آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در پی ساعات ابهامآلود و ادعاهای انفجاری درباره سرنوشت نیکلاس مادورو، اکنون به نظر میرسد نخستین تصویر از آینده سیاسی ونزوئلا در حال شکلگیری است. پس از آنکه مقامات آمریکایی از دستگیری و خروج مادورو از کشور خبر دادند و معاونش از بیاطلاعی از محل او سخن گفت، حالا برخی منابع از برنامهای برای انتقال قدرت در کاراکاس گزارش میدهند. بر اساس این گزارشها، دلسی رودریگز، معاون فعلی رئیسجمهور ونزوئلا، به زودی به عنوان رئیسجمهور موقت این کشور معرفی خواهد شد. این حرکت میتواند تلاشی برای جلوگیری از خلأ قدرت کامل و هرج و مرج باشد. رودریگز که یک حقوقدان و سیاستمدار باسابقه است، پیش از این نیز در دورههایی به عنوان معاون مادورو و وزیر امور خارجه خدمت کرده است. او چهرهای شناخته شده در حلقه نزدیکان رهبر سابق محسوب میشود.
اما این انتصاب، اگر رخ دهد، با پرسشهای بزرگ و چالشهای عظیمی روبرو خواهد بود. آیا او از مشروعیت و حمایت کافی در میان نیروهای مسلح و حامیان حزب سوسیالیست متحد برخوردار است؟ آیا او نقش یک رهبر انتقالی مستقل را ایفا خواهد کرد، یا صرفاً مجری سیاستهای از پیش تعیین شده توسط قدرتهای خارجی و بازیگران داخلی خواهد بود؟ پاسخ این پرسشها، مسیر آینده ونزوئلا را تعیین میکند. این تغییر در راس هرم قدرت، در حالی رخ میدهد که کشور در اشغال نظامی خارجی، وضعیت اضطراری و بحران عمیق انسانی به سر میبرد. توانایی یک رهبر جدید برای مهار این طوفان، زیر سؤال است. در ادامه، تحلیل میکنیم که انتصاب دلسی رودریگز به چه معناست، چه موانعی پیش رو دارد و این تغییر چگونه میتواند بر معادلات داخلی و بینالمللی ونزوئلا اثر بگذارد.
شخصیت و پیشینه دلسی رودریگز؛ نقاط قوت و ضعف
دلسی رودریگز یک چهره دیوانسالار و قانونمدار با پیشینه قضایی و دانشگاهی است. او در مقایسه با برخی چهرههای نظامی یا ایدئولوژیک حزب سوسیالیست، تصویری معتدلتر و تکنوکراتیکتر ارائه میدهد. این تصویر ممکن است برای جلب پذیرش نسبی در سطح بینالمللی و حتی میان بخشهایی از اپوزیسیون میانهرو مفید باشد. پیشینه او به عنوان وزیر خارجه (۲۰۱۴-۲۰۱۷) در اوج تنشهای بینالمللی، نشان از تجربه مدیریت بحران در عرصه خارجی دارد. با این حال، او همواره یک وفادار سرسخت به خط مشی چاوز و مادورو بوده و انتقادات بینالمللی از نقض حقوق بشر و دموکراسی در ونزوئلا شامل دولتهای تحت مشارکت او نیز میشود. نکته ضعف بزرگ او، عدم پایگاه مردمی مستقل و وابستگی کامل به ساختار حزب حاکم است. او هرگز یک چهره انتخاباتی یا محبوب نبوده است. در شرایطی که مشروعیت دولت مرکزی عمیقاً آسیب دیده، این ضعف میتواند حیاتی باشد. آیا او میتواند فراتر از حلقه حاکمیت، اعتماد مردم عادی و ارتش را جلب کند؟
مشروعیت و چالش حکمرانی یک رئیسجمهور موقت
مشروعیت رودریگز از سه منبع احتمالی میآید: اول، تایید ارتش و نهادهای باقیمانده دولت. دوم، پذیرش ضمنی یا صریح قدرت اشغالگر (آمریکا). سوم، قبول بخشی از جامعه ونزوئلا به عنوان یک راهکار گذار. ترکیب این سه، پیچیده و شکننده است. اگر او صرفاً به عنوان دستیار و جانشین مادورو معرفی شود، در نظر حامیان سرسخت رژیم سابق ممکن است مقبول باشد، اما برای مخالفان و جامعه بینالمللی مشروعیتی نخواهد داشت. اگر به طور آشکار تحت حمایت و دستور آمریکا بر سر کار آید، به یک عامل اشغالگر تبدیل شده و مقاومت مردمی علیه او تشدید میشود. چالش فوری او، برقراری نظم و امنیت در شهری است که ممکن است شاهد درگیریهای پراکنده باشد. همچنین، بازسازی حداقلی خدمات عمومی مانند برق، آب و ارتباطات که در حمله آسیب دیدهاند. بدون ارائه این خدمات ابتدایی، هیچ حکومتی نمیتواند اعتماد را جلب کند.
