آسیانیوز ایران؛ سرویس ورزشی:
جام جهانی ۲۰۲۶ قرار است در کمتر از پانزده ماه دیگر در آمریکا، کانادا و مکزیک آغاز شود و تیم ملی ایران که یکی از نمایندگان آسیا در این رویداد بزرگ است، هنوز نتوانسته برنامه مدون و پایداری برای آمادهسازی خود ترسیم کند. اردوی فعلی تیم ملی در تهران در حالی برگزار میشود که تنها جمعی از بازیکنان لیگ برتری در اختیار کادر فنی هستند و خبری از لژیونرها و ستارههای خارج از کشور نیست؛ آن هم در شرایطی که زمان به سرعت میگذرد. شگفتانگیزتر آنکه در چند ماه اخیر نام حداقل ده تیم ملی به عنوان حریف دوستانه احتمالی ایران مطرح شده، اما امیر قلعهنویی، سرمربی تیم ملی، امروز پرده از یک واقعیت تلخ برداشت؛ هیچ چیز نهایی نشده است. دیروز در حالی که رسانهها اعلام کردند تیم ملی مقدونیه و آنگولا به عنوان حریفان دوستانه ایران قطعی شدهاند، قلعهنویی میگوید همین که نام این تیمها را برده، بازیها کنسل شده است.
اردوی فعلی در تهران که تا شانزدهم اردیبهشت ادامه دارد، تنها شامل دو بازی درون تیمی و تمرینات بدنی خواهد بود؛ یعنی تیم ملی بدون محک جدی، خود را برای سفر به ترکیه آماده میکند. برنامه بعدی اردوی ترکیه است، اما سرمربی تیم ملی با صراحت میگوید: «البته اگر برنامه به هم نخورد. چون هر روز به هم میخورد.» این جمله کوتاه، تصویر کاملی از آشفتگی مدیریت آمادهسازی تیم ملی را نشان میدهد. پس از ترکیه، طبق برنامه تیم ملی راهی آمریکا خواهد شد؛ اما پرسش اساسی اینجاست؛ آیا تیمی که حتی دو بازی دوستانه قطعی ندارد، میتواند در جام جهانی حرفی برای گفتن داشته باشد؟ در این گزارش، ضمن مرور آخرین وضعیت اردوهای تیم ملی، لیست تیمهای مطرح شده برای بازی دوستانه، علت لغوهای مکرر و پیامدهای این بیبرنامگی برای شانس ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ را بررسی میکنیم.
فهرست تیمهایی که نامشان مطرح شد اما به نتیجه نرسید
طبق گزارشهای رسانهای و اظهارات غیررسمی اعضای کادر فنی، در چند ماه اخیر نام بیش از ده تیم ملی به عنوان حریف دوستانه احتمالی ایران مطرح شده است. این لیست شامل تیمهایی از قارههای مختلف میشود: از آفریقا (آنگولا، کنیا، زامبیا)، از اروپا (مقدونیه شمالی، ایسلند، بلاروس، قرقیزستان که در رده اروپا محسوب نمیشود اما نامش مطرح بود) و حتی تیمهایی از آمریکای جنوبی مانند بولیوی و ونزوئلا. اما نکته تکاندهنده اینجاست که هیچ یک از این مذاکرات به امضای قرارداد و قطعی شدن نینجامیده است. در برخی موارد، مذاکرات تا مراحل پیشرفته نیز پیش رفته، اما در لحظه آخر به دلایل مختلفی مانند عدم توافق بر سر مبلغ بازی، مشکلات صدور روادید، یا تغییر برنامه حریفان، منتفی شده است. مورد مقدونیه و آنگولا تازهترین نمونه است؛ هنوز ۲۴ ساعت از انتشار خبرشان نگذشته بود که قلعهنویی تأیید کرد لغو شدهاند. این بیثباتی در برنامهریزی، یک بحران جدی برای کادر فنی ایجاد کرده است. تیم ملی برای هماهنگی تاکتیکی، آزمایش سیستمهای مختلف و محک زدن بازیکنان جدید، نیاز مبرمی به بازیهای دوستانه با حریفان همسطح یا بالاتر دارد. هر بازی لغو شده، یعنی یک فرصت طلایی از دست رفته. با توجه به اینکه جام جهانی تنها پانزده ماه با ما فاصله دارد، دیگر وقتی برای آزمون و خطاهای پیاپی وجود ندارد.
