رکوردشکنی تقاضای کار در ایران: ۳۱۸ هزار درخواست شغلی در یک روز!

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

صبح شنبه ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، پلتفرم جاب‌ویژن با یک شوک بزرگ مواجه شد. تعداد رزومه‌های ارسالی توسط کارجویان در عرض ۲۴ ساعت به ۳۱۸ هزار مورد رسید. رقمی که هرگز در تاریخ ۱۰ ساله این پلتفرم دیده نشده بود. رکورد قبلی جاب‌ویژن به ۲۱۲ هزار رزومه در یک روز بازمی‌گشت. این رکورد در دوران اوج اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ثبت شده بود. اما حالا رکورد جدید به طرز وحشتناکی (۵۰ درصد) افزایش یافته است.

علت این جهش چیست؟

پاسخ را باید در بحران‌های چندگانه جستجو کرد. اول، قطع ۵۷ روزه اینترنت که باعث تعطیلی هزاران کسب‌وکار آنلاین شد. دوم، رکود اقتصادی ناشی از جنگ و تخریب زیرساخت‌ها. سوم، تعدیل نیروی گسترده در شرکت‌های دولتی و خصوصی. جاب‌ویژن در بیانیه خود اعلام کرده که بیشترین افزایش تقاضا در مشاغل خدمات مشتری (ادمین‌های اینستاگرام)، فروش آنلاین و مشاغل فنی (برنامه‌نویسی و IT) است. یعنی همان مشاغلی که بیشترین آسیب را از قطع اینترنت دیده‌اند. اما نکته غم‌انگیز این است که عرضه شغل نه تنها افزایش نیافته، بلکه کاهش یافته است. آگهی‌های استخدام جدید در جاب‌ویژن حدود ۷۰ درصد نسبت به قبل از جنگ کاهش یافته است. یعنی چندین برابر بیشتر از گذشته، افراد جویای کار به دنبال تعداد بسیار کمتری شغل هستند. کارشناسان معتقدند که این آمار فقط نوک کوه یخ است. میلیون‌ها کارگر غیررسمی و فاقد بیمه که در پلتفرم‌های کاریابی ثبت‌نام نمی‌کنند، در این آمار دیده نمی‌شوند. اگر آنها را نیز اضافه کنیم، حجم واقعی بیکاری بسیار بالاتر است.

تداوم این روند، پیامدهای جبران‌ناپذیری برای اقتصاد ایران خواهد داشت. از یک سو، افزایش مهاجرت نخبگان و نیروی کار ماهر به خارج از کشور. از سوی دیگر، افزایش جرم و ناهنجاری‌های اجتماعی ناشی از فقر و ناامیدی. در نهایت، این رکورد شکنی نه یک افتخار، بلکه یک زنگ خطر جدی برای مسئولان است. اگر فکری به حال اشتغال نشود، با سونامی بیکاری در ماه‌های آینده مواجه خواهیم شد.

ابعاد فاجعه بیکاری

بر اساس آمار جاب‌ویژن، ۳۱۸ هزار رزومه در یک روز ارسال شده است. اگر این رقم را در ۳۰ روز ضرب کنیم، به رقم حدود ۹.۵ میلیون رزومه در ماه می‌رسیم. این یعنی حدود ۱۰ درصد از جمعیت فعال کشور در طول یک ماه به دنبال شغل می‌گردند. نکته نگران‌کننده‌تر، نسبت متقاضیان به فرصت‌های شغلی است. قبل از جنگ، به ازای هر یک آگهی استخدام، حدود ۵۰ رزومه ارسال می‌شد. اما اکنون این رقم به بیش از ۲۰۰ رزومه برای هر آگهی رسیده است. یعنی به همان اندازه که تقاضا افزایش یافته، عرضه کاهش یافته است. اگر این روند ادامه یابد، نرخ بیکاری فعلی (حدود ۹ درصد) تا پایان سال به ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش خواهد یافت. این یعنی حدود ۳ تا ۴ میلیون نفر دیگر به جمع بیکاران اضافه می‌شوند.

چرا سیل بیکاری به راه افتاده است؟

1. دلیل اول: قطع اینترنت

   حدود ۲ میلیون نفر به طور مستقیم از طریق اینستاگرام و تلگرام امرار معاش می‌کردند. با قطع ۵۷ روزه اینترنت، درآمد آن ها به صفر رسیده است. این افراد اکنون مجبورند به دنبال شغل‌های سنتی (با دستمزد پایین) بگردند.

