آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
بامداد امروز (چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵)، زمینلرزهای به بزرگی ۵ ریشتر حوالی شهر گیلانغرب در استان کرمانشاه را لرزاند. این زلزله در ساعت ۰۰:۲۳:۲۱ بامداد به وقت محلی رخ داد. بر اساس اعلام مرکز لرزهنگاری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، این زمینلرزه در عمق ۹ کیلومتری زمین، در موقعیت عرض شمالی ۳۴.۱۹ درجه و طول شرقی ۴۵.۶۸ درجه ثبت شده است. عمق کم این زلزله (۹ کیلومتر) میتواند عامل احساس شدن گسترده آن در مناطق اطراف باشد. کانون این زمینلرزه در فاصله حدود ۱۵ کیلومتری گیلانغرب، ۲۵ کیلومتری قصرشیرین و ۳۵ کیلومتری سرپل ذهاب قرار دارد. همچنین بر اساس نقشههای لرزهنگاری، این زلزله در شهرهای کرمانشاه، اسلامآباد غرب، روانسر و جوانرود نیز احساس شده است. تا لحظه تنظیم این گزارش (ساعت ۰۱:۳۰ بامداد)، گزارشی از خسارتهای جانی و مالی احتمالی به مرکز لرزهنگاری و هلال احمر استان کرمانشاه اعلام نشده است، اما احتمال وقوع خسارتهای جزئی (ترک خوردگی دیوارها، ریزش آوار در بناهای قدیمی) به دلیل عمق کم زلزله وجود دارد.
استان کرمانشاه از مناطق لرزهخیز ایران محسوب میشود. در سال ۱۳۹۶، زلزله ۷.۳ ریشتری ازگله در همین استان باعث کشته شدن بیش از ۶۰۰ نفر و تخریب گسترده منازل مسکونی شد. پس از آن حادثه، بازسازی مناطق زلزلهزده تا سال ۱۴۰۳ به طول انجامید. ساکنان گیلانغرب و شهرهای اطراف به ویژه در مناطق کوهستانی، باید از رفتن به حاشیه ساختمانهای ناایمن و فرسوده خودداری کنند. همچنین توصیه میشود که شهروندان پس از زلزله، از نزدیک شدن به ساختمانهایی که ترک خوردهاند، پرهیز کنند. تیمهای ارزیاب هلال احمر استان کرمانشاه بلافاصله به مناطق زلزلهزده اعزام شدهاند تا میزان خسارتها را بررسی کنند. فرمانداری گیلانغرب نیز اعلام کرده است که ستاد بحران شهرستان تشکیل جلسه داده است. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات این زمینلرزه، به تحلیل علل لرزهخیزی منطقه زاگرس، و توصیههای ایمنی به شهروندان در زمان وقوع زلزله میپردازیم.
جزئیات زمینلرزه (بزرگی، عمق، موقعیت و زمان)
زمین لرزه ۵ ریشتری امروز گیلانغرب یک رویداد مهم زمینساختی در ناحیه زاگرس مرتفع است. پارامترهای آن:
-
بزرگی (Magnitude): ۵ ریشتر
این بزرگی در مقیاس «محلی» (ML) اندازهگیری شده است. ریشتر ۵ به عنوان یک زلزله «متوسط» طبقهبندی میشود که میتواند خسارتهای جزئی تا متوسط (بسته به فاصله از کانون و کیفیت ساخت) ایجاد کند.
-
عمق (Depth): ۹ کیلومتر
این یک زلزله «کم عمق» است (عمق کمتر از ۲۰ کیلومتر) و به همین دلیل، انرژی لرزهای به شدت در سطح زمین احساس میشود. اگر عمق زلزله بیشتر بود (مثلاً ۵۰ کیلومتر)، شدت آن در سطح کمتر بود. موقعیت: عرض ۳۴.۱۹ شمالی و طول ۴۵.۶۸ شرقی. این نقطه در جنوب شرقی گیلانغرب (نزدیک به مرز عراق) قرار دارد. از نظر زمینشناسی، این منطقه در امتداد «گسلهای اصلی زاگرس» (جبهه کوهستان) واقع شده است که در آن صفحه عربی به صفحه اوراسیا برخورد میکند.
وضعیت استان کرمانشاه از نظر لرزهخیزی (تاریخچه)
استان کرمانشاه یکی از لرزهخیزترین استانهای ایران است. چندین گسل فعال مهم مانند «گسل اصلی زاگرس»، «گسل طراز» و «گسل مرودشت» از این استان عبور میکنند. مهمترین زلزلههای تاریخی این منطقه عبارتند از:
- مهر ۱۳۹۶: زلزله ۷.۳ ریشتری «ازگله» (۲۱ کیلومتری سرپل ذهاب). متأسفانه این زلزله ۶۳۰ کشته و ۱۲,۰۰۰ مجروح بر جای گذاشت. بیش از ۱۰۰,۰۰۰ واحد مسکونی نیز تخریب شد.
