آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
از شنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت کاری تمام دستگاههای اجرایی کشور تغییر میکند. بر اساس ابلاغیه جدید سازمان اداری و استخدامی کشور، همه ادارات، بانکها، شهرداریها و نهادهای عمومی از این تاریخ تا ۱۵ شهریور، از ساعت ۷ صبح تا ۱۳ کار خواهند کرد. این تصمیم که با هدف مدیریت مصرف انرژی و حفظ پایداری شبکه سراسری برق اتخاذ شده، ساعت کاری را نسبت به سال قبل کاهش داده است. این تغییر ساعت کاری در حالی اعلام میشود که کشور با تابستانی گرم و پرمصرف روبروست. سالهای گذشته، اوج مصرف برق در فصل تابستان باعث خاموشیهای گسترده در بخشهای خانگی و صنعتی میشد. سازمان اداری و استخدامی با همکاری وزارت نیرو تصمیم گرفته است با کاهش ساعات کاری ادارات (که یکی از بزرگترین مصرفکنندگان برق در ساعات اوج هستند)، فشار بر شبکه را کم کند.
طبق این بخشنامه، ساعات کاری جدید از ۲۶ اردیبهشت آغاز و تا ۱۵ شهریور ادامه خواهد داشت. یعنی تقریباً چهار ماه پایانی بهار و تمام تابستان، کارمندان و مراجعان دستگاههای اجرایی باید خود را با ساعت جدید تطبیق دهند. همچنین برخی دستگاهها (مانند مراکز درمانی، آتشنشانی، نیروهای نظامی و انتظامی) که خدماترسانی آنها ۲۴ ساعته است، از این قاعده مستثنی شدهاند. نکته مهم اینکه این تصمیم در حالی گرفته شده که برخی بانکها و ادارات در سالهای گذشته تجربه تلخی از کاهش ساعات کاری داشتند. صفهای طولانی جلوی بانکها در ساعات ابتدایی صبح، اتمام وقت کاری پیش از انجام کار مراجعان، و فشار مضاعف بر کارمندان برای ارائه خدمات فشرده در ۶ ساعت، از جمله چالشهای دورههای قبل بود. با این حال، سازمان اداری و استخدامی تأکید کرده که دستگاهها موظف به «ارائه خدمات با کیفیت» در ساعات جدید هستند.
چه دستگاههایی مشمول این تغییر هستند؟
همه وزارتخانهها، سازمانهای دولتی، شرکتهای دولتی، بانکهای دولتی و خصوصی (به جز شعب منتخب که ساعت کاری کشیده دارند)، شهرداریها، تأمین اجتماعی، دفاتر پیشخوان خدمات دولت و به طور کلی هر نهادی که مصرفکننده برق از شبکه سراسری است. مدارس و دانشگاهها نیز تابع قوانین جداگانه وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم هستند، اما احتمالاً ساعت آموزشی آنها نیز تغییر خواهد کرد. یکی از نکات مهم این ابلاغیه، تأکید بر «استفاده از ظرفیت دورکاری» است. دستگاههای اجرایی موظف شدهاند که تا حد امکان، کارهایی که نیاز به حضور فیزیکی ندارند را به صورت دورکاری (از منزل) انجام دهند. این سیاست در سالهای کرونا و پس از آن تجربه شد و نشان داد که بسیاری از امور اداری را میتوان بدون حضور در محل کار و با صرفهجویی در مصرف سوخت و برق انجام داد. با این حال، میزان استقبال از دورکاری در دستگاههای مختلف متفاوت بوده است.
سازمان برنامه و بودجه و وزارت نیرو نیز در این تصمیم همکاری داشتهاند. بر اساس پیشبینیها، تغییر ساعت کاری ادارات و کاهش ساعات فعالیت، میتواند حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از بار مصرف برق در ساعات اوج (۱۲ تا ۱۶) بکاهد. هرچند که این میزان برای جبران کامل کمبود تولید برق کافی نیست، اما در کنار برنامههای مدیریت مصرف خانگی (مانند خاموشی کولرهای اضافی و استفاده از لامپهای کم مصرف) میتواند از خاموشیهای گسترده جلوگیری کند. به شهروندان توصیه میشود که از شنبه ۲۶ اردیبهشت، زمان مراجعه به ادارات و بانکها را در ساعات ۷ تا ۱۳ برنامهریزی کنند. بهتر است برای کارهای غیرضروری از مراجعه به ادارات در ساعات ابتدایی صرف نظر کنند تا ازدحام ایجاد نشود. همچنین اینترنت بانک و خدمات غیرحضوری را جایگزین حضور فیزیکی در شعب کنند. مدیریت مصرف برق فقط وظیفه دولت نیست؛ همه ما باید با کاهش مصرف در ساعات پیک، به پایداری شبکه کمک کنیم.
