دستمزد کارگران به ۸۸ دلار سقوط کرد! / پیش‌بینی تورم ۲۰۰ درصدی تا پایان سال

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

در روزهایی که قیمت دلار سقف تاریخی ۱۸۶ هزار تومان را در هم شکست و خود را برای جهش به کانال ۲۰۰ هزار تومان آماده می‌کند، سبد معیشتی کارگران که در اسفند ۱۴۰۴ حدود ۴۵ میلیون تومان قیمت‌گذاری شد، امروز (تنها ۴۰ روز بعد) به رقم باورنکردنی ۷۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان رسیده است. این یعنی سبد معیشت در کمتر از دو ماه، ۵۸.۴ درصد گران شده است. «فرامرز توفیقی» فعال کارگری که محاسبات سبد معیشت را انجام می‌دهد، به ایلنا گفت: «سبد معیشتی که در مذاکرات مزدی امسال محاسبه شد، چندان واقعی نبود اما دستمزد با همه مزایا حتی به ۶۰ درصدِ سبد معیشت ۴۵ میلیون تومانی هم نرسید. همان سبد غیرواقعیِ ۴۵ میلیون تومانی، همین امروز، به ۷۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان رسیده است.» در همین حال، ارزش واقعی دستمزد کارگران به پایین‌ترین میزان در دهه‌های اخیر سقوط کرده است. حداقل دستمزد به اضافه تمام مزایا، امروز کمتر از ۱۰۰ دلار است؛ چیزی حدود ۸۸ دلار. یعنی کارگر ایرانی یک ماه در شرایط بحران و استرس زحمت می‌کشد و عرق می‌ریزد، اما پایان ماه کمتر از ۱۰۰ دلار حقوق می‌گیرد. قیمت‌ها در حوزه خوراکی‌ها به سطحی رسیده که واژه‌هایی مانند «کمرشکن» یا «نجومی» دیگر معنای واقعی خود را از دست داده‌اند. هر دانه تخم مرغ ۲۰ هزار تومان یا بیشتر، هر کیلو برنج درجه دو ایرانی ۴۰۰ هزار تومان و هر کیلو گوشت قرمز در بازار، بیش از ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان قیمت دارد.

بر اساس داده‌های رسمی مرکز آمار ایران، تورم نقطه به نقطه در فروردین ماه به ۷۳.۵ درصد رسیده است. اما توفیقی می‌گوید: «داده‌های میدانی نشان می‌دهد که تورم واقعی خوراکی‌ها در عرض یکسال بیش از ۲۰۰ درصد بوده است.» «علی»، کارگر بیکار شده یک شرکت تولیدی که پس از جنگ تابستان پارسال شغل خود را از دست داد، به خبرنگار ایلنا گفت: «دو ماه است گوشت قرمز نخورده‌ایم؛ دو ماه است با همسرم سر مسائل مالی حرف نمی‌زنم؛ ما تا مرز طلاق پیش رفته‌ایم. من برای این بچه نمی‌توانم مواد غذایی کافی بخرم. من شرمنده خانواده هستم.» پیش‌بینی بانک جهانی حاکی از آن است که اگر انسداد سیاسی و بحران ادامه یابد، نرخ تورم ماهانه به ۱۰ درصد و تورم سالانه به ۲۰۰ درصد خواهد رسید. این یعنی قیمت‌ها تا پایان سال ۱۴۰۵ حداقل دو برابر دیگر افزایش خواهند یافت و قدرت خرید کارگران به صفر خواهد رسید. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات سبد معیشت امروز کارگران، به تحلیل علل جهش قیمت‌ها در ۴۰ روز اخیر، تأثیر آن بر معیشت دهک‌های پایین و راهکارهای پیشنهادی برای جلوگیری از «ابربحران معیشتی» می‌پردازیم.

سبد معیشت ۴۵ میلیون تومانی (اسفند ۱۴۰۴) در مقابل ۷۱ میلیون تومانی (اردیبهشت ۱۴۰۵)

سبد معیشت کارگران توسط شورای عالی کار (متشکل از نمایندگان دولت، کارفرمایان و کارگران) تعیین می‌شود. این سبد شامل هزینه‌های زیر است:

• خوراک (نان، برنج، گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، حبوبات، روغن، شیر و لبنیات، میوه و سبزیجات).
• مسکن (اجاره، آب، برق، گاز، تلفن، شارژ ساختمان).
• پوشاک و کفش.
• بهداشت و درمان (دارو، ویزیت، بیمه).
• حمل و نقل (بنزین، تعمیرات خودرو، کرایه تاکسی و مترو).
• تفریح و آموزش.

