آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
شب گذشته، فرودگاه بینالمللی امام شاهد صحنهای غیرمنتظره بود. سهراب پورناظری، آهنگساز و نوازنده شناختهشده موسیقی ایران، پس از ورود به کشور، ساعاتی بازداشت و پاسپورتش توقیف شد. این خبر را بهمن بابازاده، خبرنگار حوزه موسیقی، در صفحه شخصی خود منتشر کرد و موجی از نگرانی و ابهام را در میان اهالی فرهنگ و هنر ایجاد نمود. بر اساس اطلاعات منتشرشده، پورناظری پس از بازداشت چندساعته، با تشکیل پرونده قضایی به دادگاه معرفی شده است. او هماکنون در ایران به سر میبرد، اما با محدودیت تردد مواجه است و از خروج از کشور منع شده است. به گفته بابازاده، دو عامل اصلی در این ماجرا نقش داشتهاند: نخست، انتشار قطعه "هزار و یک شب" با آهنگسازی پورناظری و صدای همایون شجریان و سحر محمدی؛ و دوم، برخی پستهای اینستاگرامی این هنرمند که ظاهراً برای مراجع قضایی حساسیتبرانگیز بوده است.
قطعه "هزار و یک شب" یکی از آثار برجسته پورناظری در سالهای اخیر بود که با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شد. این قطعه که تلفیقی از موسیقی سنتی و مدرن بود، در فضای مجازی بازتاب زیادی داشت و حالا به یکی از دلایل احضار و بازداشت او تبدیل شده است. سهراب پورناظری از جمله هنرمندانی است که در سالهای اخیر، به ویژه در جریان اعتراضات ۱۴۰۱، مواضع انتقادی خود را نسبت به برخی سیاستهای فرهنگی و اجتماعی کشور ابراز کرده بود. این مواضع، او را در تیررس نهادهای امنیتی و قضایی قرار داده بود. خبر بازداشت پورناظری، واکنشهای گستردهای را در شبکههای اجتماعی برانگیخت. بسیاری از کاربران با انتشار پیامهایی، خواستار شفافسازی درباره دلیل این بازداشت و رعایت حقوق شهروندی این هنرمند شدند. برخی دیگر نیز از این اقدام انتقاد کرده و آن را در تضاد با فضای بهزعم خود رو به باز فرهنگی کشور دانستند. نهادهای رسمی تاکنون درباره این رویداد اظهارنظری نکردهاند. دادستانی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنان سکوت اختیار کرده و هیچ توضیحی درباره دلایل بازداشت و تشکیل پرونده برای پورناظری ارائه ندادهاند.
ابعاد حقوقی پرونده و اتهامات احتمالی
بازداشت سهراب پورناظری و تشکیل پرونده قضایی برای او، نشاندهنده حساسیت نهادهای امنیتی و قضایی نسبت به فعالیتهای هنری و رسانهای برخی چهرههاست. اگرچه جزئیات دقیق اتهامات هنوز مشخص نیست، اما به نظر میرسد دو محور اصلی مورد توجه قرار گرفته است: محتوای قطعه "هزار و یک شب" و پستهای اینستاگرامی. از منظر حقوقی، هرگونه فعالیت هنری و رسانهای در ایران تابع قوانین و مقررات خاصی است. نشر اکاذیب، توهین به مقدسات، تشویش اذهان عمومی و فعالیت تبلیغی علیه نظام از جمله اتهاماتی است که معمولاً برای هنرمندان و فعالان رسانهای در نظر گرفته میشود. اما آیا قطعه "هزار و یک شب" و پستهای پورناظری مصداق این اتهامات است؟ این پرسشی است که تنها مراجع قضایی میتوانند به آن پاسخ دهند. نکته مهم دیگر، نحوه برخورد با این هنرمند است. بازداشت چندساعته و سپس تشکیل پرونده و معرفی به دادگاه، نشاندهنده آن است که مقامات قضایی قصد دارند این پرونده را با جدیت پیگیری کنند. اما در عین حال، عدم صدور قرار بازداشت طولانیمدت، ممکن است نشانهای از تمایل به حل و فصل سریعتر پرونده باشد.