اهداف و دلایل تغییر ساعت کاری از منظر مدیریت انرژی
کاهش ساعات کاری ادارات و تغییر آن به بازه ۷ تا ۱۳، یک اقدام رایج در بسیاری از کشورهای گرمسیر جهان برای مقابله با پیک مصرف برق در تابستان است. در ایران، اوج مصرف برق معمولاً از ساعت ۱۲ ظهر تا ۱۶ بعد از ظهر رخ میدهد، یعنی زمانی که هم ادارات و کارخانهها فعال هستند و هم کولرهای خانگی (به دلیل گرمی هوا) با حداکثر توان کار میکنند. با اتمام ساعت کاری ادارات در ساعت ۱۳، عملاً مصرف برق بخش اداری (حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کل مصرف کشور) از ساعت ۱۳ به بعد به صفر میرسد و شبکه فقط پاسخگوی مصارف خانگی، تجاری و صنعتی خواهد بود (که البته آن هم سنگین است). با این کار، منحنی مصرف صافتر میشود و خطر خاموشی کاهش مییابد. از طرف دیگر، این تصمیم ارتباط مستقیم با «ناترازی تولید و مصرف برق» دارد. در سالهای اخیر، به دلیل کمبود سرمایهگذاری در احداث نیروگاههای جدید و همچنین کاهش ذخایر گاز طبیعی (که سوخت اصلی نیروگاهها در تابستان است)، همواره در تابستان با کسری ۵ تا ۱۰ هزار مگاواتی (۱۰ تا ۲۰ درصد کل تولید) مواجه بودهایم. با تغییر ساعت کاری ادارات و تعطیلی زودهنگام آنها، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از این کسری جبران میشود. یعنی بدون نیاز به سرمایهگذاری جدید و صرفاً با تغییر یک رویه، میتوان از خاموشی جلوگیری کرد. این روش یکی از مؤثرترین و کمهزینهترین راهکارهای «مدیریت سمت تقاضا» است. نکته دیگر، کاهش مصرف برق در خود ادارات است. وقتی اداره از ساعت ۱۳ تعطیل شود، سیستمهای سرمایشی، روشنایی، کامپیوترها، پرینترها و دیگر تجهیزات برقی خاموش میشوند. طبق تجربه سالهای گذشته، این اقدام میتواند روزانه حدود ۳ تا ۴ میلیون کیلووات ساعت صرفهجویی به همراه داشته باشد که معادل مصرف برق یک شهر نیم میلیون نفری در یک روز تابستانی است. اما برای موفقیت این طرح، ادارات نباید در ساعت ۱۳ در را ببندند و برق را روشن بگذارند! نظارت بر اجرا ضروری است.
چالشهای اجرایی و تأثیر بر خدمات رسانی به مردم
تغییر ساعات کاری به ۷ تا ۱۳ در وهله اول برای کارمندان راحتتر است (چون زودتر به خانه میرسند و از گرمای بعد از ظهر در امان میمانند)، اما برای مردم مراجعه کننده میتواند چالشبرانگیز باشد:
- بسیاری از مراجعان (به خصوص کارگران، معلمان، یا افرادی که خودشان ساعات کاری غیرمنعطفی دارند) نمیتوانند در ساعات ۷ تا ۹ صبح (که معمولاً ترافیک کمتر است) به بانک یا اداره بروند. آن ها مجبور میشوند در ساعات میانی روز مراجعه کنند که با صفهای طولانی و فشار کاری بالا همراه است. در سالهای گذشته، یکی از شکایتهای اصلی همین بود که «اداره فقط ۶ ساعت باز است و در آن ۶ ساعت هم صفها آنقدر طولانی است که کار آدم زمین میماند». سازمان اداری و استخدامی باید به دستگاههای اجرایی تأکید کند که «کاهش ساعت به معنی کاهش کیفیت خدمات نیست».
