آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
خبر درگذشت ناگهانی دانا ایدن، تهیهکننده ۵۲ ساله سریال «تهران»، در حالی که مشغول فیلمبرداری فصل چهارم این مجموعه در یونان بود، بار دیگر توجهها را به این سریال جنجالی جلب کرد. سریالی که از زمان پخش اولین فصل در سال ۲۰۲۰، همواره به دلیل محتوای سیاسی و ضدایرانی خود در کانون بحثها قرار داشته است. «تهران» یک مجموعه تلویزیونی در ژانر درام و جاسوسی است که توسط شبکه دولتی اسرائیل (Kan 11) تولید شده و سپس توسط پلتفرمهای جهانی مانند اپل تیوی و نتفلیکس در سطح بینالمللی پخش گردید. داستان سریال درباره یک افسر اطلاعاتی یهودیتبار ایرانی است که در اسرائیل بزرگ شده و پس از خدمت در یگان ۸۲۰۰ ارتش اسرائیل، به موساد میپیوندد. ماموریت اصلی این شخصیت، خنثیسازی پدافند هوایی ایران است تا هواپیماهای جنگی اسرائیل بتوانند یک راکتور هستهای را بمباران کرده و مانع از دستیابی ایران به بمب اتمی شوند. سریال با این خط داستانی، آشکارا اغراض سیاسی علیه جمهوری اسلامی ایران را دنبال میکند.
نکته جالب توجه، تلاش سازندگان برای بازسازی فضای تهران در شهر آتن یونان است. آتن به دلیل شباهتهای معماری با تهران (خیابانهای باریک، ساختمانهای دولتی، بازارهای سنتی) برای فیلمبرداری انتخاب شد. بخشهایی از این شهر با پوسترها، تابلوها و نمادهای ایرانی تزئین شد تا شبیه پایتخت ایران شود. در سریال «تهران» بیشتر به زبانهای عبری، فارسی و انگلیسی گفتگو میشود. حضور بازیگران ایرانی-آمریکایی مانند نوید نگهبان (با سابقه فیلمهایی چون «تکتیرانداز آمریکایی» و «بادبادکباز») و شان توب (بازیگر «پسران بد» و «مرد آهنی») به این مجموعه جذابیت بیشتری بخشیده است. این سریال در سه فصل ۸ قسمتی (۴۵ دقیقهای) ساخته شده است. فصل اول در ژوئن ۲۰۲۰، فصل دوم در ژوئیه ۲۰۲۲ و فصل سوم در آذر ۱۴۰۲ پخش شدند. گروه تولید در حال ساخت فصل چهارم بودند که حادثه تلخ مرگ تهیهکننده رخ داد. سازندگان سریال (موشه زندر، دانا ایدن و مور کوهن) و کارگردان آن (دانیل سیرکین) با اولویت قرار دادن پروپاگاندا، از قواعد دراماتیک عدول کردهاند. صحنههایی مانند تظاهرات خیابانی با حضور یک جاسوس موساد که با روسری نیمی از صورتش را پوشانده و جمعیت را هدایت میکند، نشاندهنده بیپروایی سیاسی این سریال است.
تحلیل محتوایی و پیام سیاسی سریال تهران
سریال «تهران» یک اثر آشکارا پروپاگاندایی است که با هدف القای تصویری خاص از ایران و برنامه هستهای آن ساخته شده است. خط داستانی اصلی، نفوذ یک جاسوس موساد برای تسهیل بمباران تأسیسات هستهای ایران، به وضوح برآمده از روایت اسرائیلی از تهدید هستهای ایران است. سازندگان سریال با استفاده از ژانر جاسوسی و تعلیق، تلاش میکنند تا این روایت را برای مخاطب جذاب و باورپذیر جلوه دهند. اما انتخابهای داستانی (مانند هدایت تظاهرات خیابانی توسط جاسوس موساد) نشان میدهد که پروپاگاندا بر درام اولویت داشته است. سریال با به تصویر کشیدن ایران به عنوان یک کشور امنیتی و خفقانآور، سعی در مشروعیتبخشی به اقدامات خصمانه اسرائیل علیه جمهوری اسلامی دارد. این رویکرد، فراتر از یک اثر هنری، یک عملیات روانی علیه جمهوری اسلامی محسوب میشود.
