آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:
جبهه مقاومت ملی افغانستان به رهبری احمد مسعود، امروز در یک تغییر تشکیلاتی، عبدالله خنجانی را به عنوان «مسئول ارتباطات استراتژیک و سخنگوی این جبهه» منصوب کرد. به گفته منابع، خنجانی همچنان به عنوان «رئیس دفتر سیاسی» نیز به کار خود ادامه خواهد داد. منابع روز پنجشنبه (۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵) به خبرنگاران گفتند که «از این پس مواضع رسمی جبهه مقاومت ملی تنها از سوی احمد مسعود، رهبر این جبهه و عبدالله خنجانی، سخنگوی آن اعلام خواهد شد.» این تصمیم برای «شفافسازی و یکپارچهسازی پیامهای سیاسی» جبهه اتخاذ شده است. جبهه مقاومت ملی (که با نام «جبهه مقاومت» نیز شناخته میشود) یک ائتلاف سیاسی-نظامی مخالف طالبان است که پس از سقوط کابل در اوت ۲۰۲۱ (مرداد ۱۴۰۰) در دره پنجشیر و استانهای شمالی افغانستان تشکیل شد. این جبهه از عناصر باقیمانده نیروهای امنیتی پیشین، فرماندهان محلی و فعالان سیاسی تشکیل شده است.
عبدالله خنجانی کیست؟
او پیش از این در حکومت پیشین افغانستان (دوران ریاستجمهوری اشرف غنی و پیش از آن حامد کرزای) به عنوان «معاون وزارت دولت در امور صلح» فعالیت میکرد. سابقه او در مذاکرات صلح با طالبان (مذاکرات دوحه) و آشنایی با ساختارهای بینالمللی (سازمان ملل، اتحادیه اروپا و آمریکا) باعث شده که گزینه مناسبی برای سخنگویی و ارتباطات استراتژیک باشد. خنجانی قبلاً در «سنبلهٔ ۱۴۰۳» (شهریور ۱۴۰۳) به عنوان «رئیس امور سیاسی» جبهه مقاومت ملی منصوب شده بود. اکنون با اضافه شدن مسئولیت سخنگویی، عملاً او به «چهره دوم» جبهه پس از احمد مسعود تبدیل شده است. جبهه مقاومت ملی در کنار فعالیتهای نظامی در افغانستان (که عمدتاً در پنجشیر، بغلان و تخار متمرکز است)، «فعالیتهای سیاسی خود در خارج از کشور را گسترش داده» است. این جبهه دفاتری در تاجیکستان (دوشنبه)، آلمان (برلین)، کانادا (اتاوا) و آمریکا (واشنگتن دیسی) تأسیس کرده است. هدف اصلی این فعالیتهای سیاسی «تلاش در عرصه بینمللی برای به چالش کشیدن طالبان» است. جبهه مقاومت ملی میخواهد با لابیگری در سازمان ملل، اتحادیه اروپا و کنگره آمریکا، عدم به رسمیت شناختن طالبان را تثبیت کند و فشارها برای تشکیل یک «دولت فراگیر» (شامل همه اقوام و گروههای سیاسی) را افزایش دهد. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات انتصاب عبدالله خنجانی، به تحلیل نقش جبهه مقاومت ملی در معادلات سیاسی افغانستان، چالشهای پیش روی این جبهه و چشمانداز آینده طالبان و مخالفان آنها میپردازیم.
