آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی امروز در ابلاغیهای به همه دانشگاههای علوم پزشکی کشور اعلام کرد که امتحانات پایان ترم دانشجویان پزشکی به صورت حضوری برگزار خواهد شد. بر اساس این ابلاغیه، آزمونهای مجازی (آنلاین) صرفاً برای بازخورد آموزشی، ارزشیابی مستمر و آزمونهای میانترم قابل استفاده هستند و به عنوان آزمونهای پایان ترم مورد تأیید این وزارتخانه نیستند. این تصمیم در حالی اتخاذ شده است که بیش از دو ماه از شروع جنگ تحمیلی میگذرد و بسیاری از دانشگاههای علوم پزشکی کشور به دلیل شرایط جنگی و ناامنی، آموزشهای خود را به صورت مجازی برگزار میکنند. دانشجویان پزشکی در هفتههای اخیر بارها نگرانی خود را از کیفیت پایین آموزش مجازی و تأثیر آن بر توانایی علمی خود (به ویژه در دروس عملی و کارآموزی) ابراز کرده بودند.
معاون آموزشی وزارت بهداشت تأکید کرده است که «تشخیص صلاحیت حرفهای دانشجویان پزشکی» و «ارزیابی دقیق تواناییهای بالینی» تنها در آزمونهای حضوری ممکن است و آزمونهای مجازی از اعتبار کافی برخوردار نیستند. بر اساس این بخشنامه، هر دانشگاه علوم پزشکی موظف است با رعایت پروتکلهای بهداشتی و ایمنی (در شرایط جنگ)، برنامه زمانبندی امتحانات حضوری را حداکثر تا دو هفته آینده اعلام کند. برخی دانشگاههای علوم پزشکی در استانهای جنگی (مانند اهواز، بوشهر، ایلام و کرمانشاه) با توجه به شرایط خاص منطقه، میتوانند با تأیید وزارت بهداشت، زمان امتحانات را به تعویق بیندازند یا از روشهای ترکیبی (حضوری-مجازی) استفاده کنند. در این گزارش، جزئیات بخشنامه جدید وزارت بهداشت، دلایل اصرار بر برگزاری حضوری امتحانات و چالشهای پیش روی دانشگاههای علوم پزشکی در شرایط جنگ را مرور میکنیم.
متن کامل بخشنامه و جزئیات آن
معاون آموزشی وزارت بهداشت روز گذشته بخشنامهای را به معاونتهای آموزشی دانشگاههای علوم پزشکی سراسر کشور ابلاغ کرد. متن اصلی بخشنامه به این شرح است: «آزمونهای مجازی (الکترونیک) صرفاً برای اهداف بازخورد آموزشی، ارزشیابی مستمر (کوییز) و آزمونهای میانترم قابل استفاده هستند و به عنوان آزمونهای پایان ترم مورد تأیید این وزارتخانه نمیباشند. امتحانات پایان ترم (شامل دروس نظری، عملی و کارآموزی بالینی) به صورت حضوری برگزار خواهند شد.» بخشنامه تصریح کرده است که «مسئولیت هرگونه انحراف از این قاعده» بر عهده رئیس دانشگاه علوم پزشکی خواهد بود. یعنی اگر دانشگاهی تصمیم بگیرد که به هر دلیلی (مثلاً شرایط جنگی) امتحانات را مجازی برگزار کند، باید پاسخگوی این تصمیم به وزارت بهداشت باشد. این بند نشان از عزم جدی وزارتخانه برای برگزاری حضوری امتحانات دارد. همچنین در بخشنامه تأکید شده است که «امتحانات عملی و کارآموزی بالینی» به هیچ وجه قابل برگزاری به صورت مجازی نیستند. دانشجویان پزشکی برای گذراندن این دروس، باید در بیمارستانها و مراکز درمانی حاضر شوند و مهارتهای خود را به صورت عملی نشان دهند. وزارت بهداشت به دانشگاهها اجازه داده است که در صورت لزوم، زمان این امتحانات را تا پس از عادی شدن شرایط به تعویق بیندازند.
چرا وزارت بهداشت بر برگزاری حضوری اصرار دارد؟
- دلیل اصلی اصرار وزارت بهداشت بر برگزاری حضوری امتحانات، «حساسیت تشخیص صلاحیت حرفهای» دانشجویان پزشکی است. یک پزشک، پرستار یا داروساز باید تواناییهای بالینی خود را در مواجهه با بیمار واقعی اثبات کند. این توانایی را نمیتوان با آزمونهای چهارگزینهای آنلاین سنجید. معاون آموزشی وزارت بهداشت در گفتوگو با خبرنگاران گفت: «ما نمیتوانیم دانشجوی پزشکی را صرفاً بر اساس نمره آزمون مجازی مجوز طبابت بدهیم. جان بیماران در خطر است.»
- دلیل دوم، «تأمین عدالت آموزشی» است. در شرایط قطع اینترنت بینالملل و اختلال در شبکههای داخلی، دسترسی دانشجویان به اینترنت پایدار و پرسرعت یکسان نیست. برخی دانشجویان در مناطق محروم یا روستایی به اینترنت دسترسی ندارند و برگزاری آزمون مجازی برای آنها به معنای تضییع حقوقشان است. برگزاری حضوری، فرصت برابر را برای همه دانشجویان فراهم میکند.
- دلیل سوم، «جلوگیری از تقلب» است. تجربه دو سال کرونا نشان داد که برگزاری آزمونهای مجازی، تقلب را به شدت افزایش میدهد. دانشجویان با روشهای مختلف (از نرمافزارهای تقلب گرفته تا هماهنگی قبلی) سوالات را به بیرون منتقل میکردند. وزارت بهداشت نمیخواهد این تجربه تلخ دوباره تکرار شود.
