در حوزه عطرها، بسیاری از افراد هنگام شنیدن جمله بریم برای خرید عطر مردانه یا ادکلن مردانه، بلافاصله به برندهای غربی مانند شنل یا دیور فکر میکنند. با این حال، ریشههای اصلی بسیاری از رایحههای ماندگار و تأثیرگذار به شرق بازمیگردد. در فرهنگهای شرقی، عطرها نه تنها وسیلهای برای خوشبو کردن بدن بودند، بلکه ابزاری برای ایجاد پیوند میان انسان، طبیعت، روحیات و تاریخ به شمار میرفتند. در این مقاله، به بررسی عطرهای سنتی آسیایی پرداخته میشود. از اخبار اخیر منتشرشده در سال ۲۰۲۵ درباره این رایحهها تا چگونگی نقش آنها در اتصال فرهنگهای شرقی به یکدیگر. این بررسی بر پایه منابع معتبر تاریخی و گزارشهای معاصر انجام شده است.
تاریخچه عطرهای سنتی در آسیا
عطرها در قاره آسیا دارای سابقهای بسیار طولانی هستند. از هزاران سال پیش، مردم این مناطق از گیاهان، ادویهها و رزینها برای تولید رایحههای خاص استفاده میکردند. این فعالیت نه تنها بخشی از زندگی روزمره به شمار میرفت، بلکه با باورهای مذهبی و ساختارهای اجتماعی پیوند عمیقی داشت.
در چین باستان، استفاده از بخورها به قرن سوم یا چهارم پیش از میلاد بازمیگردد و تحت تأثیر فلسفه تائوئیسم قرار داشت. تائوییها باور داشتند که استخراج رایحه از گیاهان، روح آنها را آزاد میکند. عطرها را به عنوان دارو میدیدند و به شش دسته تقسیم میکردند: آرامبخش، منزوی، لوکس، زیبا، ظریف و نجیب.
در هند، عطرهای سنتی معروف به آتار از دوران تمدن دره سند (حدود ۳۳۰۰ پیش از میلاد) آغاز شدند. مردم از گلها و گیاهان برای ساخت این عطرها استفاده میکردند و آنها را در مراسم مذهبی برای پاکسازی محیط به کار میبردند.
در ژاپن، مراسم کودو یا هنر قدردانی از بخور از قرن ششم میلادی با ورود بوداییسم شکل گرفت و در دورههای بعدی میان اشراف و ساموراییها رواج یافت.
این تاریخچه نشان میدهد که عطرها در آسیا همواره بیش از یک رایحه ساده بودهاند و بخشی جداییناپذیر از هویت فرهنگی را تشکیل میدهند.
نقش رایحهها در فرهنگ چین
در چین، عطرها ارتباط نزدیکی با زندگی درباری داشتند. برای مثال، ملکه سیکسی از سلسله چینگ از روغنهای معطر مانند یاس، رز و شکوفه پرتقال برای بدن و حتی چای خود استفاده میکرد. خانوادههای نجیب نیز بخورها را برای خوشبو کردن لباسها به کار میبردند.
آگاروود یا چنژیانگ یکی از گرانترین مواد سنتی چین است. در پزشکی سنتی چینی برای درمان درد قلب، معده و اضطراب کاربرد دارد. امروزه نیز ثروتمندان چینی آن را به عنوان نمادی از لوکس میسوزانند و قیمت آن گاهی چندین برابر طلا است. با وجود محدودیتهای انقلاب فرهنگی در دهه ۱۹۶۰ که استفاده از عطرها را ممنوع کرد، چین اکنون تنها حدود یک درصد از بازار جهانی عطر را در اختیار دارد، اما برندهای بینالمللی مانند شنل و دیور در آن حضور قوی دارند.
رایحهها در فرهنگ چین با اخلاق و وضعیت اجتماعی مرتبط هستند. کنفوسیوس گفته است که همنشینی با افراد نیک مانند ورود به اتاقی پر از ارکیده است.
عطرهای سنتی هند و اهمیت فرهنگی آنها
در هند، آتارها عطرهای روغنی طبیعی هستند که از گلها، گیاهان و ادویهها استخراج میشوند. این عطرها در مراسم عروسی، جشنوارهها و مناسبتهای مهم کاربرد دارند و نماد شادی و پاکی به شمار میروند.
در آیینهای هندو، آتارها برای پاکسازی محیط در نمازها استفاده میشوند. در سنتهای اسلامی نیز، الهامگرفته از آموزههای پیامبر، برای خوشبو کردن بدن به کار میروند. چوب صندل یکی از مواد اصلی آتارها است و در مراسم مذهبی و پزشکی سنتی برای ایجاد آرامش کاربرد دارد. آتار میتی با بوی خاکی و گیاهی خود بخشی از هویت فرهنگی هند را نمایان میسازد.