سوابق عبدالله خنجانی
عبدالله خنجانی یک سیاستمدار کهنهکار افغان است که قدمت فعالیت او به دوران حامد کرزای (۲۰۰۱-۲۰۱۴) بازمیگردد. او فارغالتحصیل روابط بینالملل از دانشگاه کابل است و مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه دهلی (هند) گرفته است. خنجانی به زبانهای پشتو، دری، انگلیسی و اردو مسلط است. در دولت پیشین افغانستان، خنجانی به عنوان «معاون وزارت دولت در امور صلح» منصوب شد. این وزارتخانه مسئولیت اصلی «مذاکره با طالبان» (در دوحه، قطر) و همچنین «ارتباط با جامعه جهانی برای حمایت از فرآیند صلح» را بر عهده داشت. خنجانی مستقیماً در مذاکرات «صلح دوحه» شرکت داشت که در نهایت به خروج نیروهای آمریکایی در ۲۰۲۱ و سقوط کابل انجامید. پس از سقوط (اوت ۲۰۲۱)، خنجانی به تاجیکستان گریخت و سپس به برلین (آلمان) مهاجرت کرد. او در تبعید، ابتدا با «شورای عالی مقاومت» (به رهبری احمد مسعود) همکاری کرد و سپس در شهریور ۱۴۰۳ رسماً به «جبهه مقاومت ملی» پیوست. سابقه دیپلماتیک او (ارتباط با مقامات اروپایی و آمریکایی) و تسلط به زبان انگلیسی، او را به گزینه ایدهآلی برای سخنگویی و ارتباطات بینالمللی تبدیل کرده است.
وظایف جدید خنجانی (سخنگویی و ارتباطات استراتژیک) چیست؟
بر اساس اطلاعیه جبهه مقاومت ملی، وظایف خنجانی شامل سه بخش است:
۱. سخنگویی رسمی
هرگونه بیانیه، موضع سیاسی، اعلام عملیات نظامی و واکنش به رویدادها (مانند نقض حقوق بشر توسط طالبان) از طریق خنجانی (یا خود احمد مسعود) منتشر میشود. تا پیش از این، سخنگویان متعددی (ماندگار، سیف الله، و...) به صورت موازی موضع میگرفتند که باعث سردرگمی رسانهها میشد. اکنون وحدت رویه ایجاد شده است.
۲. ارتباطات استراتژیک (Strategic Communications)
یعنی طراحی کمپینهای رسانهای بلندمدت برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهانی. به عنوان مثال، کمپین «افغانستان را فراموش نکنید» (Don't Forget Afghanistan) و «طالبان تروریست هستند» (Taliban are Terrorists) توسط خنجانی مدیریت خواهد شد. این کمپینها شامل مصاحبه با رسانههای غربی (بیبیسی، سیانان، رویترز)، انتشار گزارشهای حقوق بشری و لابی با قانونگذاران آمریکایی و اروپایی است.
۳. رئیس دفتر سیاسی
خنجانی همچنان مسئول تشکیل جلسات شورای رهبری، هماهنگی با سایر گروههای مخالف طالبان (مانند شورای عالی مقاومت، جبهه آزادی افغانستان) و مدیریت امور مالی جبهه (کمکهای دیاسپورای افغان در خارج) است. به عبارت دیگر، خنجانی عملاً «نخستوزیر در تبعید» جبهه مقاومت است، در حالی که احمد مسعود رهبری معنوی و نظامی را حفظ کرده است.
جبهه مقاومت ملی؛ توانایی نظامی و دستاوردها
جبهه مقاومت ملی علیرغم برتری عددی و تسلیحاتی طالبان، توانسته است «سلولهای چریکی» را در دره پنجشیر، اندراب (بغلان) و ورسج (تخار) حفظ کند. این مناطق کوهستانی و صعبالعبور هستند. آخرین عملیات نظامی (فروردین ۱۴۰۵): در تاریخ ۱۰ فروردین ۱۴۰۵، نیروهای جبهه مقاومت موفق شدند یک کاروان طالبان را در نزدیکی «پل بسیم» در تخار کمین کنند. طبق گزارش منابع، ۷ سرباز طالبان کشته و یک خودروی تویوتا هیلوکس منهدم شد. طالبان این خبر را تکذیب کرده است!
- تسلیحات: جبهه مقاومت عمدتاً از تسلیحات سبک (کلاشینکف، آرپیجی، خمپاره انداز ۶۰ میلی متری) و مهمات ساخت شوروی استفاده میکند. گزارشهای تایید نشده حاکی از آن است که تاجیکستان (که با طالبان مرز آبی طولانی دارد) به صورت مخفیانه به جبهه مقاومت کمک تسلیحاتی میکند.
- چالش اصلی: محاصره کامل پنجشیر توسط طالبان (از سال ۲۰۲۲). ورود و خروج به دره پنجشیر بسیار خطرناک است و نیروهای مقاومت برای دریافت آذوقه و مهمات ناچار به استفاده از مسیرهای کوهستانی و قاچاقچیان محلی هستند.
