آخرین وضعیت علی لاریجانی و غلامرضا سلیمانی
تا لحظه تنظیم این گزارش، منشأ اصلی خبر کشتهشدن علی لاریجانی و غلامرضا سلیمانی، اعلام رسمی اسرائیل و بازتاب آن در رسانههای بینالمللی است. وزیر دفاع اسرائیل گفته لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در حمله هوایی کشته شده و ارتش اسرائیل نیز از کشتهشدن غلامرضا سلیمانی، رئیس سازمان بسیج، خبر داده است. این روایت در گزارشهای رویترز، آسوشیتدپرس، گاردین، واشنگتنپست و چند رسانه ایرانی بازتاب یافته است.
در عین حال، تازهترین گزارشهای قابل اتکا هنوز نشان میدهند که از داخل ساختار رسمی جمهوری اسلامی، تأیید روشن و مستقلی درباره مرگ علی لاریجانی منتشر نشده است. رویترز در گزارش اولیه صبح سهشنبه نوشته بود سرنوشت او روشن نیست، و حتی در پوششهای بعدی نیز رسانههای بینالمللی عمدتاً این خبر را با نسبتدادن به اسرائیل بازتاب دادهاند. آسوشیتدپرس هم تصریح کرده که ایران این مرگها را تأیید نکرده است.
چرا این خبر مهم است؟
اهمیت این خبر فقط به دو اسم محدود نمیشود. علی لاریجانی یکی از چهرههای قدیمی و بانفوذ جمهوری اسلامی بود که از سپاه تا صداوسیما، از مجلس تا شورای عالی امنیت ملی، در سطوح مختلف تصمیمسازی حضور داشت. بریتانیکا و گزارشهای تحلیلی رسانههای بینالمللی سالها او را از چهرههای مهم سیاست و امنیت جمهوری اسلامی معرفی کردهاند. از سوی دیگر، غلامرضا سلیمانی بهعنوان رئیس سازمان بسیج، در رأس یکی از مهمترین نهادهای میدانی حکومت قرار داشت؛ نهادی که در سالهای اخیر بارها در ارتباط با کنترل اعتراضات و مدیریت امنیت داخلی مورد توجه قرار گرفته است.
به همین دلیل، اگر روایت اعلامشده از سوی اسرائیل تثبیت شود، این اتفاق را باید ضربهای همزمان به دو سطح از ساختار جمهوری اسلامی دانست: سطح تصمیمسازی امنیتی و سیاسی و سطح سازماندهی میدانی نیروهای بسیج و انتظامی. همین نکته باعث شده خبر، فراتر از یک عملیات معمولی، با بار سیاسی و رسانهای زیادی دنبال شود.
بیوگرافی فشرده علی لاریجانی
علی اردشیر لاریجانی، متولد ۱۳ خرداد ۱۳۳۶ در نجف، از اعضای یکی از خانوادههای شناختهشده سیاسی-روحانی جمهوری اسلامی بود. او در سالهای نخست جمهوری اسلامی سابقه حضور در سپاه را داشت، سپس وزیر فرهنگ و ارشاد شد، سالها ریاست سازمان صداوسیما را برعهده گرفت، در پرونده هستهای نقش مهمی ایفا کرد، سه دوره رئیس مجلس بود و در مقاطع مختلف نیز به حلقههای اصلی مشورت و تصمیمگیری در حوزه امنیت ملی نزدیک ماند. رسانههای بینالمللی در گزارشهای امروز نیز او را از مهمترین چهرههای امنیتی و سیاسی ایران توصیف کردهاند.
تصویر عمومی لاریجانی در افکار عمومی ایران، همیشه یکدست نبود. برای بخشی از بدنه حاکمیت، او چهرهای باتجربه و عملگرا محسوب میشد؛ اما برای منتقدان جمهوری اسلامی، نام او با سالها حضور در سازوکار رسمی قدرت، رسانه حکومتی، پروندههای امنیتی و همراهی با سیاستهای سختگیرانه گره خورده بود. در گزارشهای غربی نیز از او بهعنوان سیاستمداری درونساختاری و از چهرههای ماندگار جمهوری اسلامی یاد شده است.
سه نکته درباره کارنامه لاریجانی
- سابقه او فقط به یک نهاد محدود نبود و از سپاه و وزارت ارشاد تا صداوسیما، مجلس و شورای عالی امنیت ملی امتداد داشت.
- در سالهای اخیر، او دوباره به یکی از چهرههای مهم تصمیمسازی در دوره جنگ و بحران تبدیل شده بود.
- در نگاه منتقدان، لاریجانی یکی از نمادهای تداوم ساختار رسمی جمهوری اسلامی بود؛ هرچند لحن و ظاهر سیاسی او معمولاً از برخی چهرههای تندرو نرمتر دیده میشد.
