آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
آموزش و پرورش مازندران برنامه امتحانات پایههای مختلف را برای خرداد و تیرماه ۱۴۰۵ اعلام کرد. بر این اساس، امتحانات پایههای هفتم، هشتم، نهم و دهم و همچنین هنرجویان هنرستانهای فنی حرفهای و کارودانش از ۹ تا ۲۷ خرداد به صورت حضوری در مدارس برگزار میشود. این خبر برای هزاران دانشآموز و خانوادههای آنها در استان مازندران حائز اهمیت است. یکی از نکات مهم این اطلاعیه، برگزاری حضوری امتحانات است. پس از تجربه آموزش مجازی در سالهای کرونا و سپس شرایط جنگی، حالا آموزش و پرورش مصمم است که به روال عادی برگردد. امتحانات حضوری میتواند کیفیت سنجش یادگیری را افزایش دهد و احتمال تقلب را کاهش دهد. اما نگرانیهایی نیز درباره سلامت دانشآموزان و آمادگی مدارس وجود دارد.
برای پایههای یازدهم و دوازدهم، امتحانات نهایی در صورت مساعد بودن شرایط از ۱۵ تیرماه برگزار خواهد شد. این پایهها حساسترین مقطع تحصیلی هستند، زیرا نتایج امتحانات نهایی آنها در کنکور و انتخاب رشته تاثیر مستقیم دارد. به همین دلیل، آموزش و پرورش احتیاط بیشتری به خرج داده و برگزاری امتحانات را به «شرایط مساعد» موکول کرده است. اما خبر خوب برای دانشآموزان ابتدایی: هیچ آزمون حضوری حتی برای پایه ششم برگزار نخواهد شد. این تصمیم با توجه به سن کم دانشآموزان و دشواری رعایت پروتکلهای بهداشتی در این مقطع اتخاذ شده است. ارزشیابی دانشآموزان ابتدایی بر اساس عملکرد سالانه و پروژههای عملی انجام خواهد شد. این رویکرد از نظر روانشناسی برای کودکان بسیار مناسب است و استرس امتحانات را از آنها دور میکند.
استان مازندران به دلیل شرایط جغرافیایی و آب و هوایی خاص (بارشهای سنگین در بهار)، همیشه چالشهایی برای برگزاری امتحانات حضوری داشته است. احتمال سیلاب، لغزندگی جادهها و اختلال در رفت و آمد از جمله نگرانیهای مسئولان است. به همین دلیل، تاریخهای اعلام شده ممکن است در صورت بروز بحران جوی تغییر کند و به خانوادهها توصیه میشود که اخبار هواشناسی و اطلاعیههای آموزش و پرورش را به صورت مستمر دنبال کنند. برای دانشآموزان هنرستانهای فنی حرفهای و کارودانش، امتحانات عملی نیز مانند سالهای قبل برگزار خواهد شد. این امتحانات معمولاً در کارگاهها و آزمایشگاههای مجهز صورت میگیرد و نیازمند حضور فیزیکی هنرجو است. اولویت بندی فضاهای کارگاهی و رعایت فاصله اجتماعی از چالشهای برگزاری این امتحانات خواهد بود.
آموزش و پرورش مازندران تأکید کرده است که تمامی مدارس موظف به رعایت پروتکلهای بهداشتی (تهویه مناسب، ضدعفونی سطوح، استفاده از ماسک در صورت نیاز) هستند. همچنین برای دانشآموزانی که علائم بیماری دارند یا در خانوادهشان فرد مبتلا به بیماری واگیردار وجود دارد، امکان استفاده از امتحانات «تبعی» یا «غیبت موجه» پیشبینی شده است. در مجموع، اعلام برنامه امتحانات حضوری یک گام مهم به سمت بازگشت به روال عادی آموزشی است. اما موفقیت آن در گرو همکاری خانوادهها، آمادگی مدارس و مساعد بودن شرایط جوی و بهداشتی است. دانشآموزان مازندرانی باید از همین حالا خود را برای امتحانات حضوری آماده کنند و مرور دروس خود را طبق برنامه زمانی اعلام شده تنظیم نمایند. برای مشاهده جدول زمانبندی دقیق امتحانات به پایگاه خبری آموزش و پرورش استان مراجعه کنید.