در اسفند ۱۴۰۴، شورای عالی کار این سبد را ۴۵ میلیون تومان برآورد کرد. اما «غیرواقعی بودن» این عدد نقد اصلی بود. چرا؟ زیرا در آن مقطع، قیمت گوشت مرغ ۲۵۰ هزار تومان بود (امروز ۴۰۰ هزار تومان)، قیمت برنج ایرانی ۲۵۰ هزار تومان بود (امروز ۴۰۰ هزار تومان)، و اجاره مسکن در تهران حدود ۴ میلیون تومان بود (امروز ۶ میلیون تومان). حالا در اردیبهشت ۱۴۰۵، با استفاده از همان فرمول شورای عالی کار (اما با قیمت‌های واقعی)، سبد معیشت به ۷۱.۳ میلیون تومان رسیده است. یعنی ظرف ۴۰ روز، سبد معیشت «۵۸.۴ درصد» گران شده است. اگر این روند ادامه یابد (تورم ماهانه ۱۰ درصد پیش‌بینی بانک جهانی)، تا پایان سال ۱۴۰۵ سبد معیشت به حدود ۲۰۰ میلیون تومان خواهد رسید.

ارزش دستمزد کارگر ایرانی بر حسب دلار (۱۳۰ دلار → ۸۸ دلار)

در اسفند ۱۴۰۴، شورای عالی کار حداقل دستمزد کارگران را ۷.۵ میلیون تومان تصویب کرد (بدون مزایا). با احتساب مزایا (حق مسکن، حق اولاد، بن کارگری، پایه سنوات)، جمعاً حدود ۱۵ میلیون تومان بود. با نرخ دلار بازار آزاد (۱۱۵ هزار تومان در اسفند ۱۴۰۴)، دستمزد کارگران حدود ۱۳۰ دلار ارزش داشت. اما امروز (اردیبهشت ۱۴۰۵)، با همان دستمزد (افزایش ۴۰ درصدی که در فروردین اعمال شد) به حدود ۲۲ میلیون تومان رسیده است. اما نرخ دلار به ۱۸۶ هزار تومان افزایش یافته است. بنابراین، ارزش دلاری دستمزد کارگر به ۸۸ دلار (۲۲ میلیون / ۱۸۶ هزار تومان) سقوط کرده است. یعنی کاهش ۳۲ درصدی در کمتر از دو ماه.

برای مقایسه: حداقل دستمزد در ترکیه ۵۰۰ دلار، در عربستان ۹۰۰ دلار، در چین ۳۵۰ دلار، در هند ۱۵۰ دلار است. ایران در بین کشورهای منطقه، پایین‌ترین دستمزد را دارد. و حالا با ادامه جنگ و تورم، پیش‌بینی می‌شود که ارزش دستمزد کارگران تا پایان سال به ۵۰ دلار هم برسد. یعنی کارگر ایرانی کمتر از یک کارگر هندی (با درآمد سرانه پایین‌تر) ارزش دارد.

تورم واقعی خوراکی‌ها (بیش از ۲۰۰ درصد)؛ حکایت گوشت قرمز ۲.۲ میلیون تومانی

داده‌های رسمی مرکز آمار ایران، تورم نقطه به نقطه خوراکی‌ها را در فروردین ۱۴۰۵ حدود ۱۱۵ درصد اعلام کرده است. اما فعالان کارگری معتقدند که «تورم واقعی» (با احتساب اقلامی که مردم واقعاً مصرف می‌کنند) بسیار بالاتر است. فرامرز توفیقی می‌گوید: «تورم واقعی خوراکی‌ها در عرض یکسال بیش از ۲۰۰ درصد بوده است.»

بیایید قیمت‌ها را مقایسه کنیم (اردیبهشت ۱۴۰۴ در مقابل اردیبهشت ۱۴۰۵):

• گوشت قرمز (هر کیلو): ۷۰۰ هزار تومان → ۲.۲ میلیون تومان (افزایش ۲۱۴ درصد).
• مرغ (هر کیلو): ۱۲۰ هزار تومان → ۴۰۰ هزار تومان (افزایش ۲۳۳ درصد).
• تخم مرغ (هر شانه ۳۰ عددی): ۲۵۰ هزار تومان → ۶۰۰ هزار تومان (افزایش ۱۴۰ درصد).
• برنج درجه دو (هر کیلو): ۱۲۰ هزار تومان → ۴۰۰ هزار تومان (افزایش ۲۳۳ درصد).
• روغن مایع (هر بطری ۲ لیتری): ۸۰ هزار تومان → ۲۵۰ هزار تومان (افزایش ۲۱۲ درصد).

