آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
خبر خوش برای دانشجویان دانشگاههای سراسر کشور؛ ثبت درخواست وام شهریه برای نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ از چهارشنبه دوم اردیبهشت ماه آغاز شده است. صندوق رفاه دانشجویان وزارت علوم با اعلام این خبر، مهلت ثبتنام را تا ۱۶ اردیبهشت ماه تمدید کرده است. دانشجویان مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری میتوانند با مراجعه به سامانه صندوق رفاه، نسبت به ثبت درخواست وام خود اقدام کنند. مبلغ وام شهریه برای هر مقطع تحصیلی متفاوت است. دانشجویان کارشناسی ۳۰ میلیون ریال (۳ میلیون تومان)، دانشجویان کارشناسی ارشد ۵۰ میلیون ریال (۵ میلیون تومان) و دانشجویان دوره دکتری ۷۰ میلیون ریال (۷ میلیون تومان) وام دریافت خواهند کرد. این مبالغ میتواند کمک شایانی به تأمین هزینههای تحصیلی دانشجویان، به ویژه در شرایط اقتصادی دشوار کنونی، داشته باشد.
یکی از مهمترین و کاربردیترین تغییرات در فرآیند دریافت وام، امکان استفاده از سفته الکترونیکی به جای معرفی ضامن یا ثبت سند تعهد است. این ابتکار عمل، گامی بلند در جهت حذف بوروکراسی زائد و تسهیل فرآیند دریافت وام برای دانشجویان محسوب میشود. سفته الکترونیکی با احراز هویت آنلاین و با پرداخت هزینهای اندک صادر میشود و دیگر نیازی به مراجعات اداری و معرفی ضامن نیست. سامانه صندوق رفاه دانشجویان به نشانی Refah.swf.ir آماده دریافت درخواستهای دانشجویان است. دانشجویان میتوانند با مراجعه به این سامانه، پس از مطالعه دقیق شرایط و ضوابط، نسبت به ثبت درخواست خود اقدام کنند. مهلت ثبتنام تا ۱۶ اردیبهشت ماه است و دانشجویان نباید از این فرصت استفاده نکنند.
علاوه بر وام شهریه، صندوق رفاه دانشجویان مهلت ثبت درخواست وامهای «تحصیلی» و «ودیعه مسکن متأهلی» را نیز تمدید کرده است. دانشجویانی که پیش از این موفق به ثبت درخواست نشدهاند، میتوانند در این فرصت مجدد اقدام کنند. این وامها نیز با شرایط مشابه و با استفاده از سفته الکترونیکی قابل دریافت هستند. استفاده از سفته الکترونیکی، یکی از مصادیق تحقق دولت الکترونیک و ارائه خدمات غیرحضوری به مردم است. در شرایطی که بسیاری از دانشجویان به دلیل مشکلات رفتوآمد یا مسائل اقتصادی قادر به مراجعه حضوری به بانکها و دفاتر خدمات نیستند، این امکان میتواند بسیار مفید و کارگشا باشد. با این حال، دانشجویان باید توجه داشته باشند که این وامها بازپرداخت دارند و پس از فراغت از تحصیل، باید اقساط آن را پرداخت کنند. بنابراین، توصیه میشود دانشجویان تنها در صورت نیاز واقعی و با آگاهی از شرایط بازپرداخت، اقدام به دریافت وام کنند. در مجموع، تسهیل فرآیند دریافت وام شهریه و امکان استفاده از سفته الکترونیکی، خبر خوبی برای جامعه دانشجویی کشور است. امید میرود با اجرای این طرح، شاهد کاهش دغدغههای مالی دانشجویان و افزایش تمرکز آنها بر روی تحصیل باشیم.
مبلغ وام شهریه و مقایسه با تورم و هزینههای تحصیل
مبلغ وام شهریه برای دانشجویان کارشناسی ۳۰ میلیون ریال (۳ میلیون تومان)، کارشناسی ارشد ۵۰ میلیون ریال (۵ میلیون تومان) و دکتری ۷۰ میلیون ریال (۷ میلیون تومان) تعیین شده است. این مبالغ در مقایسه با سال گذشته افزایش داشته است، اما آیا این افزایش با نرخ تورم هماهنگ بوده است؟ نرخ تورم در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۰ درصد بود، در حالی که مبلغ وام شهریه حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است. این یعنی قدرت خرید این وام نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. هزینههای تحصیل در دانشگاهها، به ویژه در بخش خصوصی و غیرانتفاعی، بسیار بالاتر از این مبالغ است. دانشجویان دانشگاههای آزاد، غیرانتفاعی و پیام نور معمولاً شهریه بالاتری پرداخت میکنند و این وام نمیتواند تمام هزینههای آنها را پوشش دهد. به عنوان مثال، شهریه یک ترم تحصیلی در دانشگاه آزاد اسلامی برای مقطع کارشناسی، حدود ۵ تا ۷ میلیون تومان است که بیش از دو برابر وام دریافتی است. بنابراین، این وام بیشتر یک کمک هزینه است، نه پوشش کامل شهریه. دانشجویان همچنان باید بخش عمده شهریه را از جیب خود بپردازند. برای دانشجویان کمبضاعت، این وام میتواند یک نفس تازه باشد، اما برای دانشجویانی که شهریه بالایی پرداخت میکنند، کافی نیست.
