آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
قائم مقام سازمان تأمین اجتماعی با صدور اطلاعیهای اعلام کرد که با وجود مشکلات ناشی از جنگ تحمیلی و فشارهای اقتصادی، پرداخت مقرری بیمه بیکاری کارگران «به موقع» و «بدون وقفه» انجام خواهد شد و کارگران نگران نباشند. عادل دهدشتی با اشاره به تعهدات سازمان تأمین اجتماعی و حمایتهای دولت گفت: «ما در سازمان تأمین اجتماعی با تمام توان تلاش میکنیم تا هیچ کارگری به دلیل مشکلات جنگ، بدون پوشش بیمه بیکاری نماند و مقرری خود را به موقع دریافت کند.» این اطمینانبخشی در حالی صورت میگیرد که جنگ تحمیلی باعث تعطیلی یا کاهش فعالیت بسیاری از واحدهای تولیدی، صنعتی و خدماتی در کشور شده است. بر اساس آمارهای غیررسمی، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از کارخانجات در استانهای جنوبی و غربی (خوزستان، بوشهر، ایلام، کرمانشاه) به طور کامل تعطیل یا با ظرفیت کمتر از ۵۰ درصد فعالیت میکنند. افزایش بیکاری در چنین شرایطی، فشار مضاعفی بر سیستم تأمین اجتماعی وارد میکند. دهدشتی تأکید کرد که سازمان تأمین اجتماعی برای این افزایش تقاضا «از قبل برنامهریزی کرده» و منابع لازم را پیشبینی نموده است.
بر اساس آمار اعلام شده توسط قائم مقام سازمان تأمین اجتماعی، در سال گذشته (۱۴۰۴) ماهانه حدود ۱۵۰ هزار کارگر از مزایای بیمه بیکاری استفاده میکردند. این تعداد شامل کارگرانی میشود که به دلایل مختلف (غیر از اخراج به دلیل تخلف) بیکار شده بودند. دهدشتی پیشبینی کرد که در سال جاری (۱۴۰۵) «جمعیت متقاضیان بیمه بیکاری افزایش یابد». این افزایش میتواند به دو دلیل باشد: نخست، تعطیلی واحدهای تولیدی به دلیل جنگ؛ دوم، مشکلات اقتصادی و تورم بالا که باعث اخراج کارگران میشود. وی در ادامه گفت: «در سال جاری ماهانه ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در سراسر کشور در مجموع مبلغی بالغ بر ۵۵ همت (۵۵ هزار میلیارد تومان) از سازمان تأمین اجتماعی مستمری (شامل حقوق بازنشستگان و مقرری بیمه بیکاری) دریافت میکنند.» در این گزارش، ضمن مرور اظهارات قائم مقام سازمان تأمین اجتماعی، به بررسی شرایط دریافت بیمه بیکاری، میزان و مدت پرداخت آن، و راهکارهای کاهش نگرانی کارگران در شرایط جنگی میپردازیم.
بیمه بیکاری چیست و چه کسانی میتوانند از آن استفاده کنند؟
بیمه بیکاری یکی از تعهدات قانونی سازمان تأمین اجتماعی است که بر اساس ماده ۵ قانون بیمه بیکاری مصوب ۱۳۶۹ (و اصلاحات بعدی) اجرا میشود. هدف این حمایت، تأمین معیشت کارگرانی است که «به طور غیرارادی» بیکار میشوند. «غیرارادی» یعنی کارگر به میل خود استعفا نداده و به دلیل تقصیر خود (تخلف از مقررات انضباطی کارگاه) اخراج نشده است. شرایط دریافت بیمه بیکاری:
۱. کارگر باید در طول ۶ ماه قبل از بیکاری، حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشد (برای بیکاری موقت، ۳ ماه کافی است).
۲. بیکاری باید غیرارادی باشد (اخراج به دلیل کم کاری کارگاه، تعطیلی کارگاه، کاهش فعالیت، یا فسخ قرارداد از سوی کارفرما). ۳. کارگر باید در سازمان فنی و حرفهای یا مراکز کاریابی معرفی شده ثبتنام کند و آماده اشتغال مجدد باشد.