فعالیتهای بینالمللی جبهه مقاومت؛ لابی ضد طالبان
جبهه مقاومت ملی یک «لابی فعال» در پایتختهای غربی ایجاد کرده است. اهداف این لابی:
۱. جلوگیری از به رسمیت شناختن طالبان
هیچ کشوری تاکنون طالبان را به عنوان «دولت رسمی افغانستان» به رسمیت نشناخته است (حتی چین و روسیه). اما برخی کشورها (مانند قطر، ترکیه، پاکستان، چین) «دفاتر دیپلماتیک» در کابل دارند. جبهه مقاومت میخواهد فشار بیاورد که حتی همین دفاتر نیز بسته شوند.
۲. فشار برای تحریمهای گسترده
آمریکا پس از خروج از افغانستان، داراییهای بانک مرکزی افغانستان (حدود ۷ میلیارد دلار) را مسدود کرد. جبهه مقاومت از دولت بایدن (و سپس ترامپ) خواسته است که این پول را به مردم افغانستان (از طریق سازمانهای غیردولتی) برگرداند و به طالبان ندهد.
۳. پشتیبانی لجستیک از سازمان ملل
جبهه مقاومت با نمایندگی سازمان ملل در افغانستان (UNAMA) همکاری میکند و اطلاعاتی درباره نقض حقوق بشر طالبان (اعدامهای عمومی، بستن مدارس دخترانه) ارائه میدهد.
اخیراً (فروردین ۱۴۰۵)، خنجانی با «ریچارد بنت» گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور افغانستان دیدار کرد. نتیجه این دیدار، انتشار گزارشی بود که در آن طالبان به «آپارتاید جنسیتی» متهم شد.
چشمانداز آینده؛ آیا جبهه مقاومت میتواند طالبان را سرنگون کند؟
کارشناسان سیاسی سه سناریو را محتمل میدانند:
-
سناریوی نخست (ادامه وضع موجود – محتملترین)
طالبان همچنان بر افغانستان تسلط دارد، اما قادر به کنترل کامل مناطق کوهستانی نیست. جبهه مقاومت به عنوان یک «نیروی آزاردهنده» (ناگهان حمله میکند و عقب میکشد) باقی میماند. طالبان به دلیل ضعف اقتصادی و انزوای بینالمللی، قادر به نابودی کامل مقاومت نیست. این وضعیت میتواند سالها ادامه یابد.
-
سناریوی دوم (افزایش قدرت جبهه مقاومت – ۲۵٪ احتمال)
اگر ایالات متحده (استفاده از «نیروهای نیابتی» برای تضعیف طالبان) یا همسایگان افغانستان (تاجیکستان، ازبکستان) حمایت مالی و تسلیحاتی خود را از جبهه مقاومت افزایش دهند، مقاومت میتواند قلمرو خود را گسترش دهد. اما حتی در این صورت، سرنگونی طالبان برای دههها طول خواهد کشید (مثل تجربه مجاهدین علیه شوروی در دهه ۱۹۸۰).
-
سناریوی سوم (فروپاشی جبهه مقاومت – ۱۵٪ احتمال)
در اثر خیانت داخلی یا حملات هوایی طالبان (اگر طالبان هواپیماهای جنگی داشته باشد)، هسته مرکزی مقاومت منهدم شود. با این حال، به نظر میرسد سقوط مطلق جبهه مقاومت در کوتاه مدت غیرممکن است، زیرا احمد مسعود شخصیتی کاریزماتیک (پسر احمد شاه مسعود) دارد و دره پنجشیر همیشه کانون مخالفت با هر قدرت خارجی بوده است.
در هر صورت، انتصاب خنجانی به عنوان سخنگو، نشانه «حرفهایتر شدن» سیاست خارجی جبهه مقاومت است. آن ها برای پیروزی نظامی نمیجنگند (چون شانس کمی دارند)، بلکه برای «بقا» و «فشار بینالمللی» بر طالبان تلاش میکنند. آینده افغانستان همچنان در هالهای از ابهام است.