چالشهای برگزاری امتحانات حضوری در شرایط جوی مازندران
مازندران به دلیل قرارگیری بین دریای خزر و رشته کوه البرز، دارای آب و هوای مرطوب و بارشهای فراوان در فصل بهار است. میانگین بارش ماه خرداد در مازندران حدود ۵۰ تا ۸۰ میلیمتر است که در برخی سالها به بیش از ۱۵۰ میلیمتر نیز میرسد. این بارشها اغلب به صورت رگبارهای ناگهانی و سیلآسا هستند که میتوانند جادههای مواصلاتی را مسدود کنند و رفت و آمد دانشآموزان به مدارس را با خطر مواجه سازند. به ویژه دانشآموزانی که در مناطق کوهپایهای و روستایی زندگی میکنند، با خطر رانش زمین، سقوط سنگ و طغیان رودخانهها مواجه هستند. بنابراین برنامه ریزی برای امتحانات حضوری در این شرایط، نیازمند داشتن «طرح پشتیبان» است. آموزش و پرورش مازندران اعلام کرده که در روزهای با هشدار هواشناسی سطح نارنجی و قرمز (بارش شدید، سیلاب)، امتحانات به صورت خودکار تعطیل و به تاریخ دیگری موکول میشود. اما مشکل اصلی، تصمیمگیری در لحظه است. معمولاً هشدار هواشناسی ۲۴ ساعت قبل صادر میشود. اگر این هشدار شب قبل از امتحان صادر شود، مدارس فرصت اطلاعرسانی به دانشآموزان را خواهند داشت. اما اگر بارش ناگهانی و پیشبینی نشده باشد (که در مازندران شایع است)، دانشآموزانی که مسیر طولانی را طی کردهاند ممکن است در راه بمانند یا مجبور به بازگشت شوند. تجربه سالهای گذشته نشان داده که گاهی مدارس به دلیل بارش شدید، در نیمه راه اعلام تعطیلی میکنند و این باعث سردرگمی خانوادهها میشود. برای کاهش این چالشها، پیشنهاد میشود که آموزش و پرورش مازندران برای دانشآموزان مناطق صعبالعبور، «مراکز امتحانی جایگزین» در نظر بگیرد؛ مثلاً در روستاهای بزرگتر یا شهرهای نزدیک. همچنین استفاده از «امتحانات آنلاین» به عنوان گزینه پشتیبان برای روزهای بحرانی میتواند راهگشا باشد. اگرچه هدف اصلی حضوری است، اما در شرایط اضطراری، بهتر از حذف کامل امتحان است. در نهایت، هماهنگی با هواشناسی و راهداری برای اطلاعرسانی به موقع و ایمن سازی مسیرها ضروری است.
