آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
از نهم اسفند ۱۴۰۴ که جنگ آغاز شد، یکی از مهمترین دغدغههای دانشآموزان و داوطلبان کنکور، سرنوشت امتحانات و آزمون سراسری بود. آیا امسال کنکور لغو میشود؟ آیا امتحانات نیمی از سال تحصیلی نادیده گرفته میشود؟ این سوالات ماهها بیپاسخ ماند تا امروز که سرانجام تکلیف آن ها روشن شد. سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس در گفتوگو با خبرنگاران از جزئیات جدید برنامه درسی پس از جنگ رونمایی کرد. مهمترین خبر: امتحانات نهایی «متوقف نشدهاند»، بلکه به بعد از پایان جنگ موکول شدهاند. فاصله دو تا چهار هفته پس از اعلام پایان مخاصمات، دانشآموزان پایه نهم و دوازدهم پشت برگههای امتحانی مینشینند. سخنگوی دولت نیز با صدور ابلاغیهای، وزارت آموزشوپرورش را موظف کرده که حداکثر ۱۵ روز پس از صدور مجوز (به معنی پایان کامل جنگ و تأمین امنیت)، آزمونهای نهایی را در محیطی امن برگزار کند. این یعنی دولت مصمم است که سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ را به شکلی منظم به پایان برساند.
یکی از ابتکارات جالب این مصوبه، واگذاری برگزاری «آزمونهای غیرنهایی» به خود مدارس است. دیگر خبری از امتحانات متمرکز برای تمام دروس نیست. مدرسه میتواند با توجه به شرایط و بر اساس نظر معلم و شورای مدرسه، نحوه ارزشیابی را تعیین کند. این یعنی آزادی عمل بیشتر برای معلمان و کاهش استرس دانشآموزان. برای دانشجویان و هنرجویانی که دروس عملی و کارگاهی دارند نیز خبر خوبی داریم. زمان برگزاری این آزمونها از خرداد تا پایان شهریور تمدید شده است. این یعنی آنها برای آمادهشدن و انجام پروژههای عملی خود، فرصت بیشتری نسبت به سالهای قبل دارند. با این حال، ابهامات زیادی باقی مانده است:
- اولین و مهمترین ابهام، «زمان پایان جنگ» است. هیچکس نمیداند که آتشبس کنونی کی به صلح پایدار تبدیل میشود. اگر جنگ تا اواخر اردیبهشت یا خرداد ادامه یابد، عملاً فرصت کافی برای برگزاری امتحانات باقی نمیماند.
- ابهام دوم، نحوه اطلاعرسانی به دانشآموزان و خانوادههاست. قرار است این اطلاعرسانی از طریق صداوسیما، پایگاههای اطلاعرسانی آموزش و پرورش و اپلیکیشنهای شاد (شبکه اجتماعی دانشآموزان) انجام شود. اما در شرایط قطعی اینترنت، بسیاری از دانشآموزان مناطق محروم به این بسترها دسترسی ندارند.
در مجموع، اما به نظر میرسد که نهادهای آموزشی کشور با یک تیمواقعبینی تلاش میکنند تا تبعات جنگ بر نظام آموزشی را به حداقل برسانند. اکنون همه چشمها به پایان جنگ دوخته شده است تا زمان دقیق این آزمونها مشخص شود.
فشردگی بیسابقه برنامههای آموزشی
بر اساس برنامه اعلام شده، پس از اعلام پایان جنگ، دانشآموزان دو تا چهار هفته فرصت دارند خود را برای امتحانات نهایی آماده کنند. این در حالی است که آنها ماهها از آموزش حضوری و تمرینات فشرده دور بودهاند. به عبارت دیگر، فشردگی بیسابقهای بر نظام آموزشی تحمیل میشود. اگر جنگ در اوایل اردیبهشت پایان یابد، امتحانات نیمی از خرداد برگزار میشود و کنکور اواخر خرداد یا اوایل تیر. اما اگر جنگ تا اواخر اردیبهشت طول بکشد، امتحانات عملاً به تیرماه کشیده میشود و کنکور به مرداد. این یعنی عملاً سال تحصیلی بعد با تأخیر آغاز خواهد شد. این فشردگی خطر «فرسودگی تحصیلی» را برای دانشآموزان افزایش میدهد. فشار درس خواندن در مدت کوتاه همراه با استرس ناشی از جنگ، میتواند سلامت روان نوجوانان را به خطر بیندازد.
