آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
ایران، دیروز یکی از فرزندان وفادار و خستگیناپذیر خود را از دست داد. اسماعیل یغمایی، باستانشناس، پژوهشگر و نویسنده برجسته ایرانی، پس از بیش از پنج دهه تلاش بیوقفه در حوزه شناخت و حفاظت از میراث تاریخی ایران، در بیمارستان پارس تهران درگذشت. او که روز یکشنبه ۲۸ تیرماه بر اثر سکته مغزی جان به جان آفرین تسلیم کرد، یکی از چهرههای ماندگار باستانشناسی معاصر ایران بود. یغمایی که از او به عنوان «پدر معنوی باستانشناسی ایران» یاد میشود، در طول زندگی حرفهای خود، بخش بزرگی از عمرش را صرف کاوش، مطالعه، مستندسازی و معرفی آثار باستانی این سرزمین کرد. او نه تنها یک باستانشناس برجسته، بلکه یک معلم و پژوهشگری بیادعا بود که بدون هیچ سر و صدایی، گنجینههای پنهان تاریخ ایران را برای نسلهای آینده ثبت و ضبط کرد.
او متولد ۲۷ شهریور ۱۳۲۰ در تهران بود و از همان جوانی به تاریخ و آثار کهن دلبستگی داشت. پس از تحصیل در رشته باستانشناسی و تاریخ هنر دانشگاه تهران، فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۴۶ با ورود به اداره کل باستانشناسی کشور آغاز کرد. از آن زمان، نام او با بسیاری از کاوشهای مهم باستانشناسی در نقاط مختلف ایران گره خورد و به یکی از ارکان اصلی این حوزه تبدیل شد. یغمایی در طول فعالیت علمی خود سرپرستی یا مشارکت در پروژههای متعددی را بر عهده داشت. از جمله کاوشهای مرتبط با محوطههای عظیمی چون شوش، هفتتپه، شهر سوخته، تپه چغاگاوانه، مرودشت، کنگاور، دشت قزوین و مناطق تاریخی دیگر ایران. او با دقتی مثالزدنی، لایههای تاریخ را کنار زد و روایتی روشنتر از تمدن کهن ایران را به جهانیان عرضه کرد.
یکی از مهمترین ویژگیهای یغمایی، تعهد او به «حفاظت» و «معرفی» میراث فرهنگی بود. او نه تنها در مقام یک کاوشگر، بلکه به عنوان یک حافظ و مروج، همواره بر ضرورت آموزش عمومی و آگاهیبخشی درباره ارزشهای تاریخی تأکید داشت. آثار مکتوب او نیز همچون میراثی ماندگار، چراغ راه آیندگان خواهد بود. در روزهای پایانی عمر، یغمایی همچنان با بیماری دست و پنجه نرم میکرد، اما روحیه علمی و عشق به تاریخ، او را تا آخرین لحظه زنده نگه داشته بود. پیش از این، خبرنگاران از بستری شدن او در بیمارستان پارس خبر داده بودند و حالا، فقدان او، خلأیی بزرگ در جامعه باستانشناسی ایران ایجاد کرده است.
بسیاری از همکاران و شاگردان یغمایی، در سوگ این استاد بزرگ نشستهاند. او که همیشه با تواضع و فروتنی از تاریخ ایران سخن میگفت، حالا خود بخشی از تاریخ این سرزمین شده است. یاد و خاطره او، همچون کتیبههایی که کاوش کرد، در ذهن دوستداران فرهنگ و تاریخ ایران، جاودان خواهد ماند. مرگ یغمایی، پایان یک دوران است؛ دورانی که در آن باستانشناسی ایران با عشق، دقت و تعهد گره خورده بود. اما میراث علمی و انسانی او، همچنان زنده است و نسلهای بعدی، راه او را ادامه خواهند داد. روحش شاد و یادش گرامی.
مرور کارنامه علمی و میدانی اسماعیل یغمایی
اسماعیل یغمایی، یکی از پرکارترین باستانشناسان ایران بود که در دهههای مختلف، سرپرستی و مشارکت در کاوشهای متعددی را بر عهده داشت. کاوشهای شوش، هفتتپه، شهر سوخته و تپه چغاگاوانه، تنها بخشی از فعالیتهای گسترده او هستند که هرکدام به تنهایی، یک فصل بزرگ از تاریخ ایران را روشن کردهاند. او همچنین در مناطق تاریخی همچون مرودشت، کنگاور و دشت قزوین به پژوهش پرداخت و همواره با نگاهی علمی و مستند، به ثبت و تفسیر دادههای تاریخی پرداخت .
نقش یغمایی در توسعه دانش باستانشناسی ایران
یغمایی نه تنها یک کاوشگر، بلکه یک معلم و نظریهپرداز در حوزه باستانشناسی بود. او با تأکید بر رویکردهای علمی و میانرشتهای، به گسترش مرزهای دانش در این حوزه کمک کرد. بسیاری از پژوهشگران و دانشجویان باستانشناسی، از آثار و درسهای او به عنوان منبع الهام و راهنما استفاده کردهاند. او همچنین در مستندسازی و معرفی میراث فرهنگی، نقشی بیبدیل داشت و همواره بر ضرورت حفاظت از آثار تاریخی برای نسلهای آینده تأکید میکرد.
تعهد به حفاظت و آموزش عمومی
یکی از ویژگیهای برجسته یغمایی، دغدغهی همیشگی او برای حفاظت از میراث فرهنگی و آموزش عمومی بود. او معتقد بود که آگاهیبخشی به مردم، مهمترین راهکار برای حفظ آثار تاریخی است. به همین دلیل، در کنار پژوهشهای میدانی، به تألیف مقالات و کتابهای متعدد پرداخت که بسیاری از آنها به زبان ساده و قابلفهم برای عموم نوشته شدهاند. این رویکرد، نشان از نگاه فراتر از آکادمیسم و دغدغهی اجتماعی او دارد.
تأثیر فقدان یغمایی بر جامعه علمی ایران
درگذشت یغمایی، یک خلأ بزرگ در جامعه باستانشناسی ایران ایجاد کرده است. او یکی از آخرین بازماندگان نسل طلایی باستانشناسی ایران بود که با عشق و تعهد، پایههای این دانش را در کشور استوار کردند. فقدان او، از دست دادن یک سرمایه علمی و انسانی بزرگ است که جبران آن دشوار خواهد بود. همکاران و شاگردان او، این فقدان را به عنوان یک ضایعه بزرگ برای علم و فرهنگ ایران تلقی میکنند.
میراث ماندگار یغمایی برای نسلهای آینده
با وجود درگذشت یغمایی، میراث علمی و انسانی او همچنان زنده است. کاوشها، پژوهشها و آثار مکتوب او، نقشه راهی برای نسلهای آینده باستانشناسان ایران خواهد بود. او با کار خود، نشان داد که شناخت تاریخ، نه یک سرگرمی، بلکه یک وظیفه ملی است. حالا، وظیفه ماست که این میراث را پاس بداریم و راه او را در حفاظت و معرفی تاریخ کهن این سرزمین ادامه دهیم.