آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در حالی که مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در اسلامآباد به بنبست رسیده است، رسانههای بینالمللی از تشدید فشارهای واشنگتن علیه تهران خبر میدهند. شبکه سیانان به نقل از منابع آگاه مدعی شده است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، احتمالاً تهدید خود به هدف گرفتن تأسیسات انرژی ایران را عملی خواهد کرد. این خبر در شرایطی منتشر میشود که آتشبس شکننده بین دو طرف هنوز پابرجا است. به ادعای سیانان، دولت آمریکا به این نتیجه رسیده است که فشارهای اقتصادی و دیپلماتیک فعلی برای وادار کردن ایران به عقبنشینی کافی نیست. بنابراین، واشنگتن قصد دارد با تشدید فشارهای نظامی، ایران را به میز مذاکره بازگرداند. هدف قرار دادن تأسیسات انرژی ایران، میتواند ضربه سنگینی به اقتصاد وابسته به نفت کشور وارد کند.
اما این پایان ماجرا نیست. بر اساس این گزارش، طرحهای جدید آمریکا فراتر از هدف قرار دادن تأسیسات انرژی است و شامل هدف قرار دادن فرماندهان نظامی نیز میشود. به ادعای منابع، آمریکا معتقد است برخی فرماندهان نظامی ایران در روند مذاکرات کارشکنی میکنند و مانع از دستیابی به توافق میشوند. هدف قرار دادن این فرماندهان، بخشی از استراتژی جدید واشنگتن برای حذف موانع داخلی بر سر راه توافق است. خبرگزاری العربیه نیز در گزارشی مدعی شد که آمریکا هدف گرفتن احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران ایران را در دست بررسی دارد. احمد وحیدی یکی از فرماندهان ارشد نظامی ایران است که در طول سالهای گذشته نقش مهمی در برنامه موشکی و دفاعی کشور ایفا کرده است. هدف قرار دادن او، یک اقدام بسیار تحریکآمیز و خطرناک خواهد بود.
این ادعاها در حالی مطرح میشود که پیشتر نیز رسانههای غربی بارها از احتمال ترور فرماندهان نظامی ایران توسط آمریکا یا اسرائیل خبر داده بودند. ترور سردار قاسم سلیمانی در ژانویه ۲۰۲۰، نشان داد که آمریکا از انجام چنین اقداماتی ابایی ندارد. حالا به نظر میرسد که نوبت به فرماندهان دیگر رسیده است. واکنش ایران به این ادعاها چه خواهد بود؟ مقامات ایرانی تاکنون به طور رسمی به این گزارشها واکنش نشان ندادهاند. با این حال، انتظار میرود تهران هرگونه تهدید نظامی علیه تأسیسات انرژی و فرماندهان خود را «خط قرمز» اعلام کند و پاسخ کوبندهای به هرگونه تجاوز بدهد. در گذشته نیز ایران بارها اعلام کرده است که در صورت وقوع هرگونه حمله، پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهد داد.
اگر این ادعاها صحت داشته باشند، منطقه یک بار دیگر در آستانه یک درگیری نظامی بزرگ قرار خواهد گرفت. هدف قرار دادن تأسیسات انرژی ایران، میتواند منجر به شوک نفتی و افزایش قیمت نفت در سراسر جهان شود. همچنین، هدف قرار دادن فرماندهان نظامی ایران، میتواند واکنش تلافیجویانه شدیدی را از سوی تهران به دنبال داشته باشد. در چنین شرایطی، جامعه بینالمللی باید برای جلوگیری از تشدید تنشها و شعلهور شدن آتش جنگ وارد عمل شود. کشورهای اروپایی و منطقهای میتوانند با میانجیگری، دو طرف را به عقبنشینی از خط قرمزها ترغیب کنند. در غیر این صورت، منطقه خاورمیانه با بحرانی بزرگتر از جنگهای گذشته مواجه خواهد شد.
چرا آمریکا به دنبال هدف قرار دادن تأسیسات انرژی ایران است؟
هدف قرار دادن تأسیسات انرژی ایران، یک اقدام راهبردی با پیامدهای گسترده است. اقتصاد ایران به شدت به درآمدهای نفتی وابسته است و هرگونه اختلال در صادرات نفت، میتواند ضربه مهلکی به بودجه کشور وارد کند. آمریکا با هدف قرار دادن تأسیسات انرژی، در واقع قصد دارد منابع مالی ایران را قطع کند و توانایی آن را برای تأمین هزینههای نظامی و سیاسی کاهش دهد. علاوه بر این، هدف قرار دادن تأسیسات انرژی، یک پیام روشن به ایران و متحدان منطقهای آن است: آمریکا حاضر است از ابزار نظامی برای اعمال فشار حداکثری استفاده کند و محدودیتهای دیپلماتیک را کنار بگذارد. این پیام، میتواند رفتار سایر بازیگران منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، این اقدام بسیار پرریسک است. هدف قرار دادن تأسیسات انرژی ایران، میتواند منجر به واکنش تلافیجویانه شدید ایران علیه تأسیسات انرژی عربستان و امارات شود. این موضوع، میتواند قیمت نفت را به شدت افزایش دهد و اقتصاد جهان را با شوک مواجه کند.
