آسیانیوز ایران / یزد ؛
نشست تخصصی «اجتماعی شدن آب» با محوریت تحقق «یزد پایدار» به میزبانی مدیریت بحران استانداری یزد و به درخواست اندیشکده جهش، در سالن اجتماعات مدیریت بحران برگزار شد. این نشست در ادامه سلسله جلسات پیشین درباره اجتماعی شدن آب و با حضور مدیران حوزه آب منطقهای، جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، مدیریت بحران و نمایندگان دستگاههای اجرایی و نخبگان اجتماعی برگزار شد.
در ابتدای نشست، جواد محجوبی، مدیرعامل شرکت آب منطقهای یزد، با تأکید بر تغییر ماهیت بحران آب در استان، اظهار کرد: آب در یزد دیگر صرفاً یک مسئله فنی و اجرایی نیست، بلکه به یک مسئله اجتماعی فراگیر تبدیل شده است که همه ابعاد زندگی، اقتصاد، تولید و آینده استان را تحت تأثیر قرار داده است.
وی با اشاره به بیش از یک دهه خشکسالی مستمر افزود: زمانی که یک پدیده بهطور مداوم و گسترده زندگی مردم را دچار چالش میکند و اکثریت جامعه آن را منفی و تهدیدکننده میدانند، آن پدیده به مسئله اجتماعی تبدیل میشود و امروز آب دقیقاً در چنین جایگاهی قرار دارد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای یزد با ارائه آمار مصرف آب استان تصریح کرد: یزد سالانه حدود ۹۰۰ میلیون مترمکعب آب مصرف میکند که تنها حدود ۶۰ تا ۷۰ میلیون مترمکعب آن از منابع بیرونی تأمین میشود و بیش از ۸۳۰ میلیون مترمکعب وابسته به منابع زیرزمینی است؛ موضوعی که نشان میدهد پایداری استان بدون حفاظت از سفرههای زیرزمینی ممکن نخواهد بود.
محجوبی اجتماعی شدن آب را به معنای مشارکت فعال همه ذینفعان دانست و گفت: مدیریت مصرف بدون همراهی مردم، کشاورزان، صنایع، شهرداریها، دانشگاهها و نهادهای مدنی امکانپذیر نیست و بدون مطالبهگری عمومی و تغییر رفتار مصرف، هیچ برنامهای به نتیجه پایدار نخواهد رسید.
وی همچنین از بازنگری و ابطال مجوزهای بلااستفاده سنوات گذشته خبر داد و این اقدام را نشانه عزم جدی مدیریت استان برای اصلاح ساختارها و حرکت بهسوی مدیریت پایدار منابع آب عنوان کرد.
در ادامه، عباس حاجیحسینی، مدیرکل سازمان جهاد کشاورزی استان یزد، با تأکید بر لزوم انطباق توسعه با منابع پایه، اظهار کرد: توسعه کشاورزی و اقتصادی استان باید متناسب با توان واقعی منابع آبی تعریف شود و نمیتوان فراتر از ظرفیت هیدرولوژیک استان برنامهریزی کرد.
وی با طرح این پرسش که آیا توسعه استان همواره متناسب با ظرفیت آبی بوده است، افزود: اگر صادقانه پاسخ دهیم، باید بپذیریم در برخی مقاطع توسعهای بیش از توان اکولوژیک استان اتفاق افتاده و امروز پیامدهای آن را در بحران آب مشاهده میکنیم.
مدیرکل جهاد کشاورزی استان یزد اصلاح الگوی کشت، تعیین سطح زیرکشت و افزایش بهرهوری را شرط اصلی پایداری دانست و تصریح کرد: شاخص آب باید محور اصلی تصمیمگیریهای توسعهای قرار گیرد، در غیر این صورت تعادل میان جمعیت، تولید و منابع آب از بین خواهد رفت.
در بخش دیگری از نشست، احسان بالاکتفی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری یزد، با تأکید بر نقش آب در افزایش مخاطرات ثانویه، اظهار کرد: بحران آب میتواند زمینهساز بروز بحرانهای اجتماعی، اقتصادی و حتی ایمنی شود و مدیریت بحران بدون توجه جدی به مسئله آب، ناقص خواهد بود.
وی افزود: رویکرد اجتماعی شدن آب، اقدامی پیشگیرانه در مدیریت بحران است و هرچه مشارکت اجتماعی در مدیریت منابع آب تقویت شود، تابآوری استان در برابر مخاطرات آینده افزایش خواهد یافت.