افت کیفیت یا مدیریت بحران؟
واگذاری برگزاری آزمونهای غیرنهایی به مدارس، یک تصمیم دو لبه است. از یک سو، به معلمان قدرت میدهد تا بر اساس شرایط واقعی کلاس، نمره بدهند و از برگزاری امتحانات خشک و حفظی جلوگیری کند. از سوی دیگر، خطر «سلیقهای شدن نمرات» و کاهش استانداردها وجود دارد. آزمونهای نهایی اما همچنان متمرکز و با حداقل استانداردهای کشوری برگزار خواهند شد. این نشان میدهد که دولت نمیخواهد کیفیت سنجش دانشآموزان در پایههای حساس (نهم و دوازدهم) کاهش یابد. با این حال، نگرانی اصلی، کیفیت آموزش در ماههای باقیمانده است. آیا معلمان موفق میشوند کل حجم کتاب را در مدت کوتاه تدریس کنند؟ احتمال حذف برخی مباحث غیرضروری یا فشردهسازی دروس وجود دارد که خود به افت کیفیت منجر میشود.
استرس مضاعف بر دانشآموزان و خانوادهها
جنگ به خودی خود یک ترومای جمعی است. حالا اضافه شدن دغدغه «امتحانات و کنکور» بر روی این ترما، استرس را دوچندان کرده است. دانشآموز کنکوری در این شرایط باید هم نگران سلامت خانوادهاش باشد و هم نگران رتبه و قبولی. خانوادهها نیز در تنگنا هستند. آیا باید هزینه کلاسهای کنکور را بدهند؟ آیا با قطعی اینترنت، امکان استفاده از آموزش آنلاین وجود دارد؟ بسیاری از خانوادهها به دلیل مشکلات مالی ناشی از جنگ، توانایی پرداخت شهریه موسسات را ندارند. کارشناسان روانشناسی توصیه میکنند که در این شرایط، والدین بیشتر از نتیجه، به «فرآیند تلاش» فرزندانشان توجه کنند و انتظارات خود را کاهش دهند.
تکلیف سهمیهها و دانشآموزان مناطق محروم
در شرایط جنگ، عدالت آموزشی بیش از پیش به چالش کشیده میشود. دانشآموزی که در مناطق جنگی زندگی میکند، طبیعتاً آسیب بیشتری دیده و فرصت کمتری برای مطالعه داشته است. آیا سازمان سنجش برای این افراد سهمیه خاصی در نظر میگیرد؟ هنوز پاسخی داده نشده است. همچنین، نحوه ثبتنام و شرکت در آزمون برای دانشآموزان فاقد دسترسی به اینترنت مبهم است. آیا حوزههای امتحانی در نقاط دورافتاده پیشبینی میشود؟ آیا امکان نقل مکان موقت برای شرکت در آزمون وجود دارد؟ اعلام زمان دقیق آزمونها نیز یک چالش حقوقی است. طبق قانون، سازمان سنجش موظف است حداقل ۶ ماه قبل زمان کنکور را اعلام کند. اما در شرایط فورس ماژور جنگ، این قانون عملاً قابل اجرا نیست.
سناریوهای پیش روی نظام آموزشی پس از جنگ
-
سناریوی نخست (خوشبینانه)
جنگ ظرف دو هفته آینده پایان مییابد. امتحانات نهایی در خرداد با یک ماه تأخیر برگزار میشود. کنکور در اوایل تیر. میزان افت تحصیلی حداقلی است.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
جنگ تا پایان اردیبهشت ماه ادامه مییابد. امتحانات نهایی به تیرماه و کنکور به مرداد ماه موکول میشود. در این صورت، سال تحصیلی جدید (۱۴۰۶) با تأخیر یک ماهه آغاز میگردد و دانشآموزان دچار فرسودگی میشوند.
-
سناریوی سوم (بدبینانه)
جنگ یک ماه دیگر ادامه مییابد و آتشبس به طور کامل برقرار نمیشود. در این صورت، احتمال لغو امتحانات نهایی و تغییر روش ارزشیابی (مثلاً بر اساس نمرات مستمر) وجود دارد. این سناریو بدترین حالت برای نظام آموزشی است، زیرا اعتبار مدارک تحصیلی را تحت تأثیر قرار میدهد.