- دومین چالش، هماهنگی با بخش خصوصی و صنوف است. بانکها و شهرداریها تابع این ابلاغیه هستند، اما بسیاری از شرکتهای خصوصی، کلینیکها، مطب پزشکان، فروشگاهها و… مشمول این قانون نمیشوند. این ناهماهنگی میتواند باعث اختلال در زنجیره تأمین و خدمات شود. مثلاً یک کارمند که ساعت ۱۳ از اداره مرخص میشود، اگر برای انجام کاری به مطب پزشک مراجعه کند که آن پزشک هنوز ساعات کاری سنتی (۸ تا ۱۴) را دارد، با مشکل مواجه میشود. یا اگر برای خرید به فروشگاهی برود که تازه از ساعت ۱۲ به بعد شلوغ میشود، مجبور است در ساعات اوج گرمای روز تردد کند. بهتر بود دولت با هماهنگی اتاق بازرگانی و اصناف، برای تابستان یک «زمانبندی واحد» برای کل بخش خدمات تعریف میکرد.
- چالش سوم، کارمندان شاغل در ادارات کوچک و شهرستانها هستند. گاهی در ادارات کوچک، امکانات رفاهی مثل سرویس رفت وآمد، ناهار یا یارانه حمل و نقل بر اساس ساعات ۷-۱۳ طراحی نشده است و تغییر ناگهانی میتواند مشکلاتی ایجاد کند. همچنین مادران شاغلی که فرزندان خود را به مهدکودک یا مدرسه میرسانند، با ساعت ۷ ممکن است دچار فشار شوند. در بخشنامه جدید اشارهای به «ترتیبات ویژه برای مادران شاغل» نشده است. سازمان اداری و استخدامی باید در هفته اول اجرا، بازخوردها را جمعآوری و اصلاحات لازم را اعمال کند.
تأثیر بر مصرف برق خانگی و الگوی زندگی مردم
هنگامی که ادارات ساعت ۱۳ تعطیل میشوند، کارمندان به خانههای خود بازمیگردند. این یعنی مصرف برق خانگی در ساعات ۱۳ تا ۱۶ (که اوج گرمای روز است) افزایش مییابد. چون همه کولرهای خانگی روشن میشوند. بنابراین، صرفهجویی در بخش اداری، تا حدی با افزایش مصرف در بخش خانگی خنثی میشود. برای جبران این اثر، به کمپینهای عمومی برای «مدیریت مصرف خانگی» نیاز است. از جمله تنظیم کولر روی ۲۴ درجه (نه ۲۰ درجه)، استفاده از کولر آبی به جای گازی در مناطق گرم و خشک، خاموش کردن لامپهای اضافی، و خودداری از استفاده همزمان از لوازم پرمصرف (اتو، ماشین لباسشویی، جاروبرقی) در ساعات ۱۳ تا ۱۶. بسیاری از مردم از این نکات غافل هستند و فکر میکنند فقط دولت باید صرفهجویی کند. از سوی دیگر، تعطیلی زودهنگام ادارات میتواند به کاهش ترافیک ساعات اوج عصر کمک کند (چون دیگر سفر بازگشت کارمندان با سفر بازگشت دانشآموزان و دیگر اقشار تداخل پیدا نمیکند). اما ترافیک صبحگاهی فشردهتر خواهد شد (۷ تا ۸ صبح). این موضوع برای کلانشهرها چالشبرانگیز است. شهرداریها و پلیس راهور باید تمهیداتی برای مدیریت ترافیک صبحگاهی بیندیشند (مثل فعالسازی خطوط ویژه اتوبوس، افزایش قطارهای مترو در این ساعت). در غیر این صورت، آلودگی هوا و اتلاف وقت افزایش مییابد. تجربه سالهای گذشته نشان داده که در هفته اول اجرای طرح، معمولاً ترافیک صبحگاهی به شدت سنگین میشود، اما پس از دو هفته تعادل نسبی برقرار میشود. در نهایت، کارمندان باید سبک زندگی خود را تنظیم کنند. افرادی که عادت به بیدار شدن دیر هنگام دارند، باید خود را به بیداری ۵ صبح عادت دهند تا به موقع به سر کار برسند. مسئله چرت نیمروزی (سیستا) که در فرهنگ ایرانی ریشه دارد، در ساعات ۱۳ تا ۱۵ خود به خود تامین میشود و میتواند مفید باشد. اما کسانی که در ساعات ۱۳ تا ۱۶ کارهای شخصی انجام میدهند (مثل خرید، ورزش، یا پیگیری کارهای بانکی) باید برنامه خود را به ساعات پایانی روز (۱۶ به بعد) موکول کنند. یک جابجایی ساده در عادات روزانه، میتواند به پایداری شبکه برق و کاهش خاموشی کمک کند.
