آسیب به ۴۰۰ نقطه از زیرساخت‌های آبی در جنگ

آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:

عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، امروز در نشست خبری خود گزارشی از آخرین وضعیت زیرساخت‌های آبی کشور پس از جنگ (اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵) ارائه کرد و از آسیب جدی به بیش از ۴۰۰ نقطه از زیرساخت‌های آبی خبر داد. بزرگ‌زاده با اشاره به حملات هوایی و موشکی دشمن به تأسیسات آب و فاضلاب در استان‌های خوزستان، بوشهر، ایلام، کرمانشاه و هرمزگان گفت: «با وجود این آسیب‌های گسترده، خوشبختانه تأمین آب پایدار برای مشترکان بدون اختلال عمده ادامه یافت و شبکه آبرسانی کشور هرگز با بحران قطعی کامل مواجه نشد.» بر اساس گزارش سازمان ملی آب و فاضلاب، در این جنگ حدود «۴۰۰ نقطه» از زیرساخت‌های آبی (شامل خطوط انتقال آب، تصفیه‌خانه‌ها، ایستگاه‌های پمپاژ، مخازن ذخیره و شبکه توزیع) هدف حملات مستقیم یا غیرمستقیم قرار گرفته است. بیشترین آسیب در استان خوزستان (حدود ۱۵۰ نقطه) و سپس استان بوشهر (حدود ۸۰ نقطه) ثبت شده است.

بزرگ‌زاده تأکید کرد که بخش قابل توجهی از این زیرساخت‌ها (حدود ۷۰ درصد) در کوتاه‌ترین زمان ممکن (کمتر از ۴۸ ساعت) توسط گروه‌های جهادی و تیم‌های فنی شرکت آب و فاضلاب ترمیم شده است. اما برخی نقاط حساس (مانند تصفیه‌خانه بزرگ آب اهواز) که آسیب جدی‌تر دیده بودند، حدود ۱۰ روز زمان برای بازسازی نیاز داشتند. در بخش انشعابات خانگی، نزدیک به ۵۰ هزار مشترک (معادل حدود ۲۵۰ هزار نفر جمعیت) دچار قطعی یا افت فشار شدید آب شده بودند. بزرگ‌زاده گفت: «خوشبختانه با تلاش شبانه‌روزی اکیپ‌های عملیاتی، بیش از ۹۰ درصد این انشعابات ظرف یک هفته ترمیم شد و آب به خانه‌های مردم برگشت.» وی افزود: «مجموعاً خدمات‌رسانی به حدود ۱.۵ میلیون نفر در بخش آب و ۱.۷ میلیون نفر در بخش فاضلاب (تصفیه و دفع بهداشتی فاضلاب) در مناطق آسیب‌دیده انجام شده است.» این خدمات شامل آبرسانی سیار با تانکر، توزیع آب معدنی، نصب مخازن موقت، و بازسازی شبکه فاضلاب بوده است. بزرگ‌زاده در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره خسارت مالی وارده، گفت: «برآورد اولیه خسارت‌ها حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار (حدود ۶۰ تا ۸۰ هزار میلیارد تومان) است، اما رقم دقیق پس از پایان کامل جنگ و ارزیابی میدانی توسط کارشناسان اعلام خواهد شد.» در این گزارش، ضمن مرور جزئیات خسارت‌های وارد شده به صنعت آب و فاضلاب کشور، عملکرد تیم‌های عملیاتی در بازسازی زیرساخت‌ها، و چشم‌انداز آینده آبرسانی پایدار در مناطق جنگی را تحلیل می‌کنیم.

جزئیات خسارت به زیرساخت‌های آبی (۴۰۰ نقطه)