اردوی تهران؛ بدون لژیونر و بدون حریف خارجی
اردوی فعلی تیم ملی در تهران از چند جهت با حداکثر کارایی فاصله دارد:
- نخست آنکه به دلیل همزمانی با فصل مسابقات لیگ اروپا، لژیونرهایی مانند مهدی طارمی، سردار آزمون، علیرضا جهانبخش و سایر بازیکنان شاغل در اروپا در اختیار کادر فنی نیستند. این یعنی سیستم تاکتیکی اصلی تیم ملی که بر پایه همین بازیکنان بسته شده، عملاً در این اردو قابل تمرین و ارزیابی نیست.
- دومین مشکل، نبود حریف خارجی در تهران است. تمام برنامه اردوی ده روزه تهران به دو بازی درون تیمی (تیم ملی الف برابر تیم ملی ب) محدود شده است. بازی درون تیمی هرچقدر هم فشرده و رقابتی باشد، هرگز نمیتواند جایگزین یک بازی بینالمللی شود. در بازی دوستانه با یک تیم خارجی، بازیکنان با استرس، فیزیک و تاکتیک حریف ناآشنا روبرو میشوند، اشتباهات واقعی مرتکب میشوند و کادر فنی نقاط ضعف واقعی را کشف میکند. هیچکدام از اینها در بازی درون تیمی اتفاق نمیافتد.
- سومین مسئله، کیفیت زمینهای تمرینی و امکانات در تهران است. در حالی که بسیاری از تیمهای حاضر در جام جهانی اردوهای خود را در کمپهای مدرن اروپایی برگزار میکنند، ایران عملاً ناچار است از حداقل امکانات استفاده کند. قلعهنویی و تیمش دارند با همان دست و پنجه نرم کردن با محدودیتهای همیشگی، تلاش میکنند تیمی آماده به جام جهانی بفرستند.
اردوی ترکیه؛ آخرین امید یا تکرار ناکامیها؟
طبق برنامه اعلام شده، پس از اتمام اردوی تهران و چند روز استراحت، تیم ملی راهی ترکیه خواهد شد. ترکیه سالهاست که به مقصد محبوب تیمهای ملی و باشگاهی برای برگزاری اردوهای آمادهسازی تبدیل شده، زیرا هم امکانات خوبی دارد و هم از نظر جغرافیایی به ایران نزدیک است. اما سؤال اصلی این است که در ترکیه چه اتفاقی خواهد افتاد؟ قلعهنویی اعلام کرده که قرار است در ترکیه «دو سه بازی دوستانه» انجام شود، اما بلافاصله شرط میگذارد: «البته اگر برنامه به هم نخورد. چون هر روز به هم میخورد.» این عبارت نشان میدهد که حتی کادر فنی نیز به قطعی شدن این بازیها اطمینان ندارد. تجربه ماههای اخیر نشان داده که اعلام خبر بازی دوستانه تا لحظه امضای قرارداد و حتی پس از آن نیز قابل لغو است. در صورت نهایی نشدن بازیهای دوستانه در ترکیه، تیم ملی با چه وضعیتی راهی آمریکا خواهد شد؟ پاسخ ساده است؛ بدون هیچ بازی تدارکاتی جدی، تنها با چند جلسه تمرین بدنی و تاکتیکی، و با کولهباری از عدم هماهنگی میان بازیکنان. این سناریوی وحشتناکی برای هر تیمی است، چه برسد به تیمی که قرار است در برابر غولهای فوتبال جهان صفآرایی کند. اردوی ترکیه آخرین ایستگاه قبل از جام است؛ اگر آنجا هم بازیها لغو شود، دیگر فرصتی برای جبران باقی نخواهد ماند.
