گستردهای داشته باشد.
تکذیب اسرائیل و پنتاگون؛ واقعیت یا تاکتیک؟
تکذیب اسرائیل و پنتاگون مبنی بر عدم انجام هرگونه حمله به ایران، از دو منظر قابل تحلیل است:
- از یک سو، ممکن است این تکذیبها واقعی باشند و فعال شدن پدافند ایران واقعاً ناشی از عوامل داخلی (ورود پهپادهای جاسوسی یا تست تجهیزات) بوده باشد. در این صورت، رسانههای غربی برای جلوگیری از افزایش تنشها و افزایش قیمت نفت، اقدام به تکذیب کردهاند.
- از سوی دیگر، ممکن است این تکذیبها بخشی از یک جنگ روانی باشد. در عملیاتهای نظامی پنهان، کشورها معمولاً مسئولیت حملات را نمیپذیرند تا از درگیری مستقیم و تمامعیار جلوگیری کنند. عملیات ترور سردار سلیمانی در ژانویه ۲۰۲۰ نیز با توجیه «دفاع از خود» انجام شد و آمریکا رسماً مسئولیت آن را پذیرفت. اما در موارد دیگر، حملات سایبری یا عملیاتهای خرابکارانه معمولاً با سکوت و تکذیب همراه است.
نکته جالب توجه، زمانبندی این تکذیبها است. بلافاصله پس از افزایش نگرانیها و افزایش قیمت نفت، مقامات اسرائیلی و آمریکایی وارد عمل شدند تا اوضاع را آرام کنند. این سرعت واکنش، نشان دهنده اهمیت ثبات بازار نفت برای اقتصاد غرب است.
چرا پدافند ایران به پهپادهای کوچک شلیک کرد؟
پهپادهای جاسوسی، حتی اگر کوچک باشند، یک تهدید جدی برای امنیت ملی محسوب میشوند. این پهپادها میتوانند اطلاعات محرمانهای را در مورد استقرار سامانههای پدافندی، موقعیت تاسیسات هستهای و نظامی، و تحرکات نیروهای مسلح جمعآوری کنند. به همین دلیل، نیروهای مسلح به محض تشخیص حضور این پهپادها، اقدام به رهگیری و هدفگیری آن ها میکنند. نکته قابل توجه، توانایی ایران در شناسایی و رهگیری پهپادهای کوچک است. با وجود کوچک بودن و قابلیت پنهانکاری این پهپادها، سامانههای پدافندی ایران موفق به تشخیص حضورشان شده و به موقع واکنش نشان دادهاند. این نشاندهنده پیشرفت فناوری پدافندی ایران و توانایی آن در مقابله با تهدیدات نامتعارف است. استفاده از جنگندههای میگ ۲۹ برای هدفگیری این پهپادها، یک روش مقرون به صرفه و کارآمد است. این جنگندهها میتوانند به سرعت به نقاط مختلف پرواز کنند و تهدیدات هوایی را شناسایی و منهدم کنند. صدای این جنگندهها نیز گاهی با صدای پدافند اشتباه گرفته میشود.
واکنش سریع بازار نفت به تنشهای منطقه
افزایش ۵ دلاری قیمت نفت برنت در معاملات آتی، نشاندهنده حساسیت بالای بازار نفت به تنشهای منطقه خاورمیانه است. هرگونه خبر از درگیری نظامی، حتی اگر کذب باشد، میتواند قیمت نفت را به شدت افزایش دهد. این افزایش قیمت، اگرچه برای کشورهای صادرکننده نفت (مانند ایران) مفید است، اما برای کشورهای واردکننده نفت (به ویژه کشورهای اروپایی و آسیایی) بسیار مضر است. واکنش سریع مقامات اسرائیلی و آمریکایی برای تکذیب هرگونه حمله، نشان دهنده نگرانی آنها از افزایش قیمت نفت و تأثیر آن بر اقتصاد جهان است. قیمت بالای نفت، میتواند تورم را در سراسر جهان افزایش دهد و رشد اقتصادی را کند کند. به همین دلیل، ایالات متحده و متحدانش همواره سعی میکنند از افزایش ناگهانی قیمت نفت جلوگیری کنند. با این حال، احتمال میرود که قیمت نفت در روزهای آینده همچنان در سطح بالایی باقی بماند. تنشهای سیاسی و نظامی در منطقه خاورمیانه، و همچنین کاهش ذخایر استراتژیک نفت در کشورهای غربی، از جمله عواملی هستند که قیمت نفت را بالا نگه میدارند.
اورهال و بهروزرسانی تجهیزات پدافندی در آتشبس
جنگ، فرصت مناسبی برای تعمیر و نگهداری تجهیزات نظامی نیست. در شرایط جنگی، همه سامانهها باید در آمادهباش کامل باشند و امکان خارج کردن آنها از چرخه عملیات وجود ندارد. به همین دلیل، نیروهای مسلح از دوره آتشبس برای اورهال و بهروزرسانی تجهیزات خود استفاده میکنند. اورهال سامانههای ضدهوایی، شامل بازبینی فنی، تعویض قطعات فرسوده، نصب رادارهای جدید و ارتقای نرمافزارها است. این کارها معمولاً با تستهای میدانی همراه است. در این تستها، سامانهها روشن میشوند و گاهی شلیکهای آزمایشی انجام میشود که باعث ایجاد صدای مهیب میشود. علاوه بر اورهال، نصب رادارهای جدید نیز یکی از فعالیتهای مهم در دوره آتشبس است. رادارهای جدید، قدرت شناسایی و رهگیری پدافند را افزایش میدهند و به مقابله با تهدیدات جدید کمک میکنند. تست این رادارها نیز اجتنابناپذیر است.
تغییر سیستم پدافندی از «عنکبوتی» به «موزائیکی»
تغییر سیستم پدافندی از «عنکبوتی» به «موزائیکی»، یک تحول راهبردی در استراتژی دفاع هوایی ایران است. در سیستم عنکبوتی، همه سامانهها به یک مرکز فرماندهی واحد متصل هستند و فرماندهی متمرکز، تمام عملیات را هدایت میکند. این سیستم، قدرت هماهنگی بالایی دارد، اما در عین حال آسیبپذیر است؛ زیرا با از بین رفتن مرکز فرماندهی، کل سیستم از کار میافتد. در سیستم موزائیکی، سامانهها به صورت محلی و منفصل عمل میکنند. هر سامانه، استقلال عملیاتی بیشتری دارد و میتواند به طور مستقل تصمیم بگیرد. این سیستم، در برابر ضربات اولیه مقاومتر است و انعطاف بیشتری دارد. تمرین و تثبیت این سیستم جدید، به زمان و تلاش زیادی نیاز دارد. نیروهای مسلح در دوره آتشبس، مشغول آموزش و تمرین این سیستم هستند. این تمرینات گاهی با تست سامانههای پدافندی و شلیک توپهای ضدهوایی همراه است که باعث ایجاد صداهای مهیب میشود.