واکنش نیروهای داخلی: ارتش، حزب سوسیالیست و اپوزیسیون
-
نیروهای مسلح
واکنش ارتش کلیدی است. آیا فرماندهان ارشد، یک معاون غیرنظامی و کمسابقه در امور امنیتی را به عنوان فرمانده کل جدید میپذیرند؟ یا ممکن است شاهد ظهور یک هیأت فرماندهی نظامی موقت باشیم که قدرت واقعی را در دست گیرد و رودریگز تنها نقش تشریفاتی داشته باشد؟
-
حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا (PSUV)
این حزب که سالها انحصار قدرت را در دست داشت، اکنون ممکن است دچار انشعاب شود. بخشی ممکن است با رودریگز همراهی کند، بخشی به مقاومت فراخوان دهد و بخشی به طور کلی منحل شود.
-
اپوزیسیون
اپوزیسیون سنتی به رهبری شخصیتهایی مانند خوان گوآیدو (که پیشتر خود را رئیسجمهور موقت خوانده بود) بعید است یک مقام ارشد دولت مادورو را به رسمیت بشناسد. این امر میتواند به تثبیت یک دولت دوگانه یا رقابت بر سر نمایندگی واقعی مردم منجر شود.
تحلیل نقش آمریکا و سناریوهای احتمالی واشنگتن
آمریکا در این مرحله چند گزینه پیش رو دارد:
-
گزینه اول
حمایت فوری و آشکار از رودریگز. این کار، او را به عروسک خیمهشببازی تبدیل میکند و هر گونه مشروعیت داخلی باقیمانده را از بین میبرد. اما ممکن است برای ایجاد یک دولت پایدار سریع و جلوگیری از خلأ قدرت انجام شود.
-
گزینه دوم
فشار برای تشکیل یک دولت وسیعالاطراف. آمریکا ممکن است رودریگز را وادار کند که مخالفان میانهرو را به کابینه دعوت کند یا حتی کنار برود تا یک شخصیت مستقلتر یا مورد توافق عمومی رهبری انتقالی را بر عهده بگیرد.
-
گزینه سوم
نادیده گرفتن دولت موقت و تمرکز بر یک رهبر کاملاً جدید. واشنگتن ممکن است ترجیح دهد مستقیماً با چهرهای مانند گوآیدو یا یک شورای غیرنظامی-نظامی کار کند و رودریگز را کنار بزند.
گزینه منتخب آمریکا، بستگی به ارزیابی آنها از میزان کنترل رودریگز بر دستگاه دولتی و توانایی او برای تضمین ثبات دارد. اگر او بتواند جلوی قیامهای خیابانی را بگیرد و ارتش را آرام نگاه دارد، ممکن است مورد حمایت قرار گیرد.
سناریوهای محتمل برای آینده کوتاهمدت ونزوئلا
۱. سناریوی تثبیت شکننده
رودریگز با حمایت بخشی از ارتش و سکوت آمریکا، کنترل نامطمئنی بر پایتخت و نهادهای دولتی برقرار میکند. اما حکومت او در سایر مناطق کشور ضعیف است و شورشهای پراکنده ادامه دارد. این یک تعادل ناپایدار است.
۲. سناریوی جنگ داخلی محدود
وفاداران به مادورو که رودریگز را خائن میدانند، به همراه گروههای چریکی چپگرا، در مناطق خاصی مقاومت مسلحانه را آغاز میکنند. نیروهای تحت امر دولت موقت و احتمالاً آمریکا، با آنان درگیر میشوند.
۳. سناریوی مداخله مستقیم آمریکا برای برقراری نظم
اگر رودریگز نتواند کنترل را به دست گیرد، آمریکا ممکن است مستقیماً حکومت نظامی اعلام کند یا یک ادارهکننده غیرنظامی منصوب کند. این به معنای یک اشغال آشکار است.
۴. سناریوی فروپاشی کامل دولت و هرج و مرج
در صورت عدم پذیرش رهبری رودریگز از سوی هیچ یک از جناحها، ممکن است شاهد از هم پاشیدن کامل نهادهای دولتی، غارت شهرها و فرار گسترده مردم به سوی مرزها باشیم.
جمعبندی
انتخاب دلسی رودریگز به عنوان رئیسجمهور موقت، تلاشی برای ایجاد یک انتقال قدرت کنترلشده از درون نظام سابق است. این حرکت میتواند هم فرصت باشد (جلوگیری از هرج و مرج فوری) و هم تله (تداوم بحران مشروعیت و شعلهور شدن درگیری داخلی). موفقیت او، به میزان تواناییاش در متقاعد کردن مردم و ارتش به پذیرش رهبریاش، مذاکره با آمریکا برای حفظ حداقلی از حاکمیت ملی و جلب حمایت بینالمللی برای بازسازی کشور بستگی دارد. این یک مأموریت تقریباً غیرممکن در شرایط کنونی به نظر میرسد. ونزوئلا وارد تاریکترین و غیرقابل پیشبینیترین فصل تاریخ مدرن خود شده است. نقش رهبر موقت، چه رودریگز باشد چه فردی دیگر، تعیین کننده عمق فاجعه انسانی و سیاسی پیش رو خواهد بود.