سفته الکترونیکی و تسهیل فرآیند دریافت وام
یکی از مهمترین و کاربردیترین تغییرات در فرآیند دریافت وام، امکان استفاده از سفته الکترونیکی به جای معرفی ضامن یا ثبت سند تعهد است. در گذشته، دانشجویان برای دریافت وام باید ضامنی را معرفی میکردند که معمولاً این ضامن باید کارمند دولت یا دارای شغل آزاد با درآمد بالا باشد. این موضوع برای بسیاری از دانشجویان، به ویژه دانشجویان کمبضاعت که از خانوادههای ضعیف هستند، یک مانع بزرگ بود. با حذف ضامن و جایگزینی آن با سفته الکترونیکی، این مانع برداشته شده است. سفته الکترونیکی یک سند تعهد الکترونیکی است که با احراز هویت آنلاین و با پرداخت هزینهای اندک صادر میشود. این فرآیند کاملاً آنلاین است و نیازی به مراجعه حضوری به بانک یا دفاتر خدمات نیست. این تغییر نه تنها فرآیند دریافت وام را آسانتر کرده، بلکه زمان آن را نیز به شدت کاهش داده است. در گذشته، پروسه معرفی ضامن و تکمیل مدارک ممکن بود هفتهها طول بکشد. اما با سفته الکترونیکی، این فرآیند در عرض چند دقیقه انجام میشود.
تأثیر وام شهریه بر عدالت آموزشی
وام شهریه، یکی از ابزارهای مهم برای تحقق عدالت آموزشی است. بسیاری از دانشجویان مستعد اما کمبضاعت، به دلیل مشکلات مالی قادر به ادامه تحصیل نیستند. وام شهریه میتواند این مشکل را تا حد زیادی حل کند. با این حال، مبلغ این وام هنوز کافی نیست و بسیاری از دانشجویان همچنان با مشکل مواجه هستند. علاوه بر مبلغ وام، شرایط بازپرداخت آن نیز مهم است. دانشجویان معمولاً پس از فراغت از تحصیل و ورود به بازار کار، باید اقساط وام را پرداخت کنند. در شرایطی که بازار کار با رکود مواجه است و نرخ بیکاری فارغالتحصیلان دانشگاهی بالاست، بازپرداخت این اقساط میتواند برای بسیاری از دانشجویان دشوار باشد. بنابراین، دولت باید نه تنها مبلغ وام را افزایش دهد، بلکه شرایط بازپرداخت آن را نیز انعطافپذیرتر کند. مثلاً میتواند دوره تنفس را بیشتر کند (فاصله بین فراغت از تحصیل و شروع بازپرداخت) یا اقساط را بر اساس درآمد فارغالتحصیلان تعیین کند.
نقش صندوق رفاه دانشجویان در حمایت از دانشجویان
صندوق رفاه دانشجویان وزارت علوم، وظیفه حمایت مالی از دانشجویان را بر عهده دارد. این صندوق با ارائه وامهای شهریه، تحصیلی، ودیعه مسکن و سایر تسهیلات، سعی در کاهش دغدغههای مالی دانشجویان دارد. با این حال، منابع مالی این صندوق محدود است و نمیتواند به همه دانشجویان نیازمند خدمات دهد. در سالهای اخیر، بودجه صندوق رفاه دانشجویان کاهش یافته است. این کاهش بودجه، باعث شده است که مبلغ وامها افزایش چندانی نداشته باشد و بسیاری از دانشجویان از دریافت وام جا بمانند. دولت باید بودجه این صندوق را افزایش دهد تا بتواند خدمات بیشتری به دانشجویان ارائه کند. علاوه بر بودجه، صندوق رفاه دانشجویان باید فرآیندهای خود را نیز بهبود بخشد. استفاده از سفته الکترونیکی یک گام مثبت در این جهت بود. اما هنوز کارهای زیادی باید انجام شود. مثلاً سامانه این صندوق باید به گونهای طراحی شود که دانشجویان بتوانند به راحتی از آن استفاده کنند و مشکلات فنی آن برطرف شود.
چشمانداز وامهای دانشجویی در ایران
با توجه به شرایط اقتصادی کشور و افزایش هزینههای تحصیل، به نظر میرسد که نیاز به وامهای دانشجویی در آینده بیشتر خواهد شد. دولت باید برای تأمین منابع مالی این وامها، برنامهریزی بلندمدتی داشته باشد. یکی از راهکارها، استفاده از ظرفیتهای بانکها و مؤسسات مالی خصوصی است. دولت میتواند با ارائه تضمین، بانکها را ترغیب کند که به دانشجویان وام بدهند. علاوه بر وام، دولت باید به دنبال راهکارهای دیگری نیز برای کاهش هزینههای تحصیل دانشجویان باشد. مثلاً میتواند شهریه دانشگاههای دولتی را کاهش دهد یا به دانشجویان کمبضاعت کمکهای بلاعوض (بورسیه) بدهد. همچنین میتواند شرایطی فراهم کند که دانشجویان بتوانند همزمان با تحصیل، کار کنند و بخشی از هزینههای خود را تأمین کنند. در مجموع، وام شهریه یک ابزار مهم برای حمایت از دانشجویان است، اما کافی نیست. دولت باید با اتخاذ یک رویکرد جامع، به دنبال حل ریشهای مشکلات مالی دانشجویان باشد.