حساسیت امتحانات پایه دوازدهم و تأثیر آن بر کنکور
پایه دوازدهم حساسترین مقطع تحصیلی است؛ چرا که نتایج امتحانات نهایی این پایه مستقیماً در نمره کنکور سراسری تأثیر دارد (سهم ۴۰ درصدی نمره نهایی در کنکور). هر نمره کم یا زیاد در امتحانات نهایی میتواند رتبه کنکور دانشآموز را چند هزار پله جابهجا کند. به همین دلیل، برگزاری سالم و عادلانه امتحانات نهایی پایه دوازدهم از اولویت بالایی برخوردار است. آموزش و پرورش مازندران اعلام کرده که امتحانات نهایی پایههای یازدهم و دوازدهم از ۱۵ تیرماه برگزار خواهد شد، اما «در صورت مساعد بودن شرایط». این عبارت احتیاطآمیز نشان میدهد که احتمال تعویق مجدد وجود دارد. اما چرا امتحانات دوازدهم از سایر پایهها دیرتر برگزار میشود؟ دلیل آن فرصت دادن به دانشآموزان برای جمعبندی و مرور بیشتر است. همچنین برخی دروس تخصصی دوازدهم (مانند ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست) نیازمند برگزاری در نوبت دوم (تیر) هستند تا دانشآموزان زودتر از موعد تحت فشار قرار نگیرند. با این حال، تأخیر بیش از حد (مثلاً امتحانات تا مرداد طول بکشد) میتواند روند ثبتنام کنکور و انتخاب رشته را مختل کند. سازمان سنجش باید هماهنگی لازم را با آموزش و پرورش داشته باشد تا تاریخ اعلام نتایج کنکور را بر اساس امتحانات نهایی تنظیم کند. نکته حائز اهمیت، مسئله «تضمین عادلانه بودن امتحانات» در شرایط نابرابر است. برخی دانشآموزان به دلیل قطعی اینترنت، نداشتن گوشی هوشمند یا بیماری در خانواده، در یادگیری مجازی دچار افت شدهاند. برگزاری امتحانات حضوری و استاندارد در چنین شرایطی میتواند به ضرر این دانشآموزان تمام شود. راهکار پیشنهادی، طراحی سوالات امتحانی با طیف دشواری «متوسط به پایین» است تا دانشآموزان ضعیفتر نیز بتوانند نمره قابل قبولی کسب کنند. همچنین تشکیل کلاسهای جبرانی و رفع اشکال در هفتههای منتهی به امتحانات برای مناطق محروم ضروری است.
حذف امتحانات حضوری در مقطع ابتدایی؛ منطق روانشناختی و تربیتی
آموزش و پرورش مازندران اعلام کرده که در مدارس ابتدایی هیچ آزمون حضوری حتی برای پایه ششم برگزار نمیشود. این تصمیم بر اساس چند اصل مهم روانشناسی تربیتی گرفته شده است.
- نخست، کودکان دبستانی به دلیل رشد ناقص قشر پیشانی مغز (که مسئول برنامهریزی و کنترل تکانه است)، توانایی مدیریت استرس امتحانات را ندارند. برگزاری امتحانات رسمی و حضوری میتواند باعث ایجاد اضطراب امتحان، کاهش اعتماد به نفس و حتی بیزاری از مدرسه شود. بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان (مثل فنلاند) تا پایه نهم هیچ آزمون سراسری و رسمی برگزار نمیکنند و ارزشیابی بر اساس پروژههای عملی و مشاهده رفتار توسط معلم است.
- دوم، ارزشیابی در مقطع ابتدایی باید «کیفی-توصیفی» باشد نه «کمی-عددی». یعنی معلم به جای نمره ۲۰-۰، از عباراتی مثل «خیلی خوب»، «قابل قبول»، «نیاز به تلاش بیشتر» استفاده میکند. این روش فشار روانی را کاهش میدهد و بر رشد مهارتهای اجتماعی، خلاقیت و تفکر انتقادی تأکید دارد. برگزاری آزمون حضوری در پایه ششم (که به عنوان «پایان دوره» شناخته میشود) نیز اگرچه در برخی استانها رواج دارد، اما مازندران امسال تصمیم گرفته آن را حذف کند. به جای آن، ارزشیابی دانشآموزان بر اساس نمونه کارها (پوشههای کار)، پروژههای گروهی و مصاحبه با معلم انجام میشود.
- نکته سوم، عدالت آموزشی است. دانشآموزان ابتدایی در مناطق روستایی و کم برخوردار مازندران معمولاً به امکانات آموزشی مساوی دسترسی ندارند. برخی مدارس ابتدایی روستاها معلم چند پایه دارند و امکانات کمک آموزشی (آزمایشگاه، کامپیوتر، کتابخانه) محدود است. برگزاری امتحان رسمی در چنین شرایطی، عملاً دانشآموزان محروم را مجازات میکند. حذف امتحانات حضوری در این مقطع، یک گام به سمت عدالت و کاهش فشار بر کودکان است. امید است سایر استانها نیز از این الگو پیروی کنند.
