آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
سازمان هواشناسی کشور امروز گزارشی از وضعیت دمایی هفته گذشته منتهی به ۱۳ اردیبهشت ماه منتشر کرد. بر اساس این گزارش، میانگین دمای کشور طی هفت روز گذشته ۱۳.۹ درجه سانتیگراد بوده که در مقایسه با میانگین ۱۴.۷ درجهای بلندمدت، ۰.۸ درجه کاهش را نشان میدهد. با این حال، میانگین دمای کشور از ابتدای بهار (از اول فروردین تا ۱۳ اردیبهشت) ۱۴.۴ درجه بوده که در مقایسه با میانگین ۱۴.۱ درجهای بلندمدت، ۰.۳ درجه افزایش را نشان میدهد. به عبارت دیگر، بهار ۱۴۰۵ نسبت به نرمال بلندمدت گرمتر بوده است. جالب توجه است که میانگین دمای کشور از ابتدای سال زراعی (مهر ۱۴۰۴) تا ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ به طور میانگین ۱۳ درجه بوده، در حالی که در شرایط نرمال ۱۱.۶ درجه است. یعنی طی این مدت ۱.۴ درجه بر میانگین هوای کشور افزوده شده است. بیشترین اختلاف دمای میانگین هوای کشور از ابتدای فصل بهار منتهی به ۱۳ اردیبهشتماه مربوط به استان گیلان با ۴.۲ درجه است. میانگین دمای ۱۳ اردیبهشت در این استان ۱۲.۷ و در بلندمدت ۸.۵ درجه بوده است.
پس از گیلان، استانهای گلستان و خراسان شمالی با ۳.۶ درجه اختلاف نسبت به بلندمدت در رتبههای بعدی قرار دارند. این استانها دمایی به مراتب بالاتر از نرمال را در بهار امسال تجربه کردهاند. استان تهران که در ماههای اخیر رکورددار کمبارشی کشور بوده است، از ابتدای بهار ۰.۶ درجه افزایش دما نسبت به بلندمدت داشته است. میانگین دمای ۱۳ اردیبهشت در تهران ۲.۱ درجه و شرایط نرمال ۱.۵ درجه بوده است. از ابتدای سال زراعی تا ۱۳ اردیبهشتماه، دمای میانگین استان تهران ۸.۸ درجه بوده که نسبت به میانگین ۷ درجهای بلندمدت، ۱.۸ درجه افزایش را نشان میدهد. این یعنی تهران در طول سال زراعی جاری به طور محسوسی گرمتر از نرمال بوده است. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات آماری تغییرات دمایی استانهای مختلف، به تحلیل علل این ناهنجاریهای دمایی، هشدارهای هواشناسی برای روزهای آینده (طوفان و گردوخاک در قم و خراسان رضوی) و پیشبینی بارشهای جدید میپردازیم.
تحلیل دمایی هفته گذشته (۷ تا ۱۳ اردیبهشت) و علل کاهش ۰.۸ درجهای
میانگین دمای هفته گذشته (۱۳.۹ درجه) نسبت به نرمال بلندمدت (۱۴.۷ درجه) ۰.۸ درجه کاهش داشته است. علت اصلی این کاهش، نفوذ «سامانههای هوای خنک شمالی» (از عرضهای شمالی) به نوار شمالی کشور بود. سامانههای بارشی که از اواخر فروردین وارد کشور شدند، هوای خنک و مرطوبی را به همراه داشتند که باعث کاهش محسوس دما در استانهای شمال غرب، شمال و شمال شرق شد. بیشترین کاهش دما در استانهای اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی، و گیلان ثبت شده است. برای مثال، دمای هوای اردبیل در برخی روزهای هفته گذشته به زیر صفر درجه رسید (در حالی که نرمال این زمان از سال حدود ۵ تا ۱۰ درجه است). در تهران نیز دمای هوا در برخی روزها به ۱۰ درجه کاهش یافت. اما این کاهش دما موقتی است و با تضعیف سامانههای شمالی و استقرار جریانات گرم جنوبی (که از عربستان و شمال آفریقا میوزند)، از اواخر هفته جاری دمای هوا در بیشتر مناطق کشور روند افزایشی خواهد داشت.
بهار ۱۴۰۵ گرمتر از نرمال؛ نقش پدیده ال نینو و گرمایش جهانی
میانگین دمای بهار ۱۴۰۵ (از اول فروردین تا ۱۳ اردیبهشت) ۱۴.۴ درجه است که ۰.۳ درجه بالاتر از نرمال ۱۴.۱ درجه است. این افزایش دما در حالی رخ میدهد که جهان تحت تأثیر پدیده «ال نینو» (گرم شدن آب اقیانوس آرام) قرار دارد. ال نینو معمولاً باعث افزایش دمای هوا در مناطق مختلف جهان از جمله خاورمیانه و ایران میشود. علاوه بر ال نینو، «گرمایش جهانی» (افزایش میانگین دمای کره زمین به دلیل انتشار گازهای گلخانهای) نیز نقش مؤثری در گرمتر شدن بهار امسال داشته است. سازمان جهانی هواشناسی (WMO) اوایل سال ۲۰۲۶ اعلام کرد که سال ۲۰۲۶ احتمالاً جزو ۵ سال گرم تاریخ خواهد بود. نکته نگرانکننده این است که افزایش دما در فصل بهار، باعث ذوب زودهنگام برف در ارتفاعات و کاهش منابع آبی (سدها و قنوات) میشود. همچنین شروع زودهنگام گرما، احتمال وقوع طوفانهای گردوخاک (به دلیل خشکی زودتر زمین) و افزایش مصرف انرژی (برق) در تابستان را افزایش میدهد.
