آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:
مرزهای شرقی ایران هر روز داغتر میشود. این بار نوبت تنش میان افغانستان و پاکستان بود. ارتش پاکستان بامداد امروز اعلام کرد که در پاسخ به شلیک خمپاره از داخل خاک افغانستان، چندین پاسگاه مرزی طالبان را بمباران کرده است. این حمله در پی زخمی شدن شماری از غیرنظامیان پاکستانی صورت گرفته است. بر اساس بیانیه ارتش پاکستان، شلیک خمپاره از مناطق مرزی افغانستان، روستاهای مرزی این کشور را هدف قرار داده است. در این حملات، چند نفر از ساکنان محلی زخمی شدهاند. اسلامآباد هشدار داده است که با هرگونه تجاوز از سوی گروههای مستقر در خاک افغانستان، قاطعانه برخورد خواهد کرد.
این دومین بار در یک ماه اخیر است که ارتش پاکستان مواضع طالبان را در خاک افغانستان هدف قرار میدهد. پیش از این، حملات هوایی پاکستان به استانهای شرقی افغانستان باعث افزایش تنشها شده بود. طالبان در آن زمان تهدید کرده بود که به حملات پاکستان پاسخ خواهد داد. حکومت طالبان در افغانستان تاکنون به اتهامات جدید پاکستان واکنش نشان نداده است. اما پیش از این، مقامات طالبان هرگونه مسئولیت در قبال حملات به خاک پاکستان را رد کرده بودند. آنها تأکید کردهاند که "تحریک طالبان پاکستان" (TTP) مستقل از حکومت کابل عمل میکند.
منطقه مرزی میان افغانستان و پاکستان، موسوم به "خط دیورند"، دههها است که کانون ناامنی و درگیری است. گروههای مسلح مختلف در این منطقه رفت و آمد دارند و دولتهای دو کشور نیز همواره یکدیگر را به حمایت از این گروهها متهم میکنند. تحریک طالبان پاکستان (TTP) شبهنظامی است که سالهاست علیه دولت پاکستان میجنگد. اسلامآباد بارها حکومت طالبان در کابل را به پناه دادن به اعضای TTP متهم کرده است. طالبان اما این اتهامات را رد میکند و میگوید که اجازه نمیدهد از خاک افغانستان علیه هیچ کشوری استفاده شود.
کارشناسان معتقدند که افزایش تنشها میان کابل و اسلامآباد میتواند به بیثباتی بیشتر در منطقه منجر شود. ایران که با هر دو کشور همسایه است، نگران سرایت این درگیریها به مناطق مرزی خود است. تهران بارها از کابل و اسلامآباد خواسته است که اختلافات خود را از طریق گفتوگو حل کنند. هنوز مشخص نیست که آیا این حمله جدید پاکستان، پاسخ نظامی گستردهتری را از سوی طالبان به دنبال خواهد داشت یا خیر. اما آنچه مسلم است، آتش در مرزهای شرقی ایران شعلهور شده و ممکن است به سرعت گسترش یابد.
ریشههای درگیریهای مرزی
- علت اصلی درگیریهای مرزی افغانستان و پاکستان، وجود گروه «تحریک طالبان پاکستان» (TTP) است. این گروه که در سال ۲۰۰۷ تشکیل شد، عملیات های پراکندهای علیه ارتش پاکستان انجام میدهد. اسلامآباد معتقد است که رهبران TTP در پناه حکومت طالبان در افغانستان به سر میبرند و از خاک آن کشور برای برنامهریزی حملات استفاده میکنند.
- عامل دوم، مسئله مرز «دیورند» است. پاکستان این خط را به عنوان مرز رسمی میپذیرد، اما افغانستان (و پیش از آن دولتهای مختلف کابل) همواره آن را رد کرده است. این اختلاف مرزی، بهانهای برای تنشهای نظامی است.
- عامل سوم، فشارهای داخلی پاکستان است. دولت اسلامآباد در آستانه انتخابات قرار دارد و افکار عمومی از ناتوانی ارتش در مهار TTP خشمگین است. حملات به مواضع طالبان در افغانستان، یک مانور سیاسی برای نشان دادن «قاطعیت» است.