امتحانات هنرستانهای فنی حرفهای و کارودانش؛ چالشهای عملی و ارزیابی مهارت
دانشآموزان هنرستانهای فنی حرفهای و کارودانش در مازندران نیز از ۹ تا ۲۷ خرداد امتحانات حضوری دارند. اما تفاوت اساسی این امتحانات با مدارس نظری، وجود بخش عملی است. در رشتههایی مثل الکتروتکنیک، مکانیک خودرو، جوشکاری، حسابداری و گرافیک، دانشآموزان باید در کارگاهها و آزمایشگاههای مجهز، مهارتهای خود را به صورت عملی نشان دهند. این امتحانات عملی هم برای دانشآموز و هم برای مدرسه چالشبرانگیز است. از طرفی، تجهیز کارگاهها به مواد مصرفی (مثل فلز، پلاستیک، قطعات الکترونیک و...) در شرایط گرانی و تحریم دشوار است. چالش دیگر، حضور داوران خارج از مدرسه (اساتید دانشگاه، متخصصان صنعت) برای ارزیابی مهارتهای پیشرفته است. این داوران ممکن است به دلیل ترس از بیماری یا مشکلات رفت و آمد، تمایلی به حضور در کارگاهها نداشته باشند. وزارت آموزش و پرورش باید به آنها «حق الزحمه ویژه» و «امکانات حمل و نقل ایمن» ارائه دهد. در مجموع، برگزاری موفق امتحانات هنرستانی در مازندران نیازمند هماهنگی بین بخشی و تأمین منابع مالی و لجستیکی است. هرگونه کوتاهی، کیفیت نیروی کار فنی استان را کاهش خواهد داد.
توصیههای کاربردی به دانشآموزان و خانوادهها برای موفقیت در امتحانات
- با توجه به اعلام برنامه امتحانات، دانشآموزان مازندرانی باید از همین حالا برنامه ریزی منظمی برای مطالعه داشته باشند:
مهمترین توصیه، «مرور تدریجی» به جای «شب امتحانی خواندن» است. با توجه به فشرده بودن زمان (از ۹ خرداد آغاز میشود)، هر روز باید حداقل ۳ ساعت مطالعه مؤثر داشته باشند. اولویت را به دروسی بدهند که ضریب بالاتری دارند یا در آنها ضعیفتر هستند. استفاده از خلاصه نویسی و نمودارهای ذهنی میتواند به یادآوری سریع مطالب کمک کند. از مطالعه پشت سر هم و بدون استراحت خودداری کنند و هر ۵۰ دقیقه، ۱۰ دقیقه استراحت فعال (کشیدگی بدن، قدم زدن) داشته باشند.
- توصیه دوم: توجه به سلامت جسمی و روانی. در هفتههای منتهی به امتحانات، خواب شبانه را حداقل ۸ ساعت حفظ کنند. تغذیه مناسب (مصرف میوه، سبزیجات، مغزیجات، کاهش قند و فست فود) تأثیر مستقیم بر حافظه و تمرکز دارد. ورزش سبک روزانه (حدود ۲۰ دقیقه پیاده روی) استرس را کاهش میدهد. از مصرف بیش از حد کافئین (قهوه، چای پررنگ، نوشابه انرژی زا) خودداری کنند زیرا باعث بیخوابی و اضطراب میشود. در صورت احساس فشار روانی شدید، با والدین یا مشاور مدرسه صحبت کنند.
- توصیه سوم: هماهنگی با مدرسه برای اطلاع از زمان دقیق امتحانات هر درس و محل برگزاری. در روز امتحان، صبحانه کامل بخورند، زودتر از موعد در مدرسه حاضر شوند و وسایل مورد نیاز (خودکار، مداد، پاک کن، خط کش، ساعت مچی) را به همراه داشته باشند. در جلسه امتحان، ابتدا سوالات را سریع بخوانند، سوالات آسان را پاسخ دهند و بعد سراغ سوالات دشوار بروند. زمان خود را مدیریت کنند و روی هر سوال بیش از حد وقت نگذارند. بعد از امتحان، پاسخهای خود را با دوستان مرور نکنند (ایجاد استرس بیفایده). به جای آن، کمی استراحت کنند و برای درس بعدی آماده شوند. موفقیت در گرو آرامش، برنامه و پشتکار است.