آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
امروز، پس از ۲۵ سال عشق، صبوری و تلاش بیوقفه، رویای ثبت جهانی «الموت» به حقیقت پیوست. پروندهای که وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی به یونسکو ارائه کرده بود، با حضور سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراثفرهنگی، در چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر بوسان کره جنوبی، به ثبت رسید. این رویداد، پایان باشکوه یک ربع قرن تلاش برای پاسداری از این میراث ماندگار ایران و آغازی برای فصل جدیدی از حفاظت از آن است. دژ تاریخی الموت و استحکامات وابسته به آن، به عنوان سیامین اثر تاریخی ایران، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این مجموعه، شامل قلعه اصلی الموت و ۶ قلعه مرتبط با آن است که با توجه به شرایط خاص توپوگرافی منطقه و با در نظر گرفتن اقلیم و ناهمواریها، یکی از بینظیرترین سازههای معماری دفاعی جهان محسوب میشود.
علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور، که برای شرکت در اجلاس یونسکو در بوسان حضور دارد، در گفتوگو با ایسنا، درباره اهمیت این پرونده گفت: «الموت سالهاست، بیش از دهها سال، در حوزه بازخوانی و عملیات باستانشناسی مورد توجه قرار گرفته است. اما به واسطه وضعیت سوقالجیشی، استراتژیک، اقلیمی و مسائل اینچنینی، و موقعیت قرارگیری آن، به هر حال سختیهای خاص خودش را دارد.» ارزیابان یونسکو پیش از ثبت این اثر، به مدت دو هفته در قزوین و الموت، بررسیهای میدانی گستردهای انجام دادند و پس از آن، پرسشهای متعددی را درباره ابعاد مختلف این مجموعه تاریخی مطرح کردند. ایزدی با اشاره به این موضوع گفت: «ما تمامی پاسخهای لازم را، چه در پاسخ به پرسشهای ارزیابان، چه ایکوموس و چه خود کمیته میراث جهانی، ارسال کردیم. به نظر من، این یکی از مهمترین پروندههای ماست که ویژگیهای خاص خود را دارد.»
با ثبت جهانی الموت، برنامههای متعددی برای مدیریت و حفاظت از این اثر در نظر گرفته شده است. از جمله این برنامهها، میتوان به ایجاد یک پلن مدیریتی جامع برای کنترل گردشگری، جلوگیری از شکلگیری گردشگری انبوه، و برنامهریزی برای کاوشهای باستانشناسی در نقاط پیرامونی اشاره کرد. یکی از چالشهای اصلی پس از ثبت جهانی، مدیریت گردشگری در این منطقه است. ایزدی در این باره گفت: «آن منطقه ظرفیت پذیرش گردشگری انبوه را ندارد. بنابراین باید این موضوع مدیریت و تحلیل شود و با ایجاد سازوکارهای مناسب برای پایش، از شکلگیری گردشگری انبوه جلوگیری شود.»
حضور هیاتهای ارزیاب و رصد مستمر آثار جهانی توسط یونسکو، یکی از الزامات ثبت جهانی است. ایزدی با اشاره به این موضوع گفت: «تمام بناهایی که در فهرست میراث جهانی به ثبت میرسند، بهطور مستمر در رصد و پایش قرار میگیرند. کما اینکه همین حالا هم ما دائماً درباره موضوعات مختلف گزارش ارائه میکنیم.» ثبت جهانی الموت، نه تنها یک دستاورد بزرگ برای میراث فرهنگی ایران است، بلکه فرصتی است برای معرفی بیشتر این اثر ارزشمند به جهانیان و جلب توجه به اهمیت حفاظت از آن. این رویداد، نشان از عزم و اراده ایران برای حفظ و معرفی میراث کهن خود دارد.
بررسی ارزشهای برجسته جهانی الموت
مجموعه الموت، به دلیل ویژگیهای منحصربهفرد معماری و تاریخی خود، ارزشهای برجسته جهانی را داراست. این مجموعه با تکیه بر شرایط توپوگرافی منطقه و استفاده هوشمندانه از اقلیم و ناهمواریها، یک سیستم دفاعی پیچیده و بینظیر را شکل داده است. علاوه بر سازه، تأثیر مسائل دفاعی و جنگی در شکلگیری این بنا و همچنین نقش استحکامات وابسته در بقا و پایداری قلعه، روایتهای شگرفی از تمدن و تفکر ایرانی-اسلامی را به نمایش میگذارد.
فرآیند ثبت جهانی و نقش ارزیابان
فرآیند ثبت جهانی الموت، یک مسیر طولانی و دقیق بود که با بررسیهای میدانی ارزیابان یونسکو و پاسخگویی به پرسشهای متعدد آنها همراه شد. ارزیابان به مدت دو هفته در منطقه حضور داشتند و ابعاد مختلف این اثر را مورد بررسی قرار دادند. این فرآیند نشان از حساسیت بالای یونسکو در ثبت آثار جهانی و لزوم ارائه مستندات کامل و دقیق دارد.
برنامههای مدیریتی پس از ثبت
با ثبت جهانی الموت، برنامههای مدیریتی متعددی برای حفاظت و معرفی این اثر در نظر گرفته شده است. از جمله این برنامهها، میتوان به ایجاد یک پلن مدیریتی جامع برای کنترل گردشگری، جلوگیری از گردشگری انبوه، و برنامهریزی برای کاوشهای باستانشناسی در نقاط پیرامونی اشاره کرد. این برنامهها با هدف حفظ ارزشهای برجسته این اثر و جلوگیری از آسیبهای احتمالی طراحی شدهاند.
رصد و پایش مستمر آثار جهانی
ثبت جهانی، به معنای پایان کار نیست و آثار ثبتشده بهطور مستمر توسط یونسکو و ایکوموس رصد و پایش میشوند. ایران نیز مانند سایر کشورها، موظف به ارائه گزارشهای دورهای درباره وضعیت حفاظت و مدیریت این آثار است. این روند، میتواند به عنوان یک عامل بازدارنده برای هرگونه اقداماتی که به آسیب رساندن به این آثار منجر شود، عمل کند.
تأثیر ثبت جهانی بر گردشگری و توسعه منطقه
ثبت جهانی الموت، میتواند تأثیر قابلتوجهی بر صنعت گردشگری و توسعه منطقه داشته باشد. این رویداد، ضمن افزایش جذابیت این منطقه برای گردشگران داخلی و خارجی، میتواند به ایجاد فرصتهای شغلی و رونق اقتصادی در منطقه کمک کند. با این حال، برای جلوگیری از آسیبهای احتمالی ناشی از گردشگری انبوه، نیاز به برنامهریزی دقیق و مدیریت هوشمندانه است.