بر اساس گزارش سازمان ملی آب و فاضلاب، ۴۰۰ نقطه آسیب دیده به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند: خطوط انتقال آب (حدود ۱۵۰ نقطه، عمدتاً در استان خوزستان). خطوط انتقال اصلی (مانند خط انتقال آب از سد کرخه و کارون به اهواز و آبادان) چندین بار مورد اصابت موشک یا بمب قرار گرفته اند. تصفیه‌خانه‌ها (حدود ۴۰ نقطه، از جمله تصفیه‌خانه بزرگ آب اهواز (تصفیه خانه شماره ۲) که در حملات فروردین ماه به شدت آسیب دید و حدود ۱۰ روز از مدار خارج شد). ایستگاه‌های پمپاژ (حدود ۸۰ نقطه). ایستگاه‌های پمپاژ که آب را به ارتفاعات و مناطق دوردست منتقل می‌کنند، به دلیل اهمیت استراتژیک، هدف مستقیم حملات بودند. برخی از آنها به طور کامل تخریب شدند و باید از نو ساخته شوند. مخازن ذخیره آب (حدود ۵۰ نقطه). مخازن زمینی و هوایی (برج‌های آب) در شهرهای آبادان، خرمشهر، دزفول و شادگان با راکت و خمپاره هدف قرار گرفتند. شبکه توزیع (حدود ۸۰ نقطه، شامل لوله‌های اصلی درون شهری و اتصالات). بزرگ‌زاده تأکید کرد که «حمله به زیرساخت‌های آب یک جنایت جنگی است» و سازمان ملل متحد باید این موضوع را پیگیری کند. او گفت: «آب یک حق بشری است و هدف قرار دادن تصفیه‌خانه‌ها و خطوط انتقال، معنایی جز به خطر انداختن جان هزاران غیرنظامی ندارد.»

انشعابات آب (۵۰ هزار مشترک) و تأثیر بر جمعیت

هر انشعاب آب معمولا مناسب یک خانوار با میانگین ۴ تا ۵ نفر است. بنابراین، ۵۰ هزار انشعاب آسیب دیده، معادل حدود ۲۵۰ هزار نفر جمعیت است که به طور موقت (چند روز تا چند هفته) با قطعی یا افت فشار شدید آب مواجه شده بودند. با این حال، به دلیل وجود ذخایر آب در مخازن خانگی (تانکرها) و همچنین آبرسانی سیار توسط تانکرهای شرکت آب و فاضلاب، هیچ موردی از «تشنگی شدید» یا «بحران انسانی» گزارش نشده است. بیشترین تعداد انشعابات آسیب دیده در استان خوزستان (۳۰ هزار انشعاب) و سپس استان بوشهر (۱۲ هزار انشعاب) و استان ایلام (۵ هزار انشعاب) بوده است. برخی از این انشعابات به دلیل تخریب کامل واحد مسکونی (در اثر بمباران) عملاً غیرقابل ترمیم بودند. برای این خانواده‌ها، تانکرهای آب سیار به صورت روزانه آب سالم توزیع می‌کردند تا زمانی که اسکان موقت (کانکس) برای آنها آماده شود. نکته قابل توجه، سرعت ترمیم انشعابات است. بزرگ‌زاده گفت: «بیش از ۹۰ درصد انشعابات ظرف یک هفته ترمیم شد.» علت این سرعت، وجود «تیم‌های جهادی» بود که متشکل از کارکنان داوطلب شرکت آب و فاضلاب از سایر استان‌ها و همچنین نیروهای نظامی مهندسی (سپاه و بسیج) بودند. آنها با امکاناتی مانند لوله‌های جوشی پلی اتیلن و اتصالات سریع، در کمتر از ۲۴ ساعت یک انشعاب جدید نصب می‌کردند.

خدمات رسانی به ۱.۵ میلیون نفر در بخش آب

این رقم (۱.۵ میلیون نفر) جمعیتی است که به نوعی از خدمات اضطراری و بازسازی در بخش آب بهره‌مند شده‌اند. این خدمات عبارتند از: آبرسانی سیار با تانکر (حدود ۸۰۰ میلیون لیتر آب در کل دوره جنگ). تانکرها به صورت شبانه‌روزی در محله‌های آسیب دیده (اهواز، آبادان، خرمشهر، شادگان، دزفول، بندر بوشهر، برازجان، کنگان، ایلام، مهران، دهلران، کرمانشاه، قصرشیرین) در گردش بودند. توزیع آب معدنی بسته‌بندی شده (حدود ۵۰ میلیون بطری نیم‌لیتری). این بطری‌ها توسط شرکت‌های تولیدکننده آب معدنی (مانند دماوند، کوهسار، نبع، کرمان) به صورت رایگان در اختیار شرکت آب و فاضلاب قرار گرفت. نصب مخازن موقت (حدود ۱۰۰۰ مخزن پلی اتیلنی ۵۰۰۰ لیتری در نقاط پرجمعیت). مخازن توسط تانکرها پر می‌شدند و مردم به صورت رایگان از آنها آب برداشت می‌کردند. تعمیر و بازسازی شبکه توزیع (حدود ۳۰۰ کیلومتر لوله در سراسر مناطق جنگی). به دلیل کمبود لوله (در اثر تحریم‌ها)، از لوله‌های انبار شده (ذخیره استراتژیک) استفاده شد. بزرگ‌زاده تأکید کرد که «هیچ شهر و روستایی به طور کامل بدون آب نماند» و «کیفیت آب (کلرزنی و ضدعفونی) تا حد ممکن حفظ شد» (هیچ گونه شیوع بیماری واگیردار مرتبط با آب گزارش نشده است).