مشاغل مشمول: بیمه بیکاری تمام کارگران مشمول قانون کار (به استثنای کارگران ساختمانی، کارگران فصلی، و کارگران قراردادی با مدت کمتر از ۶ ماه) را پوشش میدهد. همچنین کارفرمایان و مشمولین قانون نظام صنفی نیز تحت شرایط خاصی میتوانند از این مزایا استفاده کنند. در زمان جنگ، دولت میتواند با تصویب آییننامه خاص، شرایط را تسهیل کند (مثلاً کاهش مدت سابقه بیمه از ۶ ماه به ۳ ماه).
مبلغ و مدت پرداخت مقرری بیمه بیکاری
مبلغ مقرری بیمه بیکاری بر اساس میانگین حقوق و دستمزد کارگر در ۳ ماه آخر اشتغال محاسبه میشود. فرمول: مقرری روزانه = ۸۰ درصد متوسط حقوق روزانه در زمان اشتغال. حداکثر مدت دریافت مقرری: برای افراد مجرد یا بدون خانواده (تأهل = دارای همسر یا فرزند) تا ۳۶ ماه (۳ سال) و برای افراد متأهل تا ۵۰ ماه (بیش از ۴ سال). اما یک «سقف» هم وجود دارد: مقرری بیمه بیکاری نمیتواند از «حداقل حقوق مصوب شورای عالی کار» کمتر باشد و همچنین نمیتواند از «۳ برابر حداقل حقوق» بیشتر شود. در سال ۱۴۰۵، حداقل حقوق ماهانه حدود ۱۰ میلیون تومان است. بنابراین، مقرری بیمه بیکاری حداقل ۸ میلیون تومان و حداکثر ۲۴ میلیون تومان خواهد بود. برای کارگری که قبل از بیکاری حقوق ۱۵ میلیون تومانی داشته، مقرری بیمه بیکاری حدود ۱۲ میلیون تومان (۸۰ درصد) و برای کارگری با حقوق ۳۰ میلیون تومانی، مقرری حدود ۲۴ میلیون تومان (سقف ۳ برابر حداقل) خواهد بود. این مبلغ به صورت ماهانه و به حساب بانکی کارگر واریز میشود. در شرایط جنگی، دولت میتواند با تصویب مجلس، مبلغ مقرری را افزایش دهد یا مدت دریافت را تمدید کند.
وضعیت پرداخت بیمه بیکاری در سال ۱۴۰۵ (آمار و ارقام)
قائم مقام سازمان تأمین اجتماعی در این گزارش به آمار قابل توجهی اشاره کرده است. سال گذشته (۱۴۰۴)، ماهانه ۱۵۰ هزار کارگر از مقرری بیمه بیکاری استفاده میکردند. این رقم در ابتدای سال ۱۴۰۴ (قبل از جنگ) حدود ۱۱۰ هزار نفر بود و پس از شروع جنگ (اسفند ۱۴۰۴) به ۱۵۰ هزار نفر افزایش یافت. این نشان میدهد که جنگ باعث بیکاری حدود ۴۰ هزار کارگر دیگر شده است. برای سال جاری (۱۴۰۵)، دهدشتی پیشبینی کرده که «جمعیت متقاضیان بیمه بیکاری افزایش یابد». برآوردهای داخلی سازمان تأمین اجتماعی نشان میدهد که تعداد متقاضیان ممکن است تا پایان سال ۱۴۰۵ به حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار نفر در ماه برسد. یعنی حدود دو برابر سال قبل. این افزایش عظیم فشار بیسابقهای بر بودجه سازمان تأمین اجتماعی وارد خواهد کرد. کل مستمری پرداختی (شامل حقوق بازنشستگان و مقرری بیمه بیکاری) در سال ۱۴۰۵ ماهانه ۵۵ هزار میلیارد تومان (۵۵ همت) است. سهم بیمه بیکاری از این مبلغ حدود ۱۵ تا ۲۰ همت (۱۵ تا ۲۰ هزار میلیارد تومان) خواهد بود (با فرض ۲۵۰ هزار متقاضی و میانگین مقرری ۱۲ میلیون تومان). این رقم بسیار بالاست و سازمان تأمین اجتماعی برای تأمین آن، نیازمند کمک نقدی دولت و وصول به موقع حق بیمه از کارفرمایان است.