رکوردشکنی گیلان، گلستان و خراسان شمالی در افزایش دما
در میان استانهای کشور، گیلان بیشترین افزایش دمای بهار را تجربه کرده است. میانگین دمای این استان در بهار ۱۴۰۵، ۱۲.۷ درجه بوده که ۴.۲ درجه بالاتر از نرمال ۸.۵ درجه است. این یک ناهنجاری دمایی بسیار شدید محسوب میشود. علت آن، «تضعیف جریانات خنک دریای خزر» و «نفوذ هوای گرم از سمت جنوب» (مناطق کویری و دشت کویر) است. پس از گیلان، استانهای گلستان (۳.۶ درجه گرمتر) و خراسان شمالی (۳.۶ درجه گرمتر) قرار دارند. این استانها که معمولاً بهارهای خنک و مرطوبی دارند (به دلیل همجواری با کوهپایههای البرز و نسیم دریای خزر)، امسال گرمای بیسابقهای را تجربه کردهاند. برای نمونه، دمای هوای گرگان در برخی روزهای فروردین به ۳۵ درجه رسید (نرمال ۲۲ درجه). این افزایش دما میتواند پیامدهای منفی برای کشاورزی این استانها (برنج، کیوی، مرکبات) داشته باشد. گرمای زودهنگام باعث کاهش رطوبت خاک، تنش به درختان میوه، و افزایش آفات (مثل مگس میوه مدیترانهای) میشود. همچنین خطر آتشسوزی در جنگلهای هیرکانی (در گیلان و گلستان) به شدت افزایش یافته است.
تهران؛ گرمتر از نرمال در بهار و سال زراعی
استان تهران نیز از این قاعده مستثنی نیست. میانگین دمای بهار تهران (تا ۱۳ اردیبهشت) ۲.۱ درجه بوده که ۰.۶ درجه بالاتر از نرمال ۱.۵ درجه است. این رقم اگرچه به اندازه گیلان چشمگیر نیست، اما نشاندهنده روند گرمتر شدن پایتخت است. نکته مهم، افزایش ۱.۸ درجهای میانگین دمای سال زراعی تهران (از مهر ۱۴۰۴ تا ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵) نسبت به نرمال است. این افزایش دما در حالی رخ میدهد که تهران در ماههای اخیر «کمبارشترین استان» کشور بوده است. ترکیب «کمبارشی و گرمای بالاتر از نرمال» یعنی «خشکسالی شدید» و کاهش شدید منابع آب زیرزمینی. امید میرود که بارشهای بهاری (اردیبهشت و خرداد) بتواند تا حدی این کمبود را جبران کند. پیشبینی میشود که دمای هوای تهران در روزهای آینده افزایش یابد و تا پایان هفته به ۳۰ درجه برسد. اوایل هفته آینده نیز ممکن است یک سامانه بارشی ضعیف از روی تهران عبور کند، اما اثربخشی آن در کاهش دما موقتی و ناچیز خواهد بود. بهترین پیشنهاد به تهرانیها: «آماده شدن برای تابستانی داغ و کمآب».
هشدار هواشناسی قم و خراسان رضوی (طوفان، گردوخاک و بارش رگباری)
هواشناسی استان قم برای امروز (سهشنبه ۱۵ اردیبهشت) و فردا (چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت) هشدار نارنجی صادر کرده است. پیشبینی میشود وزش باد شدید با سرعت ۷۵ تا ۹۵ کیلومتر بر ساعت، همراه با گردوخاک و طوفان (احتمالاً از نوع «طوفان گردوخاک» (Haboob) که دیواری از گردوخاک ایجاد میکند) رخ دهد. چنین سرعت بادی میتواند باعث سقوط اجسام، شکستن شاخه درختان، و کاهش شدید دید افقی (تا کمتر از ۱۰۰ متر) شود. در خراسان رضوی، امروز و فردا: «افزایش سرعت وزش باد همراه با گرد و غبار» پیشبینی میشود که منجر به کاهش کیفیت هوا میشود. اما خبر مهم برای این استان: سامانه جدید بارشی از شنبه (۱۸ اردیبهشت) وارد میشود و تا دوشنبه (۲۰ اردیبهشت) فعال است. بارانهای رگباری همراه با رعد و برق، در نیمه شمالی استان (مشهد، قوچان، درگز، قوچان، سرخس) پیشبینی میشود.
مسافران و کشاورزان در این استانها باید احتیاط کنند:
- در قم، از تردد غیرضروری در فضای باز خودداری کنند و وسایل سبک را محکم ببندند.
- در خراسان رضوی، از رفتن به حاشیه مسیلها و رودخانههای فصلی (به دلیل خطر سیل ناگهانی) پرهیز کنند و چراغهای خودرو را در هنگام گردوخاک روشن نگه دارند.
- همچنین رانندگان در جادههای قم - تهران، قم - ساوه، و مشهد - قوچان با احتیاط کامل رانندگی کنند.