آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
در حالی که طی روزهای اخیر خبرهایی مبنی بر افزایش قیمت نان در فضای مجازی منتشر شده بود، اتاق اصناف ایران با صدور اطلاعیهای این شایعات را تکذیب کرد. رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران تأکید کرد که تاکنون هیچ مصوبه رسمی برای تغییر نرخ نان صادر نشده و قیمت نان همچنان به روال قبل است. نان به عنوان قوت غالب سفره ایرانیان، هرگونه شایعه درباره افزایش قیمت آن میتواند نگرانی گستردهای در جامعه ایجاد کند. به همین دلیل، اتاق اصناف و سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان در اسرع وقت نسبت به رد این شایعات اقدام کردند تا از ایجاد التهاب در بازار جلوگیری شود. رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران در گفتگو با خبرنگاران اعلام کرد: «آنالیز هزینههای مربوط به پخت نان و فعالیت نانواییها به سازمان حمایت ارسال شده است، اما هنوز تصمیم نهایی درباره تغییر قیمت گرفته نشده است.» این یعنی ممکن است در آینده بررسیهایی برای اصلاح نرخ نان انجام شود، اما فعلاً هیچ ابلاغیه رسمی وجود ندارد.
این شایعات در شرایطی مطرح میشود که در ماههای اخیر هزینههای تولید نان از جمله قیمت آرد، دستمزد نانواها، آب، برق، گاز و اجارهبهای واحدهای صنفی افزایش یافته است. بسیاری از نانواییها نسبت به فشار اقتصادی ناشی از ثابت ماندن قیمت نان در مقابل افزایش هزینهها گلایه دارند. ۵. اتاق اصناف با همکاری سازمان حمایت، کارگروهی تخصصی برای بررسی هزینههای واقعی تولید نان تشکیل داده است. این کارگروه آنالیز دقیقی از هزینهها انجام و گزارش خود را به سازمان حمایت ارسال کرده تا در صورت نیاز، تصمیم مقتضی برای اصلاح نرخ نان اتخاذ شود. اما تا امروز، چنین تصمیمی نهایی و ابلاغ نشده است. به گفته فعالان صنفی، قیمت فعلی نان برای سالهای گذشته تعیین شده و با تورم انباشته شده در سالهای اخیر فاصله زیادی دارد. برخی نانواییها به صورت غیررسمی با کاهش وزن چانه یا کاهش کیفیت، سعی در جبران هزینهها دارند که این موضوع به ضرر مصرفکننده تمام میشود. اصلاح نرخ نان شاید برای کاهش این فشار ضروری باشد.
سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان نیز در اطلاعیهای جداگانه تأکید کرد که هرگونه تغییر در قیمت نان صرفاً پس از طی مراحل قانونی و با تأیید ستاد تنظیم بازار و هیأت وزیران اعلام خواهد شد. از مردم خواسته شده است که اخبار را فقط از منابع رسمی دنبال کنند و به شایعات شبکههای اجتماعی توجه نکنند. در حال حاضر، قیمت انواع نان (بربری، سنگک، لواش و تافتون) مطابق نرخهای مصوب قبلی است و هیچ تغییری در قیمت آن ایجاد نشده است. در صورت هرگونه تصمیم جدید، اطلاعرسانی گسترده و شفاف از طریق رسانههای ملی انجام خواهد شد. تا آن زمان، مردم با خیال راحت میتوانند نان مورد نیاز خود را با قیمتهای سابق تهیه کنند و جای هیچ نگرانی نیست.
علت شکلگیری شایعه افزایش قیمت نان و نقش فضای مجازی
شایعه افزایش قیمت نان در روزهای اخیر از کانالهای تلگرامی و صفحات اینستاگرامی غیررسمی منتشر شد. این شایعات معمولاً با استناد به «منابع آگاه» یا «تصمیم قریبالوقوع دولت» منتشر میشوند تا به آنها اعتبار ببخشند. در شرایطی که اقتصاد ایران با تورم مزمن دست و پنجه نرم میکند و قیمت بسیاری از کالاهای اساسی در ماههای اخیر افزایش یافته، ذهنیت عمومی برای پذیرش خبر افزایش قیمت نان آماده است. به عبارت دیگر، شایعهپردازان از نارضایتی و نگرانی مردم سوءاستفاده میکنند. با این حال، اتاق اصناف با سرعت عمل توانست این شایعه را خنثی کند. یکی از عوامل تشدید شایعات، تأخیر در تصمیمگیری دولت درباره آنالیز هزینههای نان است. رئیس کارگروه آرد و نان تأکید کرده که «آنالیز هزینهها به سازمان حمایت ارسال شده، اما تصمیم نهایی گرفته نشده». این فاصله بین ارسال گزارش و تصمیمگیری (که ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد) خلأ اطلاعاتی ایجاد میکند که شایعهسازان از آن پر میکنند. برای پیشگیری از این پدیده، بهتر است کارگروه آرد و نان به طور منظم (مثلاً هر هفته) گزارشی از آخرین وضعیت بررسیها به مردم ارائه دهد، حتی اگر خبر خاصی وجود نداشته باشد. شفافیت، بهترین راه مبارزه با شایعه است. نکته دیگر، نقش رسانههای رسمی در بازتاب اخبار است. برخی از خبرگزاریهای داخلی بدون آنکه از منابع رسمی استعلام کنند، خبر افزایش قیمت نان را به صورت مشروط یا به نقل از «گزارشهای مردمی» منتشر میکنند. این بازتابها ناخواسته به گسترش شایعه دامن میزنند. رسانههای حرفهای موظفند پیش از انتشار هر خبر اقتصادی حساس، حتماً از اتاق اصناف، سازمان حمایت یا وزارت اقتصاد استعلام کنند. اتاق اصناف ایران میتواند یک «سامانه شفافیت قیمت» راهاندازی کند که هرگونه مصوبه جدید قیمتی بلافاصله در آن درج شود و رسانهها به آن استناد کنند.