چالشهای سازمان تأمین اجتماعی در شرایط جنگی
سازمان تأمین اجتماعی با سه چالش بزرگ در شرایط جنگی روبروست:
-
چالش اول: «کاهش وصول حق بیمه از کارفرمایان»
با تعطیلی یا کاهش فعالیت واحدهای تولیدی، کارفرمایان قادر به پرداخت حق بیمه کارگران خود نیستند. سازمان تأمین اجتماعی در فروردین ۱۴۰۵، حدود ۳۰ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل حق بیمه وصول کرده است.
-
چالش دوم: «افزایش هزینهها»
هم تعداد بازنشستگان (در اثر پیری جمعیت) افزایش مییابد و هم تعداد متقاضیان بیمه بیکاری (در اثر جنگ). سازمان تأمین اجتماعی با یک «شوک هزینه» مواجه است. کارشناسان پیشبینی میکنند که در سال ۱۴۰۵، هزینههای سازمان از درآمدهای آن پیشی بگیرد و کسری بودجه (احتمالاً ۵۰ تا ۸۰ همت) ایجاد شود.
-
چالش سوم: «مدیریت منابع و مصارف«
سازمان تأمین اجتماعی برای جبران این کسری، سه راهکار دارد: اول، «استفاده از ذخایر احتیاطی» (که در سالهای قبل انباشته کرده). دوم، «درخواست کمک از دولت» (از محل بودجه عمومی). سوم، «اخذ وام از بانک مرکزی» (که تورمزا است). دهدشتی تأکید کرده است که ترکیبی از راهکار اول و دوم در دست اجراست و فعلاً نیازی به چاپ پول نیست. اما اگر جنگ طولانی شود، گزینه سوم نیز قابل اتکا خواهد بود.
توصیههای سازمان تأمین اجتماعی به کارگران و کارفرمایان
سازمان تأمین اجتماعی در اطلاعیه خود توصیههای زیر را به کارگران و کارفرمایان ارائه کرده است. توصیه به کارگران:
۱. «به محض بیکار شدن، حداکثر ظرف ۳۰ روز» در سامانه بیمه بیکاری به آدرس bimebikari.tamin.ir ثبتنام کنید.
۲. مدارک بیکاری (نامه اخراج از کارفرما، استشهادیه از اداره کار) را کامل و دقیق بارگذاری کنید.
۳. در مراکز کاریابی که سازمان تأمین اجتماعی معرفی میکند، ثبتنام کنید و آماده اشتغال مجدد باشید (در غیر این صورت، مقرری قطع میشود).
۴. در صورت عدم دریافت مقرری به موقع، با شماره ۱۴۲۰ (سامانه ارتباط با مشتریان سازمان تأمین اجتماعی) تماس بگیرید.
توصیه به کارفرمایان
۱. حق بیمه کارگران خود را به موقع پرداخت کنید (حتی اگر فعالیت واحد شما کاهش یافته است). در صورت عدم توانایی پرداخت، میتوانید درخواست تقسیط بدهی بدهید.
۲. در صورت تعطیلی اجباری (به دلیل جنگ)، مدارک مربوطه را به اداره کار محل ارائه دهید تا کارگران شما بتوانند از بیمه بیکاری استفاده کنند.
۳. از اخراج غیرقانونی کارگران (بدون دلیل موجه) خودداری کنید؛ چرا که سازمان تأمین اجتماعی با کارفرمایان متخلف برخورد قانونی میکند و آنها را ملزم به پرداخت جریمههای سنگین خواهد کرد.