این عطرها نه تنها برای زیبایی، بلکه برای اهداف درمانی و معنوی به کار میروند و افراد را به طبیعت و میراث فرهنگی متصل میکنند.
مراسم کودو در ژاپن: هنر قدردانی از رایحه
در ژاپن، کودو یا راه عطر هنری است که در آن افراد به رایحههای بخور «گوش میدهند» نه اینکه صرفاً آن را استشمام کنند. این مراسم از قرن ششم میلادی آغاز شد و برای پاکسازی فضاها استفاده میشد.
در دوره سنگوکو، میان اشراف و ساموراییها محبوبیت یافت. شرکتکنندگان باید تفاوتهای ظریف میان رایحهها را تشخیص دهند.
رایحه شکوفه گیلاس یا ساکورا با بوی شیرین و میوهای خود نماد گذرا بودن زندگی است و در جشنواره هانامی جشن گرفته میشود.
چوب هینوکی با بوی جنگلی، افراد را به طبیعت متصل میکند. رایحهها در ژاپن عموماً ملایم هستند تا مزاحمتی برای دیگران ایجاد نکنند.
این مراسم نشاندهنده جایگاه رایحهها در هنر زندگی و احترام به دیگران در فرهنگ ژاپنی است.
چگونه رایحهها فرهنگهای شرقی را به هم متصل میکنند
رایحهها همچون پلی میان فرهنگهای شرقی عمل میکنند. جاده ابریشم ادویهها و مواد معطر را از هند به چین و خاورمیانه منتقل کرد.
در خاورمیانه، عطرهای شرقی با نتهای وانیل و عنبر شناخته میشوند و از سنتهای باستانی الهام گرفتهاند. در ایران باستان، مردان عطرها را به عنوان نمادی از عشق به زنان خود هدیه میدادند.
در فرهنگهای شرقی، رایحهها زبانی بیکلام هستند که افراد را به درون خود، طبیعت و میراث مشترک متصل میکنند. برای مثال، مشک تونکین از ویتنام در عطرهای سنتی آسیایی استفاده میشود و خواص درمانی دارد. ایلانگ-ایلانگ از فیلیپین نیز برای حفاظت از پوست به کار میرود.
این مواد مشترک از طریق تجارت و باورهای فرهنگی، پیوندی عمیق میان کشورها ایجاد کردهاند.
برندهای معروف جهانی و عطرهای شرقی
برندهای برجسته جهانی مانند گرلن با عطر شالیمار و توم فورد با عود وود از رایحههای شرقی الهام گرفتهاند.
آمواژ از عمان، نیشانه از ترکیه و راساسی از امارات عطرهایی بر پایه سنتهای عربی-آسیایی تولید میکنند که در سطح جهانی شناختهشده هستند.
لاتافا و اجمال نیز از برندهای محبوب در این حوزه به شمار میروند. فروشگاههای معتبر جهانی مانند پر فومانیا و سانتا ماریا نوولا این عطرها را عرضه میکنند.
این برندها سنتهای شرقی را به بازار جهانی منتقل میکنند و به نزدیکتر شدن فرهنگها کمک مینمایند.
اخبار تازه درباره عطرهای سنتی آسیایی در ۲۰۲۵
در سال ۲۰۲۵، بازار عطر آسیا رشد قابل توجهی داشته است. نمایشگاه کاسموپک آسیا بر روندهایی مانند بستهبندی پایدار و عطرهای خاص تمرکز کرد. کاسموپروف آسیا نیز از حرکت به سمت زیبایی پیشرفته و عطرهای لوکس گزارش داد.
در ژاپن، بازار عطر با نرخ رشد سالانه ۵.۹ درصد تا سال ۲۰۳۳ به ۳.۹۱ میلیارد دلار خواهد رسید.
جایزه عطر آسیا ۲۰۲۵ نوآوری و ارتباط فرهنگی را جشن گرفت. گزارش کاغذ سفید عطر چین ۲۰۲۵ توسط اترنال بیوتی هولدینگز منتشر شد و بازار را تحلیل کرد.
این اخبار نشاندهنده زنده ماندن و ترکیب سنتهای آسیایی با دنیای مدرن است.
نتیجهگیری: رایحهها به عنوان پل فرهنگی
عطرهای سنتی آسیایی بیش از یک رایحه ساده هستند. آنها روایتگر داستان فرهنگها، تاریخ و پیوندهای میانفرهنگی میباشند. از چین تا هند و ژاپن، این رایحهها افراد را به یکدیگر و به میراث مشترک متصل میکنند.
با توجه به اخبار سال ۲۰۲۵، این سنتها در حال گسترش و احیا هستند. شاید در استفاده بعدی از یک عطر، به عمق این پیوندهای فرهنگی توجه بیشتری شود./