هدف قرار دادن فرماندهان نظامی؛ تکرار سناریوی سلیمانی؟
ادعای هدف قرار دادن احمد وحیدی و سایر فرماندهان نظامی ایران، یادآور سناریوی ترور سردار قاسم سلیمانی است. در ژانویه ۲۰۲۰، آمریکا با ترور قاسم سلیمانی، یک ضربه سنگین به ایران و متحدان منطقهای آن وارد کرد. حالا به نظر میرسد که آمریکا قصد دارد این سناریو را تکرار کند. ترور یک فرمانده ارشد نظامی ایران، یک اقدام بسیار تحریکآمیز است که میتواند منجر به یک جنگ تمامعیار شود. جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده است که در صورت هدف قرار گرفتن فرماندهان خود، پاسخ کوبندهای خواهد داد. بنابراین، آمریکا باید عواقب این اقدام را به دقت بسنجد. با این حال، به نظر میرسد که آمریکا معتقد است حذف فیزیکی فرماندهانی که در روند مذاکرات کارشکنی میکنند، میتواند راه را برای دستیابی به توافق هموار کند. این یک محاسبه بسیار خطرناک است که میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.
تأثیر این تهدیدها بر مذاکرات اسلامآباد
تهدیدهای جدید آمریکا، تأثیر مستقیمی بر مذاکرات اسلامآباد خواهد داشت. از یک سو، این تهدیدها میتواند ایران را به عقبنشینی و پذیرش خواستههای آمریکا ترغیب کند. از سوی دیگر، این تهدیدها میتواند مذاکرات را به کلی متوقف کند و ایران را به سمت اتخاذ مواضع سختتر سوق دهد. به نظر میرسد هدف آمریکا از طرح این تهدیدها، افزایش فشار بر ایران و وادار کردن آن به ارائه امتیازات بیشتر است. آمریکا معتقد است که با نشان دادن عزم خود برای استفاده از گزینه نظامی، میتواند ایران را به میز مذاکره بازگرداند. با این حال، تجربه نشان داده است که تهدیدهای نظامی معمولاً نتیجه معکوس دارند. جمهوری اسلامی در گذشته نشان داده است که در برابر تهدیدهای خارجی تسلیم نمیشود. به جای عقبنشینی، ایران معمولاً مواضع خود را مستحکمتر میکند و غافلگیرانه عمل میکند. بنابراین، تهدیدهای جدید آمریکا ممکن است به جای کمک به مذاکرات، آنها را به کلی از بین ببرد.
واکنش جامعه جهانی به این تهدیدها
تهدید آمریکا به هدف قرار دادن تأسیسات انرژی ایران و ترور فرماندهان نظامی، با واکنشهای منفی جامعه بینالمللی مواجه خواهد شد. بسیاری از کشورها، به ویژه کشورهای اروپایی، با هرگونه اقدام نظامی یکجانبه و غیرقانونی مخالف هستند. آنها معتقدند که اختلافات باید از طریق دیپلماتیک حل و فصل شود، نه از طریق زور. سازمان ملل متحد نیز احتمالاً این تهدیدها را محکوم خواهد کرد. شورای امنیت ممکن است قطعنامهای صادر کند و از آمریکا بخواهد از اقدامات تحریکآمیز خودداری کند. با این حال، با توجه به حق وتوی آمریکا، بعید است که قطعنامهای علیه واشنگتن به تصویب برسد. کشورهای منطقه نیز از این تهدیدها نگران هستند. کشورهای حاشیه خلیج فارس که خود در معرض حملات تلافیجویانه ایران قرار دارند، خواهان کاهش تنشها هستند. آنها احتمالاً از آمریکا میخواهند که از تشدید تنشها خودداری کند.
سناریوهای پیش روی بحران
با توجه به تهدیدهای جدید آمریکا، چند سناریو برای آینده نزدیک قابل تصور است:
-
سناریوی نخست (خوشبینانه)
عقبنشینی آمریکا از تهدیدهای خود و بازگشت به مسیر دیپلماسی. در این سناریو، مذاکرات از سر گرفته میشود و دو طرف به یک توافق نسبی دست مییابند.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
تشدید تدریجی فشارها بدون وقوع درگیری نظامی. در این سناریو، آمریکا تحریمهای جدیدی علیه ایران اعمال میکند و حضور نظامی خود در منطقه را افزایش میدهد، اما از درگیری مستقیم خودداری میکند. ایران نیز با پاسخ متقابل، تنشها را در سطح بالایی نگه میدارد.
-
سناریوی سوم (بدبینانه)
وقوع یک درگیری نظامی محدود. در این سناریو، آمریکا یک حمله محدود به تأسیسات انرژی ایران انجام میدهد یا یک فرمانده نظامی را ترور میکند. ایران نیز با حمله به پایگاههای آمریکا در منطقه پاسخ میدهد. این سناریو فاجعهبارترین حالت است و میتواند به یک جنگ تمامعیار منجر شود.