بالاکتفی با اشاره به میزبانی مدیریت بحران استانداری یزد ،از این نشست تصریح کرد: هدف از برگزاری چنین جلساتی، ایجاد همافزایی میان دستگاهها و تبدیل تصمیمها به اقدامات عملی در مسیر کاهش ریسک و افزایش پایداری استان است.
همچنین سید محمد دعایی، رئیس هیات مدیره و مدیرعامل اندیشکده جهش، با بیان اینکه اجتماعی شدن آب یک پروژه مقطعی نیست، گفت: این رویکرد نیازمند تغییر نگرش، اصلاح حکمرانی و ایجاد گفتوگوی مستمر میان مردم و مدیران است.
وی افزود: اندیشکده جهش تلاش کرده است با ایجاد بستر گفتوگو میان مدیران، نخبگان و جامعه، اجتماعی شدن آب را از سطح شعار به برنامه عملیاتی تبدیل کند و این نشستها مقدمه شکلگیری شبکههای کنشگری اجتماعی در حوزه آب است.
دعایی تأکید کرد: بدون سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی، هیچ سیاستی در حوزه آب به نتیجه نخواهد رسید و اجتماعی شدن آب، مسیر بازسازی این اعتماد است.
در ادامه، رضا باقری، مدیرکل منابع طبیعی استان یزد، با تأکید بر پیوند ناگسستنی آب و سرزمین، اظهار کرد: حفاظت از منابع طبیعی بدون مدیریت صحیح آب ممکن نیست و تخریب پوشش گیاهی و خاک، خود عاملی برای تشدید بحران آب است.
وی افزود: منابع طبیعی، خط مقدم پایداری آبی استان هستند و هرگونه برنامه اجتماعی شدن آب باید همزمان به حفاظت از مراتع، آبخیزها و پوشش گیاهی توجه داشته باشد.
مدیرکل منابع طبیعی استان یزد تصریح کرد: همافزایی میان آب، کشاورزی و منابع طبیعی، شرط لازم برای تحقق توسعه پایدار در استانهای کمآب مانند یزد است.
در پایان این نشست، مسئولان و دبیران هستههای تخصصی کارگروه اجتماعی شدن آب ابلاغهای خود را دریافت کردند؛ اقدامی که نشاندهنده ورود این رویکرد به مرحله اجرا و پیگیری میدانی است.
واکاوی و تحلیل فنی :
نخست: آب بهعنوان مسئله اجتماعی
تبدیل آب از یک موضوع فنی به مسئله اجتماعی، نقطه عطف مدیریت منابع آب در یزد است. این تغییر رویکرد، نشاندهنده بلوغ سیاستگذاری و پذیرش واقعیتهای اجتماعی بحران آب است.
وقتی آب به مسئله اجتماعی تبدیل میشود، راهحلها نیز باید اجتماعی باشند؛ یعنی مبتنی بر مشارکت، گفتوگو و اقناع عمومی.
در چنین شرایطی، نقش رسانهها، نهادهای مدنی و اندیشکدهها پررنگتر از گذشته میشود.
دوم: فشار بیسابقه بر منابع زیرزمینی
وابستگی شدید یزد به منابع زیرزمینی، بزرگترین تهدید پایداری استان است. برداشت مداوم، پیامدهایی چون افت سطح آب و فرونشست زمین را به دنبال دارد.
ادامه این روند، هزینههای اجتماعی و اقتصادی سنگینی ایجاد خواهد کرد.
مدیریت تقاضا، کاهش مصرف و افزایش بهرهوری، تنها راه مهار این فشار است.
سوم: بازتعریف توسعه و کشاورزی
توسعهای که با آب همخوان نباشد، ناپایدار است. اصلاح الگوی کشت و تعیین سطح زیرکشت، تصمیمهای سخت اما ضروری هستند.
کشاورزی آینده یزد باید کمآب، بهرهور و دانشمحور باشد.
این تغییر، نیازمند حمایت سیاستی و همراهی کشاورزان است.
چهارم: حکمرانی و اصلاح ساختارها
ابطال مجوزهای بلااستفاده، نشانه اصلاح حکمرانی آب است.
شفافیت و پاسخگویی، اعتماد عمومی را افزایش میدهد.
هماهنگی نهادی، شرط موفقیت اجتماعی شدن آب است.
پنجم: مشارکت اجتماعی و تابآوری
مشارکت اجتماعی، ستون فقرات پایداری آبی است.
آگاهیبخشی و آموزش، رفتار مصرف را اصلاح میکند.
یزد پایدار بدون مسئولیتپذیری جمعی محقق نخواهد شد.