غلامرضا سلیمانی و حمله به شبکه بسیج
در کنار خبر مربوط به لاریجانی، ارتش اسرائیل و رسانههای بینالمللی از کشتهشدن غلامرضا سلیمانی، رئیس سازمان بسیج نیز خبر دادهاند. آسوشیتدپرس و واشنگتنپست این خبر را بازتاب دادهاند و رسانهای فارسیزبان نیز بهنقل از بیانیه ارتش اسرائیل نوشته که سلیمانی در حملات تهران کشته شده است.
اما ماجرا به شخص غلامرضا سلیمانی محدود نمانده است. رویترز در گزارش اولیه صبح سهشنبه نوشت رسانههای اسرائیلی علاوه بر رئیس بسیج، از هدف قرار گرفتن دیگر رهبران بسیج نیز خبر دادهاند. تلویزیونی فارسیزبان هم گزارش داده که در تهران، چند ایست بازرسی نیروهای امنیتی و ایستگاه پلیس هدف قرار گرفتهاند. رویترز در گزارشی دیگر نیز از هدف قرار گرفتن ایستهای بازرسی وابسته به سپاه و بسیج با اتکا به اطلاعات منابع میدانی خبر داده بود.
در نتیجه، بخش مربوط به بسیج در این دور از حملات، فقط در سطح «حذف یک فرمانده» خلاصه نشده و بر اساس گزارشها، ابعاد آن به چندین موضع، نقطه کنترل و زیرساخت امنیتی نیز کشیده شده است. هنوز جزئیات کامل و فهرست رسمی و نهایی همه اهداف اعلام نشده، اما آنچه تا اینجا روشن است، تمرکز حملات بر تضعیف شبکههای میدانی کنترل در تهران بوده است.
چهارشنبهسوری ۱۴۰۴؛ از آیین ملی تا گرهگاه امنیتی
چهارشنبهسوری در ایران، بهطور سنتی یکی از آیینهای ملی باستانی و خیابانی پایان سال است؛ شبی که معمولاً با بیرون آمدن مردم، روشنکردن آتش و نوعی حضور جمعی در محلهها و خیابانها همراه میشود. امسال اما این آیین در سایه جنگ و تنش امنیتی، رنگ و بوی کاملاً متفاوتی پیدا کرده است. رسانههای داخلی و وابسته به حکومت از چند روز پیش هشدارها و محدودیتهایی را درباره چهارشنبهسوری پررنگ کردهاند. دادگستری تهران پیامکهایی درباره ممنوعیت آتشافروزی و ترقهبازی فرستاده و سپس درباره دامنه این محدودیتها توضیح داده شد. تسنیم نیز از اطلاعیه وزارت اطلاعات درباره احتمال «سوءاستفاده» از چهارشنبهسوری خبر داده است.
در مقابل، جریانهای مخالف جمهوری اسلامی از زاویه دیگری به چهارشنبهسوری نگاه میکنند. رضا پهلوی از مردم خواسته جشنهای چهارشنبهسوری را در خیابان برگزار کنند، اما به اماکن حکومتی نزدیک نشوند. همین موضوع نشان میدهد که چهارشنبهسوری امسال فقط یک مناسبت فرهنگی نیست، بلکه به یک نقطه تلاقی میان آیین ملی، نگرانی امنیتی و رقابت روایتها تبدیل شده است.
نشانههایی از حساسیت چهارشنبهسوری امسال
- نهادهای حکومتی از چند روز پیش درباره آتش، ترقه و تجمعهای خیابانی هشدار دادهاند.
- وزارت اطلاعات صراحتاً از احتمال بهرهبرداری سیاسی و امنیتی از این شب سخن گفته است.
- رسانههای مخالف حکومت، چهارشنبهسوری را امسال فرصتی برای حضور اجتماعی مردم توصیف کردهاند.
- همزمانی این شب با خبرهای مربوط به حملات اخیر، فضا را از همیشه حساستر کرده است.
جمعبندی
اسرائیل و شماری از رسانههای بینالمللی از کشتهشدن علی لاریجانی و غلامرضا سلیمانی خبر دادهاند و همزمان گزارشهایی از هدف قرار گرفتن برخی مواضع و ایستهای مرتبط با بسیج و نیروهای امنیتی در تهران منتشر شده است. این خبر، در کنار فضای خاص چهارشنبهسوری ۱۴۰۴، به یکی از مهمترین روایتهای روز در ایران تبدیل شده؛ روایتی که هم وجه نظامی دارد، هم سیاسی و هم اجتماعی.
نظر شما درباره تأثیر این تحولات بر فضای سیاسی و اجتماعی ایران چیست؟ دیدگاهتان را در بخش نظرات بنویسید./