بازسازی تهران در آتن و چالشهای آن
سازندگان سریال برای بازسازی تهران، شهر آتن یونان را انتخاب کردهاند. دلیل این انتخاب، شباهتهای معماری دو شهر عنوان شده است. خیابانهای باریک، ساختمانهای دولتی و بازارهای سنتی آتن، میتواند تا حدی یادآور تهران باشد. با این حال، این بازسازی با چالشهای جدی مواجه بوده است. ترکیب عناصر ایرانی (تابلوها، پوسترها و نمادها) با بافت شهری آتن، گاه نتیجهای غیرواقعی و دور از ذهن داشته است. عبارت «جاده شهید تیموری» روی تابلویی در میان ساختمانهایی با معماری اروپایی، نمونهای از این ناهماهنگی است. با وجود تلاش برای بازسازی، مخاطبان ایرانی به راحتی متوجه غیرواقعی بودن فضا میشوند. این مسئله، تأثیر پروپاگاندایی سریال را برای مخاطب ایرانی کاهش میدهد.
حضور بازیگران ایرانی-آمریکایی و چالش لهجه
حضور بازیگران ایرانی-آمریکایی مانند نوید نگهبان و شان توب در سریال، یک نکته قابل توجه است. این بازیگران با پیشینه ایرانی خود، میتوانند به باورپذیری نقشهای ایرانی کمک کنند. با این حال، تسلط آنها بر زبان فارسی، به ویژه لهجه و لحن، متفاوت است. نوید نگهبان که در خارج از ایران بزرگ شده، فارسی را با لهجه و لحن خاص خود صحبت میکند که ممکن است برای مخاطب ایرانی طبیعی نباشد. شان توب نیز با وجود نام آشنایش، در ایفای نقش فارسیزبان با چالش مواجه است. سازندگان سریال برای رفع این مشکل، از مشاوران و معلمان فارسیزبان استفاده کردهاند. اما ویدیوهای پشت صحنه نشان میدهد که بازیگران عبریزبان در ادای جملات فارسی با مشکل مواجه هستند و این میتواند بر کیفیت نهایی اثر تأثیر منفی بگذارد.
واکنشها و بازتاب سریال در ایران
سریال «تهران» در ایران با واکنشهای مختلفی مواجه شده است. برخی از کاربران شبکههای اجتماعی، آن را نمونهای از پروپاگاندای ضدایرانی و تلاشی بیهوده برای مخدوش کردن چهره جمهوری اسلامی دانستهاند. برخی دیگر نیز به نقد فنی سریال پرداخته و ضعفهای آن در بازسازی تهران و لهجه بازیگران را گوشزد کردهاند. با این حال، نمیتوان از تأثیر بالقوه این سریال بر افکار عمومی خارج از ایران چشمپوشی کرد. مخاطبان غیرایرانی که شناخت چندانی از ایران ندارند، ممکن است تحت تأثیر تصویر ارائهشده در سریال قرار گیرند. سریال «تهران» نشاندهنده اهمیت و تأثیرگذاری رسانهها در شکلدهی به افکار عمومی است. مقابله با این پروپاگاندا، نیازمند تولید محتوای قوی و جذاب از سوی ایران است تا تصویری واقعی و متوازن از کشور ارائه دهد.
تحلیل مرگ دانا ایدن و آینده سریال
مرگ ناگهانی دانا ایدن در حالی که مشغول فیلمبرداری فصل چهارم سریال بود، یک ضربه بزرگ به گروه تولید است. ایدن یکی از سازندگان اصلی سریال بود و فقدان او میتواند بر روند تولید و کیفیت فصلهای بعدی تأثیر منفی بگذارد. با این حال، با توجه به موفقیت سریال و استقبال مخاطبان (به ویژه در خارج از ایران)، احتمالاً تولید فصل چهارم ادامه خواهد یافت. این حادثه میتواند به یک بهانه رسانهای برای تبلیغ سریال و جلب توجه بیشتر به آن تبدیل شود. آینده سریال «تهران» و تأثیر آن بر ادراک بینالمللی از ایران، به عوامل متعددی بستگی دارد. کیفیت فصلهای بعدی، واکنش منتقدان و مخاطبان و همچنین تحولات سیاسی منطقه، همگی در این زمینه نقش خواهند داشت.