میانگین افزایش قیمت خوراکی‌ها حدود ۲۰۰ درصد است. اما دستمزد کارگران فقط ۴۰ درصد افزایش یافته است. بنابراین، قدرت خرید کارگران در حوزه خوراکی‌ها ۷۰ درصد کاهش یافته است (یعنی با همان پول قبلی، فقط یک سوم مواد غذایی قبلی را می‌توانند بخرند).

پیش‌بینی تورم ۲۰۰ درصدی بانک جهانی (ابربحران معیشتی در راه است)

بانک جهانی در تازه‌ترین گزارش خود (آوریل ۲۰۲۶) اعلام کرده است که در صورت ادامه انسداد سیاسی و تشدید جنگ، اقتصاد ایران با تورم ماهانه ۱۰ درصدی (سالانه بیش از ۲۰۰ درصد) روبرو خواهد شد. این یعنی تا پایان سال ۱۴۰۵، قیمت‌ها حداقل ۲ برابر دیگر افزایش خواهند یافت.

پیامدهای چنین ابربحرانی چیست؟

۱. سوءتغذیه گسترده

بسیاری از خانوارهای کم‌درآمد (حدود ۲۰ میلیون نفر) مجبور خواهند شد از سبد غذایی خود (گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، لبنیات) حذف کنند و تنها به نان و برنج (آن هم با کیفیت پایین) اکتفا کنند.

۲. افزایش طلاق و ازهم‌پاشیدگی خانواده

فشار اقتصادی یکی از دلایل اصلی طلاق در ایران است. با افزایش تورم و کاهش توانایی تأمین نیازهای اولیه (خوراک، درمان، مسکن)، آمار طلاق (که در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۵۰ هزار مورد بود) ممکن است به ۳۵۰ هزار مورد برسد.

۳. ناهنجاری‌های اجتماعی

فقر و بیکاری، زمینه را برای افزایش جرم (سرقت، اعتیاد، خودکشی) فراهم می‌کند. در شش ماهه اول ۱۴۰۵، آمار خودکشی در استان‌های خوزستان، کرمانشاه و سیستان و بلوچستان (که تحت تأثیر جنگ و خشکسالی هستند) نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۰ درصد افزایش یافته است.

راهکارهای فوری و میان‌مدت برای جلوگیری از فاجعه

• راهکارهای کوتاه‌مدت (تا پایان تابستان ۱۴۰۵)

۱. افزایش مجدد حقوق کارگران (حداقل ۵۰ درصد دیگر)

شورای عالی کار باید فوراً تشکیل جلسه دهد و دستمزدها را با تورم واقعی (حداقل ۱۰۰ درصد) هماهنگ کند. هزینه آن (حدود ۵۰ هزار میلیارد تومان) باید از محل مابه‌التفاوت ارز ترجیحی (که حذف شده) تأمین شود.

۲. واگذاری سبد کالای معیشتی (با اولویت دهک‌های ۱ تا ۳)

دولت باید اقلام اساسی (نان، برنج، گوشت، تخم‌مرغ، روغن) را به صورت کوپنی (با قیمت یارانه ای) در اختیار کارگران قرار دهد.

۳. کنترل بازار اجاره مسکن

ثبت قراردادهای اجاره در سامانه املاک و مستغلات اجباری شود و افزایش اجاره سالانه محدود به ۱۰ درصد شود (جریمه ۵ میلیارد تومانی برای موجران متخلف).

• راهکارهای میان‌مدت (تا پایان سال ۱۴۰۶)

۱. قطع وابستگی به ارز

افزایش تولید داخلی (کشاورزی، دامداری، صنعت) برای کاهش نیاز به واردات. برای مثال، خودکفایی در تولید گوشت قرمز (امروز ۳۰ درصد گوشت وارد می‌شود).

۲. شفافیت مالی و مبارزه با فساد

هرگونه «سفر ۲ میلیارد تومانی» نظیر سفر مهدی تاج به کانادا باید جریمه شود و مدیر خاطی برکنار شود. این کار منابع را برای حمایت از کارگران آزاد می‌کند.

۳. فشار به آمریکا برای رفع تحریم‌ها

تنها راه حل ریشه‌ای، پایان جنگ و رفع تحریم‌های نفتی و بانکی است. تا آن زمان، کارگران باید به زندگی در فقر ادامه دهند.