خدمات رسانی به ۱.۷ میلیون نفر در بخش فاضلاب

بخش فاضلاب نیز به شدت تحت تأثیر جنگ قرار گرفت. حملات به شبکه فاضلاب (خطوط جمع‌آوری و تصفیه‌خانه‌ها) می‌تواند منجر به فاجعه زیست محیطی و شیوع بیماری‌های عفونی (وبا، حصبه، اسهال خونی) شود. خوشبختانه، با تلاش بی‌وقفه تیم‌های عملیاتی، از بروز هرگونه فاجعه جلوگیری شد. خدمات در بخش فاضلاب شامل:

• ترمیم خطوط فاضلاب (حدود ۱۵۰ کیلومتر). خطوط فاضلاب در مناطق بمباران شده (به ویژه در اهواز، آبادان و خرمشهر) شکسته بودند و فاضلاب سطح شهر را آلوده می‌کردند. این خطوط با لوله‌های جدید جایگزین شدند. تصفیه فاضلاب به روش سیار (استفاده از تانکرهای مکنده فاضلاب). تانکرها فاضلاب را از مناطق آسیب دیده جمع‌آوری و به تصفیه‌خانه‌های فعال (خارج از منطقه جنگی) منتقل می‌کردند.
• ضدعفونی و گندزدایی (حدود ۲۰۰۰ هکتار از مناطق مسکونی). پس از بمباران، مواد شیمیایی (کلر و ازن) در خیابان‌ها و معابر پاشیده می‌شد تا هرگونه آلودگی میکروبی از بین برود. بازسازی تصفیه‌خانه فاضلاب (۲ تصفیه‌خانه بزرگ در اهواز و بوشهر که در اثر حملات مستقیم آسیب دیده بودند، تا ۵۰ درصد ظرفیت خود بازگشته‌اند و بازسازی کامل تا پایان سال ۱۴۰۵ ادامه خواهد داشت).

برآورد خسارت و برنامه بازسازی

برآورد اولیه خسارت‌ها (بر اساس نرخ ارز ۱۷۰ هزار تومانی) حدود ۶۰ تا ۸۰ هزار میلیارد تومان (۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار) است. این رقم شامل خسارت به زیرساخت‌ها (تجهیزات، ساختمان‌ها، لوله‌ها)، هزینه‌های عملیات بازسازی (نیروی انسانی، تجهیزات)، و هزینه‌های خدمات اضطراری (تانکرها، آب معدنی) می‌شود.

منابع تأمین مالی

بودجه سال ۱۴۰۵ دولت (حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان برای بازسازی زیرساخت‌های آب و فاضلاب اختصاص یافته است). صندوق توسعه ملی (حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان). کمک‌های بین‌المللی (سازمان ملل، بانک جهانی، کشورهای دوست مانند چین و روسیه قول کمک داده‌اند، اما هنوز واریز نشده است). اسناد خزانه اسلامی (حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان از طریق انتشار اوراق مشارکت تأمین خواهد شد).

برنامه بازسازی به سه فاز تقسیم شده است:

1. فاز اول (کوتاه مدت): تا پایان خرداد ۱۴۰۵، تمام خطوط انتقال و تصفیه‌خانه‌ها به حالت عادی بازمی‌گردند.
2. فاز دوم (میان مدت): تا پایان تابستان ۱۴۰۵، تمام انشعابات آب و فاضلاب (حتی آنهایی که واحد مسکونی شان تخریب شده، اما در صورت بازسازی واحد) ترمیم می‌شوند.
3. فاز سوم (بلند مدت): تقویت مقاومت زیرساخت‌ها در برابر حملات آینده (دفن خطوط تحت زمین، ساخت پناهگاه برای تصفیه‌خانه‌ها، استفاده از لوله‌های ضد انفجار). بزرگ‌زاده قول داده است که «تا یک سال آینده، صنعت آب ایران قوی‌تر از قبل به کار خود ادامه خواهد داد.»