2. دلیل دوم: جنگ

   حملات هوایی، کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی زیادی را نابود کرده است. برآورد می‌شود که حدود ۵۰۰ هزار کارگر صنعتی به دلیل تخریب محل کار خود بیکار شده‌اند.

3. دلیل سوم: رکود اقتصادی

   کسب‌وکارهایی که از جنگ جان سالم به در برده‌اند، به دلیل کاهش تقاضا و افزایش هزینه‌ها، مجبور به تعدیل نیرو شده‌اند. حتی شرکت‌های بزرگ نیز از این قاعده مستثنی نیستند.

تحلیل روانی و اجتماعی؛ احساس ناامیدی و مهاجرت

افزایش چشمگیر تقاضای کار در حالی رخ می‌دهد که دستمزدها نیز کاهش یافته است. بسیاری از کارجویان حاضرند با نصف حقوق قبلی کار کنند. این نشان دهنده «ترس از گرسنگی» است. مردم دیگر به دنبال شغل مناسب نیستند، به دنبال «هر شغلی» هستند. این وضعیت، پیامدهای روانی سنگینی دارد. احساس ناامیدی و سرخوردگی در جوانان افزایش می‌یابد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که بیکاری طولانی مدت، خطر ابتلا به افسردگی و خودکشی را تا ۳ برابر افزایش می‌دهد. همچنین، تمایل به مهاجرت نیز افزایش یافته است. نظرسنجی‌های غیررسمی نشان می‌دهد که حدود ۴۰ درصد از جوانان جویای کار، در صورت فراهم شدن شرایط، ایران را ترک خواهند کرد. این یعنی «فرار مغزها» در حال تبدیل شدن به یک سیل است.

مشاغلی که از بین رفتند و مشاغلی که جایگزین شدند

بازار کار دیجیتال ایران قبل از جنگ، حدود ۲ میلیون نفر اشتغال مستقیم داشت. این مشاغل شامل فروشندگان اینستاگرامی، تولیدکنندگان محتوا، ادمین‌ها، برنامه‌نویسان فریلنسر و... بود. با قطع اینترنت، اکثر این مشاغل به کلی از بین رفته است.

آیا مشاغل دیجیتال جایگزینی در داخل کشور دارند؟

پاسخ خیر است. پلتفرم‌های داخلی (مثل باسلام و دیجی‌کالا) اگرچه فعال هستند، اما ظرفیت جذب این حجم از نیروی کار را ندارند. در بدبینانه‌ترین حالت، تنها ۲۰ درصد از شاغلان قبلی فضای مجازی توانسته‌اند به سمت کسب‌وکارهای داخلی کوچ کنند. بازار کار برنامه‌نویسی نیز وضعیت مشابهی دارد. برنامه‌نویسانی که با کارفرمایان خارجی همکاری می‌کردند، اکنون به دلیل قطع اینترنت، ارتباط خود را از دست داده‌اند. برخی از آن ها به مشاغل غیرمرتبط (مثل پیک موتوری یا کارگری) روی آورده‌اند.

سناریوهای پیش روی بازار کار

1. سناریوی نخست (خوش‌بینانه)

   اینترنت تا اواخر اردیبهشت بازگردانده می‌شود. کسب‌وکارهای آنلاین مجدداً فعال می‌شوند و حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از شاغلان قبلی به کار خود بازمی‌گردند. نرخ بیکاری تا پایان سال به ۱۲ درصد کاهش می‌یابد.

2. سناریوی دوم (واقع‌بینانه)

   اینترنت به صورت محدود (فقط برخی سرویس‌ها) باز می‌گردد. کسب‌وکارهای آنلاین به طور کامل احیا نمی‌شوند. نرخ بیکاری تا پایان سال به ۱۵ درصد می‌رسد و میلیون‌ها نفر مجبور به تغییر شغلی به مشاغل غیرمرتبط یا کاذب (دستفروشی، حمل بار، کارگری ساده) می‌شوند.

3. سناریوی سوم (بدبینانه)

   اینترنت همچنان محدود باقی می‌ماند. کسب‌وکارهای آنلاین به کلی از بین می‌روند. نرخ بیکاری به بالای ۲۰ درصد می‌رسد. اعتراضات گسترده کارگری در شهرهای بزرگ آغاز می‌شود و ثبات سیاسی کشور به خطر می‌افتد.