آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
دکتر حسین چناری - مدرس دانشگاه و مشاور امور آموزشی - در دهههای اخیر، اینترنت به یکی از ارکان اصلی نظامهای آموزشی در جهان تبدیل شده است. از آموزش مجازی و دسترسی به منابع علمی گرفته تا توسعه مهارتهای قرن بیستویکم، همگی به زیرساختهای ارتباطی پایدار وابستهاند. قطع یا اختلال مکرر اینترنت، بهویژه در کشورهای در حال توسعه، چالشهای عمیق و چندلایهای برای آموزش ایجاد کرده و آینده آن را با ابهام مواجه ساخته است. این مقاله با رویکردی کاربردی، به بررسی معضلات ناشی از قطع اینترنت و سناریوهای محتمل آینده آموزش میپردازد و راهکارهایی عملی ارائه میدهد.
۱. نقش اینترنت در آموزش معاصر
اینترنت دیگر صرفاً یک ابزار جانبی در آموزش نیست، بلکه به بخشی جداییناپذیر از فرآیند یاددهی–یادگیری تبدیل شده است. مهمترین کارکردهای آن عبارتاند از:
الف.دسترسی سریع و کمهزینه به منابع علمی و آموزشی بهروز
ب.امکان آموزش از راه دور و یادگیری مادامالعمر
ج.توسعه مهارتهای دیجیتال، تفکر انتقادی و خودآموزی
د.ایجاد عدالت آموزشی از طریق کاهش محدودیتهای جغرافیایی
در چنین بستری، هرگونه اختلال در اینترنت مستقیماً کیفیت آموزش را تحت تأثیر قرار میدهد.
۲. معضلات قطع اینترنت در حوزه آموزش
الف. افت کیفیت یادگیری
قطع اینترنت باعث ناتمام ماندن کلاسهای آنلاین، عدم دسترسی به محتوای کمکآموزشی و کاهش تعامل میان دانشآموز و معلم میشود. این موضوع بهویژه در آموزشهای مهارتمحور و دانشگاهی، اثرات جدیتری دارد.
ب. افزایش نابرابری آموزشی
دانشآموزانی که به منابع آفلاین، معلمان خصوصی یا مدارس مجهز دسترسی دارند، کمتر آسیب میبینند؛ در حالی که اقشار کمبرخوردار بیشترین زیان را متحمل میشوند. قطع اینترنت عملاً شکاف آموزشی را عمیقتر میکند.
ج. تضعیف انگیزه و سلامت روان
بیثباتی در روند آموزش، سردرگمی برنامهها و احساس عدم کنترل بر آینده تحصیلی، منجر به کاهش انگیزه، اضطراب و فرسودگی ذهنی دانشآموزان و معلمان میشود.
د. عقبماندگی نظام آموزشی از تحولات جهانی
در شرایط قطع اینترنت، امکان مشارکت در دورههای بینالمللی، دسترسی به پژوهشهای جدید و تبادل علمی محدود شده و نظام آموزشی از جریان دانش جهانی عقب میماند.
۳. آینده آموزش در شرایط بیثباتی اینترنت
الف. حرکت بهسوی آموزش ترکیبی
یکی از محتملترین سناریوها، تقویت آموزش ترکیبی است؛ یعنی تلفیق آموزش حضوری با محتوای دیجیتال آفلاین (مانند بستههای آموزشی، اپلیکیشنهای بدون نیاز به اینترنت و محتوای ذخیرهشده).
ب. احیای ابزارهای آفلاین هوشمند
در آینده، استفاده از سامانههای آموزشی مبتنی بر شبکههای محلی اینترنت، حافظههای هوشمند، و نرمافزارهای قابل بهروزرسانی دورهای افزایش خواهد یافت.
ج. افزایش نقش معلم و مدرسه
در نبود اینترنت پایدار، نقش معلم بهعنوان راهنما و تسهیلگر یادگیری پررنگتر میشود و مدرسه دوباره به کانون اصلی آموزش تبدیل خواهد شد، نه صرفاً مکانی برای برگزاری کلاس.
د. بومیسازی محتوا و برنامههای درسی
وابستگی به پلتفرمها و منابع خارجی کاهش یافته و تولید محتوای بومی، متناسب با شرایط زیرساختی هر کشور، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۴. راهکارهای کاربردی برای کاهش آسیبها
الف.طراحی محتوای آموزشی با قابلیت استفاده آفلاین
ب.آموزش معلمان برای مدیریت کلاس در شرایط بحران ارتباطی
ج.سرمایهگذاری در زیرساختهای جایگزین ارتباطی (شبکههای محلی، سرورهای منطقهای)
د.تقویت مهارت خودآموزی و یادگیری مستقل در دانشآموزان
ه.تدوین برنامههای اضطراری آموزشی در سطح مدارس و دانشگاهها
نتیجهگیری
قطع اینترنت صرفاً یک مشکل فنی نیست، بلکه مسئلهای راهبردی با پیامدهای عمیق آموزشی، اجتماعی و حتی اقتصادی است. آینده آموزش در چنین شرایطی نیازمند انعطافپذیری، خلاقیت و بازتعریف نقش فناوری، معلم و دانشآموز است. نظامهای آموزشی که از هماکنون برای سناریوهای بیثباتی اینترنت برنامهریزی کنند، آسیب کمتری دیده و آمادگی بیشتری برای مواجهه با آینده خواهند داشت.