- فروردین ۱۳۹۹: زلزله ۴.۵ ریشتری گیلانغرب (آوریل ۲۰۲۰). بدون تلفات جانی، اما ترس و وحشت زیادی ایجاد کرد.
- دی ۱۴۰۳: زلزله ۴.۸ ریشتری در ۲۰ کیلومتری اسلامآباد غرب. خوشبختانه خسارت جدی نداشت.
زلزله امروز با بزرگی ۵ ریشتر در مقایسه با زلزله ۷.۳ ریشتری «ازگله» ضعیفتر است، اما به دلیل عمق کم و نزدیکی به مناطق مسکونی، میتوانسته باعث ایجاد ترک در دیوارهای گلی و ریزش آوار در روستاهای اطراف شود.
علت لرزهخیزی منطقه زاگرس (علمی)
منطقه زاگرس در جنوب غرب ایران، بخشی از «کمربند آلپاید-هیمالیا» است که یکی از فعالترین کمربندهای زمینلرزه جهان محسوب میشود. علت اصلی، «برخورد صفحه عربی به صفحه اوراسیا با سرعت ۲ تا ۳ سانتیمتر در سال» است. این برخورد باعث میشود که پوسته زمین در زاگرس جمع شده و گسلها فعال شوند. دو نوع گسل در زاگرس وجود دارد:
- گسلهای راندگی (thrust faults) که در آنها یک قطعه زمین روی قطعه دیگر بالا میرود (ایجاد کوهستان)
- گسلهای امتدادلغز (strike-slip faults) که در آنها دو قطعه در کنار یکدیگر حرکت میکنند.
زلزله امروز احتمالاً ناشی از فعال شدن یک «گسل راندگی» بود. شبکه شتابنگاری (seismograph) مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، این زلزله را در ۲۳ ایستگاه مختلف ثبت کرده است (از جمله ایستگاههای کرمانشاه، ایلام، سنندج، و حتی لرستان). دادههای دقیق تر (شتاب عمودی و افقی) بعداً منتشر خواهد شد.
توصیههای ایمنی به شهروندان (قبل، حین و بعد از زلزله)
-
قبل از زلزله
شناسایی نقاط امن در منزل (زیر میزهای محکم، کنار دیوارهای داخلی، دور از پنجره). بستن قفسههای بلند به دیوار، و قرار دادن اشیاء سنگین در قسمت پایین قفسه. همراه داشتن یک کوله نجات (شامل آب، غذای خشک، چراغ قوه، رادیو، داروهای ضروری).
-
حین زلزله (اگر در خانه هستید)
از پنجرهها، آینهها و لوسترها دور شوید. زیر یک میز محکم بروید یا در گوشه اتاق در حالت جنین قرار بگیرید (سر و گردن خود را با دست بپوشانید). از آسانسور استفاده نکنید.
-
بعد از زلزله
مراقب ریزش آوار باشید. اگر در مناطق ساحلی هستید، فوراً به سمت ارتفاعات حرکت کنید (احتمال سونامی در زاگرس کم است، اما در مناطق جنوبی استان هرمزگان و بوشهر این خطر وجود دارد). به اخبار رسمی از صدا و سیما و هلال احمر گوش کنید. از تماس با خطوط تلفن (به غیر از موارد اورژانس) خودداری کنید تا شبکه آزاد بماند.
یک سوال مهم – آیا احتمال زلزلههای بزرگتر وجود دارد؟
کارشناسان زلزلهشناسی معتقدند که زلزلههای با بزرگی ۵ تا ۶ ریشتر در زاگرس هر ۲ تا ۳ سال یک بار رخ میدهند.
- اما سوال اصلی این است: «آیا زلزله امروز (۵ ریشتری) میتواند پیشنشانه (foreshock) یک زلزله بزرگتر (مثلاً ۶ یا ۷ ریشتری) در روزهای آینده باشد؟»
- پاسخ: «دادههای علمی نشان میدهد که احتمال وقوع زلزله بزرگتر در همان گسل، پس از یک زلزله ۵ ریشتری، کمتر از ۵ درصد است.» به عبارت دیگر، احتمال اینکه این زلزله پیشنشانه باشد بسیار ناچیز است. اما احتمال وقوع «پسلرزههای» (aftershocks) با بزرگی ۳ تا ۴ ریشتر در چند روز آینده وجود دارد.
- نکته مهم: هیچ روش علمی دقیقی برای پیشبینی زمان و مکان زلزله وجود ندارد. بنابراین، هرگونه خبری مبنی بر اینکه «تا ۴۸ ساعت آینده زلزله شدیدتر میآید» را تکذیب میکنیم (بدون منبع علمی). بهترین کار، آمادهسازی منازل و مدارس و ادارات برای مقابله با زلزله است، نه ترس از آن.