ارزیابی قدرت و تاکتیکهای دو طرف
ارتش پاکستان از نظر تجهیزات و نفرات، بسیار قدرتمندتر از طالبان افغانستان است. پاکستان دارای جنگندههای اف-۱۶، توپخانه سنگین و واحدهای کماندویی زبده است. طالبان اما در جنگ نامنظم و چریکی مهارت دارند و از آشنایی با جغرافیای محلی بهره میبرند. در حملات اخیر، پاکستان از توپخانه دوربرد و راکتانداز برای هدف قرار دادن پاسگاههای مرزی طالبان استفاده کرده است. طالبان نیز در پاسخ، معمولاً از خمپاره و راکتهای دست ساز استفاده میکند که دقت پایینی دارند. پیشبینی میشود که طالبان به دلیل ضعف تسلیحات هوایی و پدافندی، نتواند پاسخ متقابل مؤثری به حملات هوایی پاکستان بدهد. اما ممکن است حملات TTP در داخل خاک پاکستان (مثل بمبگذاری و ترور) افزایش یابد.
جایگاه ایران در این مناقشه
هرگونه افزایش تنش در مرزهای شرقی ایران، مستقیماً بر امنیت استانهای سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی تأثیر میگذارد. ورود پناهجویان افغان، افزایش قاچاق مواد مخدر و احتمال نفوذ گروههای تروریستی، از جمله پیامدهای منفی این درگیریهاست. ایران به طور سنتی در مناقشه افغانستان و پاکستان بیطرف بوده و خواستار حل مسالمتآمیز مشکلات بوده است. تهران به عنوان یک قدرت منطقهای، میتواند نقش میانجی را ایفا کند. با این حال، با توجه به اینکه ایران خود با آمریکا و اسرائیل درگیر است، توانایی دیپلماتیک محدودی دارد. علاوه بر این، روابط تهران با طالبان و اسلامآباد یکسان نیست. ایران با طالبان روابط کاری (نه دوستانه) دارد. با پاکستان نیز روابط اقتصادی و مرزی نزدیکی دارد. بنابراین، ایران نمیتواند و نباید به نفع یک طرف مداخله کند.
واکنش قدرتهای جهانی
آمریکا به عنوان متحد اصلی پاکستان، معمولاً از اسلامآباد در برابر اتهامات طالبان حمایت میکند. با این حال، واشنگتن نمیخواهد روابط خود با طالبان را نیز به کلی خراب کند، زیرا به همکاری کابل در مبارزه با داعش نیاز دارد. چین به عنوان «دوست مشترک» پاکستان و طالبان، بهترین گزینه برای میانجیگری است. پکن پروژههای اقتصادی عظیمی در هر دو کشور دارد و نمیخواهد بیثباتی این طرحها را تهدید کند. احتمال دارد که چین در روزهای آینده وارد عمل شود. روسیه نیز به دنبال افزایش نفوذ خود در افغانستان است و از بیثباتی پاکستان نیز استقبال نمیکند. مسکو ممکن است پشت پرده با هر دو طرف تماس بگیرد تا مانع از گسترش درگیری شود.
سناریوهای پیش روی بحران
-
سناریوی نخست (خوشبینانه)
با وساطت چین، دو طرف پس از چند روز درگیری به آتشبس برسند. مذاکراتی برای حل مسئله TTP آغاز شود و پاکستان از حملات هوایی خودداری کند. این سناریو محتملترین گزینه است.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
تنشها در سطح فعلی باقی بمانند. هر از گاهی حملات متقابل صورت گیرد، اما درگیری گسترده رخ ندهد. TTP دست به عملیاتهای بزرگ بزند و پاکستان نیز حملات تلافیجویانه را ادامه دهد.
-
سناریوی سوم (بدبینانه)
پاکستان تصمیم به عملیات زمینی در خاک افغانستان بگیرد. طالبان نیز با تمام قوا مقاومت کند. در این صورت، منطقه شاهد یک جنگ فرسایشی و خونین خواهد بود که ممکن است ماهها طول بکشد. این سناریو کمترین احتمال را دارد، اما بهترین نیست.