وضعیت دانشگاههای علوم پزشکی در استانهای جنگی
بخشنامه وزارت بهداشت به دانشگاههای علوم پزشکی واقع در استانهای جنگی (خوزستان، بوشهر، ایلام، کرمانشاه و هرمزگان) اجازه داده است که با تأیید وزارتخانه، زمان امتحانات را به تعویق بیندازند یا از روشهای ترکیبی استفاده کنند. دلیل این استثنا، شرایط خاص این مناطق است. در برخی از این استانها (به ویژه خوزستان و بوشهر)، حملات هوایی و موشکی همچنان ادامه دارد و برگزاری امتحانات حضوری ممکن است جان دانشجویان را به خطر بیندازد. دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز، به عنوان بزرگترین دانشگاه علوم پزشکی در منطقه جنگی، در نامهای به وزارت بهداشت اعلام کرده است که «بسیاری از دانشجویان این دانشگاه به دلیل تخریب منازل در حملات هوایی، آواره شدهاند و امکان حضور فیزیکی در دانشگاه را ندارند.» همچنین «برخی از ساختمانهای دانشگاه و خوابگاههای دانشجویی در حملات اخیر آسیب دیدهاند.» وزارت بهداشت در پاسخ به این نامه اعلام کرده است که «دانشجویان آواره» میتوانند در دانشگاه علوم پزشکی استانهای همجوار (مانند اصفهان یا شیراز) به صورت مهمان در امتحانات حضوری شرکت کنند. همچنین به دانشگاههای منطقه اجازه داده شده است که دروس نظری را به صورت حضوری (با رعایت فاصله اجتماعی) و دروس عملی را مجازی (با استفاده از شبیهسازهای نرمافزاری) برگزار کنند. این روش ترکیبی تا پیش از این در ایران سابقه نداشته است.
واکنش دانشجویان پزشکی به تصمیم وزارت بهداشت
واکنش دانشجویان پزشکی به تصمیم وزارت بهداشت متفاوت و بعضاً متناقض بوده است. گروهی از دانشجویان (به ویژه دانشجویان سالهای بالاتر که معتقدند آزمونهای مجازی اعتبار کافی ندارند) از این تصمیم استقبال کردهاند. یکی از دانشجویان ترم ۱۰ پزشکی دانشگاه تهران به خبرنگاران گفت: «ما نمیخواهیم مدرکمان بیارزش شود. اگر امتحان مجازی باشد، ارزش علمی آن زیر سوال میرود. برگزاری حضوری به نفع آینده شغلی ماست.» اما گروه دیگری از دانشجویان (به ویژه دانشجویان سالهای پایینتر و دانشجویان شاغل در شهرهای جنگی) از این تصمیم ابراز نگرانی کردهاند. آنها میگویند: «چطور میتوانیم در شرایطی که هر لحظه ممکن است آژیر خطر به صدا درآید و بیمارستان زیر بمباران برود، روی امتحانات تمرکز کنیم؟» برخی از دانشجویان نیز به مشکل رفت و آمد اشاره کردهاند: «به دلیل ناامنی جادهها و کمبود سوخت، نمیتوانیم از شهرستانی که خانوادهمان در آنجا ساکن هستند به شهر دانشگاه برگردیم.» انجمن اسلامی دانشجویان پزشکی در بیانیهای از وزارت بهداشت خواسته است که «شرایط سخت دانشجویان ساکن در مناطق جنگی را درک کند» و به آنها اجازه دهد که امتحانات خود را به صورت مجازی (با نرمافزارهای نظارت از راه دور) برگزار کنند. وزارت بهداشت نیز اعلام کرده است که درخواستهای فردی دانشجویان را بررسی خواهد کرد و برای موارد خاص، راهکارهای جایگزین ارائه میدهد.
چالشهای اجرایی و راهکارهای پیشنهادی
برگزاری امتحانات حضوری در شرایط جنگ، چالشهای اجرایی متعددی دارد:
- نخستین چالش، «تأمین امنیت فیزیکی» دانشجویان و اساتید است. دانشگاهها باید مطمئن شوند که ساختمانهای آزمون (سالنهای بزرگ، آمفیتئاترها) در زمان برگزاری امتحان، پناهگاه مناسب و مسیرهای خروج اضطراری دارند. همچنین باید برنامهای برای «آژیر خطر و تخلیه سریع» در نظر گرفته شود.
- دومین چالش، «هماهنگی با نظام وظیفه» است. بسیاری از دانشجویان پسر پزشکی به دلیل شرایط جنگی، مجوز خروج از شهر را ندارند و در صورت غیبت در امتحان، ممکن است به عنوان «فراری از خدمت» ثبت شوند. وزارت بهداشت باید با ستاد کل نیروهای مسلح هماهنگ کند تا این دانشجویان بتوانند بدون دغدغه نظام وظیفه، در امتحانات شرکت کنند.
- سومین چالش، «جبران عقبماندگی تحصیلی» است. بسیاری از دانشجویان در طول دو ماه تعطیلی حضوری، نتوانستهاند دروس عملی خود را (که نیاز به حضور در بیمارستان دارد) بگذرانند. برگزاری امتحانات بدون آموزش قبلی، بیعدالتی محض است. وزارت بهداشت باید قبل از برگزاری امتحانات، یک دوره فشرده (دو تا چهار هفتهای) برای جبران عقبماندگی آموزشی دانشجویان در نظر بگیرد. این دوره میتواند به صورت ترکیبی (حضوری برای دروس عملی و مجازی برای دروس نظری) برگزار شود. وزارت بهداشت قول داده است که طی روزهای آینده، برنامه زمانبندی دقیق امتحانات و دورههای جبرانی را اعلام کند.