تحلیل قطعه "هزار و یک شب" و حساسیتهای پیرامون آن
قطعه "هزار و یک شب" با آهنگسازی سهراب پورناظری و صدای همایون شجریان و سحر محمدی، یکی از آثار برجسته موسیقی ایران در سالهای اخیر بود. این قطعه که تلفیقی از موسیقی سنتی و مدرن است، با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شد و میلیونها بار در فضای مجازی شنیده شد. اما چه ویژگیای در این قطعه میتوانسته حساسیتبرانگیز باشد؟ شاید بتوان به محتوای اشعار، که به گفته برخی برگرفته از داستانهای کهن فارسی است، اشاره کرد. برخی معتقدند این اشعار دارای لایههای معنایی پنهانی هستند که میتواند به نقد شرایط اجتماعی و سیاسی تعبیر شود. همچنین، حضور همایون شجریان به عنوان خواننده، خود میتوانست بر حساسیتها بیفزاید. شجریان نیز در سالهای اخیر مواضع انتقادی نسبت به برخی سیاستهای فرهنگی داشته و همین موضوع، او را نیز در کانون توجه نهادهای امنیتی قرار داده است.
نقش رسانههای اجتماعی در پرونده پورناظری
به گفته بهمن بابازاده، برخی پستهای اینستاگرامی پورناظری نیز در بازداشت او نقش داشته است. این موضوع نشاندهنده افزایش حساسیت نهادهای نظارتی نسبت به محتوای منتشرشده در شبکههای اجتماعی توسط چهرههای شناختهشده است. پورناظری در سالهای اخیر، به ویژه در جریان اعتراضات ۱۴۰۱، مواضع انتقادی خود را در اینستاگرام ابراز کرده بود. او با انتشار پستهایی، به حمایت از معترضان پرداخته و خواستار توجه به خواستههای آنان شده بود. این پستها، او را در تیررس نهادهای امنیتی قرار داده بود. پرونده پورناظری، یادآور پروندههای مشابه برای دیگر هنرمندان و فعالان رسانهای است که به دلیل فعالیت در شبکههای اجتماعی با محدودیتها و پیگردهای قضایی مواجه شدهاند. این موضوع، زنگ خطری برای جامعه هنری کشور است.
واکنشهای جامعه هنری و فرهنگی
خبر بازداشت سهراب پورناظری، واکنشهای گستردهای را در میان اهالی فرهنگ و هنر برانگیخته است. بسیاری از هنرمندان با انتشار پیامهایی در شبکههای اجتماعی، نسبت به این اتفاق ابراز نگرانی کرده و خواستار شفافسازی و رعایت حقوق شهروندی این هنرمند شدهاند. این واکنشها، نشاندهنده انسجام نسبی جامعه هنری در برابر محدودیتهاست. هنرمندان که خود در سالهای اخیر بارها با چنین محدودیتهایی مواجه شدهاند، این بار نیز در کنار یکی از همکاران خود ایستادهاند و خواستار توجه به حقوق او شدهاند. اما این واکنشها تا چه حد میتواند در روند پرونده پورناظری تأثیرگذار باشد؟ تجربه نشان داده که فشار افکار عمومی و واکنشهای جامعه هنری، گاه میتواند در تعدیل برخوردهای قضایی مؤثر باشد. با این حال، نتیجه نهایی به تصمیم مراجع قضایی بستگی دارد.
پیامدهای این رویداد برای آینده فعالیتهای هنری
پرونده سهراب پورناظری، میتواند پیامدهای مهمی برای آینده فعالیتهای هنری در ایران داشته باشد. اگر این پرونده با برخورد شدید و محکومیت سنگین همراه شود، ممکن است به خودسانسوری گستردهتر در میان هنرمندان منجر گردد و فضای هنری کشور را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، اگر پرونده با مدارا و با رعایت حقوق شهروندی پورناظری پیش برود، میتواند به کاهش تنشها و بهبود فضای فعالیت هنری کمک کند. نوع برخورد با این پرونده، یک آزمون مهم برای نهادهای قضایی و فرهنگی کشور خواهد بود. در هر صورت، این رویداد یادآور این نکته است که مرزهای فعالیت هنری در ایران، همچنان محل مناقشه است و هنرمندان باید در کنار خلاقیت و نوآوری، به الزامات حقوقی و امنیتی نیز توجه داشته باشند.