مقایسه با رقبا؛ چه کسانی چطور آماده میشوند؟
برای درک عمق فاجعه آمادهسازی ایران، کافی است نگاهی به برنامه حریفان آسیایی و اروپایی در مسیر جام جهانی بیندازیم. ژاپن و کره جنوبی، دو رقیب سنتی ایران در آسیا، از یک سال پیش برنامه بازیهای دوستانه خود را تا چند ماه قبل از جام بستهاند. ژاپن در همین بازه زمانی با تیمهایی مانند آلمان، ترکیه، کانادا و اروگوئه بازی کرده است. کره جنوبی نیز با تیمهایی در سطح ولز، پرو و کلمبیا روبرو شده است. تیمهای عربستان، استرالیا و قطر نیز برنامه فشردهای از بازیهای تدارکاتی دارند. حتی تیمهای تازهوارد به جام جهانی مانند ازبکستان و عراق نیز با چندین بازی دوستانه قطعی، خود را برای اولین حضور یا حضور مجدد در جام آماده میکنند. اما ایران، با سابقه شش بار حضور در جام جهانی، هنوز نام یک حریف قطعی را روی کاغذ ندارد. این فاصله آمادهسازی فقط به تعداد بازیها محدود نمیشود. تیمهای مذکور اردوهای طولانی مدت در اروپا برگزار میکنند، آنالیزهای حریفان را از همین حالا شروع کردهاند و سیستم بازی خود را با حداکثر دقت طراحی کردهاند. در مقابل، ایران هنوز درگیر پیدا کردن حریف است. اگر این روند ادامه پیدا کند، تیم ملی با آمادگی بسیار پایینتری نسبت به رقبای آسیایی خود وارد جام جهانی خواهد شد و شانس صعود از گروه به شدت کاهش پیدا میکند.
ریشهیابی معضل؛ چرا برنامهها لغو میشوند و راهکار چیست؟
سؤال اساسی که باید پاسخ داده شود این است: چرا تیم ملی ایران با این همه سابقه، هنوز نمیتواند برنامه بازی دوستانه خود را قطعی کند؟ سه عامل اصلی را میتوان شناسایی کرد.
- عامل نخست، تحریمهای بینالمللی و مشکل نقل و انتقالات مالی است. بسیاری از فدراسیونهای جهان برای برگزاری بازی دوستانه مبلغی بین چهارصد هزار تا یک میلیون دلار دریافت میکنند. انتقال این پول از ایران به دلیل تحریمهای بانکی بسیار دشوار و زمانبر است و بسیاری از فدراسیونها به همین دلیل از همکاری با ایران منصرف میشوند.
- عامل دوم، کمبود منابع مالی فدراسیون فوتبال است. حتی اگر مسیر انتقال پول باز شود، فدراسیون ایران توانایی مالی برای پرداخت مبالغ هنگفت به تیمهای مطرح اروپایی و آفریقایی را ندارد. در نتیجه ناچار است سراغ تیمهای درجه چندم برود، اما آن تیمها نیز معمولاً برنامه خود را پیش از ایران بستهاند یا خواهان مبلغ قابل توجهی هستند. این یک دور باطل است؛ پول نداریم، نمیتوانیم حریف خوب بیاوریم، تیم خوب تمرین نمیکند، نتیجه نمیگیریم.
- عامل سوم و مهمتر از همه، ضعف در برنامهریزی و دیپلماسی ورزشی است. فدراسیونهای موفق برای بازیهای دوستانه خود یک سال قبل برنامه میریزند و قرارداد میبندند. اما در ایران، به نظر میرسد برنامهریزی در لحظه و شتابزده انجام میشود. نتیجه این میشود که هر روز یک تیم جدید مطرح میشود و هر روز یک قرارداد منتفی. راهکار برونرفت از این بحران، ایجاد یک ساختار دائمی و حرفهای در فدراسیون برای مذاکره با فدراسیونهای خارجی، تأمین بودجه چند ساله برای بازیهای تدارکاتی و شروع برنامهریزی برای جام جهانی بعدی از فردای پایان جام فعلی است.