چرایی افزایش فشار اقتصادی بر نانواییها و ضرورت اصلاح قیمت
نانواییهای سراسر کشور در سالهای اخیر با افزایش چشمگیر هزینههای تولید مواجه شدهاند.
- اول: افزایش قیمت آرد (اگرچه آرد یارانهای با قیمت ثابت در اختیار نانواییها قرار میگیرد، اما سهمیه آرد برخی نانواییها کافی نیست و مجبور به خرید آرد آزاد با قیمت بالاتر هستند).
- دوم: افزایش دستمزد کارگران نانوایی (هر ساله شورای عالی کار حداقل دستمزد را افزایش میدهد که برای نانواییها الزامآور است).
- سوم: افزایش هزینههای انرژی (برق، آب، گاز) با نرخهای جدید که برای صنوف پر مصرف اعمال شده است.
- چهارم: افزایش اجارهبهای واحدهای صنفی که در شهرهای بزرگ بسیار محسوس است. مجموع این عوامل باعث شده که سودآوری نانواییها به شدت کاهش یابد و برخی از آنها در آستانه تعطیلی قرار گیرند.
در چنین شرایطی، ثابت ماندن قیمت نان (که از سال ۱۴۰۱ تاکنون تغییر نکرده است) به معنی کاهش سود واقعی نانواییهاست. تورم در این سه سال تجمعاً بیش از ۱۲۰ درصد بوده، در حالی که قیمت نان حتی ۱۰ درصد هم افزایش نیافته است. این فاصله عمیق به «فشار قیمتی» بر نانواییها تبدیل شده و آنها را ناچار به کاهش کیفیت (مثل استفاده از آرد با کیفیت پایینتر، کاهش وزن چانه، یا عدم رعایت بهداشت) کرده است. این وضعیت در نهایت به ضرر مصرفکننده تمام میشود، زیرا نان مرغوب و با کیفیت دریافت نمیکند. آنالیز هزینههایی که کارگروه آرد و نان به سازمان حمایت ارسال کرده، احتمالاً شامل یک مدل ریاضی است که نشان میدهد برای پوشش هزینههای واقعی و حفظ سود معقول برای نانواییها، قیمت نان باید بین ۲۰ تا ۴۰ درصد افزایش یابد. اما دولت به دلیل نگرانی از فشار بر طبقات کمدرآمد (که نان سهم عمدهای از سبد هزینه ماهانه آنها را تشکیل میدهد) در تصمیمگیری محتاط است. یک راهکار میانی، افزایش پلکانی قیمت نان (مثلاً هر شش ماه ۱۰ درصد) و در عین حال افزایش یارانه نقدی به دهکهای پایین است. این کار هم فشار را بر نانواییها کاهش میدهد و هم مردم را دچار شوک قیمتی نمیکند.
تأثیر تکذیب شایعه بر بازار و رفتار مصرفکنندگان
تکذیب به موقع شایعه افزایش قیمت نان توسط اتاق اصناف دو اثر فوری داشت.
- اثر اول: کاهش تقاضای احتکارگونه. در ساعات اولیه انتشار شایعه، برخی از مردم به صورت هیجانی اقدام به خرید نان بیشتر از نیاز روزانه خود کردند (چون میترسیدند فردا با قیمت بالاتر بخرند). این هجوم ناگهانی باعث ایجاد صف در مقابل نانواییها و همچنین کمبود موقت نان در برخی مناطق شد. با اعلام تکذیب رسمی، این رفتار هیجانی فروکش کرد و بازار به حالت عادی بازگشت.
- اثر دوم: جلوگیری از افزایش قیمت غیررسمی توسط برخی نانواییها. برخی نانواییهای فرصتطلب از شایعه استفاده کردند و به صورت غیرقانونی قیمت نان را افزایش دادند. با روشن شدن عدم وجود مصوبه، سازمان تعزیرات حکومتی میتواند با این نانواییها برخورد کند.
با این حال، تکذیب شایعه باعث نمیشود که فشار اقتصادی بر نانواییها از بین برود. همان نانواییها همچنان با هزینههای بالای تولید دست و پنجه نرم میکنند و ممکن است در میانمدت به تعطیلی بپیوندند. تعطیلی نانواییها در برخی محلههای کمدرآمد (که دسترسی به نان تنها از همان یک نانوایی محله ممکن است) میتواند به بحران تبدیل شود. بنابراین، دولت باید در کنار تکذیب شایعه، به فکر یک راهکار عملی برای حل ریشهای مشکلات نانواییها باشد. صرفاً گفتن «قیمت زیاد نشده» کافی نیست. مردم نیز باید یاد بگیرند که در برابر شایعات اقتصادی خونسردی خود را حفظ کنند. نان یک کالای فاسدشدنی است و انبار کردن آن (به جز در فریزر) منطقی نیست. بهترین کار این است که اخبار را فقط از منابع رسمی دنبال کنید. اگر خبری مبهم و غیررسمی دیدید، خودتان آن را دست به دست نچرخانید و به دیگران هم هشدار دهید که ممکن است شایعه باشد. فرهنگ «تأیید دو مرحلهای» (قبل از بازنشر، از دو منبع مستقل و موثق چک کنید) میتواند از بسیاری التهابهای بازار جلوگیری کند.