تجربیات سالهای گذشته و انتظارات از سال ۱۴۰۵
سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ نیز طرح کاهش ساعت کاری ادارات به ۷-۱۳ اجرا شد. نتایج نشان داد که در چند روز ابتدایی، مشکلاتی (صفهای طولانی بانک، ناهماهنگی در ارائه خدمات دورکاری، و افزایش جزئی مصرف خانگی) وجود داشت، اما پس از دو هفته اکثر دستگاهها با شرایط تطبیق یافتند. مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی اعلام کرد که این طرح توانست از بروز حدود ۷۰۰ مگاوات خاموشی در ساعات اوج جلوگیری کند (یعنی حدود ۱.۵ میلیون خانوار از خاموشی نجات یافتند). با این حال، این طرح به تنهایی کافی نبود و باید با افزایش تولید برق (نیروگاههای جدید) و پایش هوشمند مصرف همراه میشد. در سال ۱۴۰۴ (سال قبل)، به دلیل خشکسالی و کاهش تولید نیروگاههای برق آبی و همچنین تحریمهای سختتر در بخش تامین سوخت نیروگاهها، شدت خاموشیها بیشتر شد. دولت مجبور شد برخی صنایع پر مصرف را تعطیل کند و حتی در بخش خانگی نیز خاموشیهای برنامهریزی شده (۲ ساعته) اعمال کرد. بنابراین امسال (۱۴۰۵) دولت مصمم است که زودتر از سال قبل وارد فاز مدیریت مصرف شود و با اعلام زودهنگام ساعت کاری جدید (از ۲۶ اردیبهشت به جای خرداد یا تیر ماه)، از تکرار خاموشیهای گسترده جلوگیری کند. همچنین بخشنامه جدید بر «دورکاری» تأکید بیشتری دارد که در سالهای گذشته چندان جدی گرفته نشد. انتظار میرود که امسال، سازمانهای نظارتی (دیوان محاسبات، سازمان بازرسی کل کشور) به صورت میدانی از ادارات بازدید کنند و میزان پایبندی به ساعت کاری جدید و خاموش کردن تجهیزات برقی را بررسی کنند. همچنین وزارت نیرو وعده داده است که با افتتاح دو نیروگاه جدید (واحدهای گازی و سیکل ترکیبی) تا تابستان، حدود ۱۵۰۰ مگاوات به ظرفیت تولید اضافه کند. با ترکیب افزایش تولید و کاهش مصرف ناشی از تغییر ساعت کاری، امید میرود که تابستان امسال کمترین خاموشی را تجربه کنیم. اما این به شرط همکاری مردم و هماهنگی کامل بین دستگاههای اجرایی است.
توصیههای عملی به کارمندان، مراجعان و مدیران دستگاههای اجرایی
-
به کارمندان
لطفاً خود را از همین هفته برای شروع ساعت ۷ صبح آماده کنید. خواب شبانه را تنظیم کنید، ساعت زنگ دار را ۱ ساعت زودتر کوک کنید. صبحانه کامل بخورید تا در طول کار ۶ ساعته انرژی داشته باشید. در محل کار، برای کاهش مصرف برق، لامپهای اضافی را خاموش کنید، کولر را روی ۲۴ درجه تنظیم کنید، و پس از خروج، همه تجهیزات برقی را از برق بکشید (وضعیت استندبای هم مصرف دارد). از فرصت بعدازظهر (۱۳ تا ۱۸) برای استراحت، رسیدگی به امور شخصی، ورزش، یا مطالعه استفاده کنید. از رانندگی غیرضروری در ساعات ۱۲ تا ۱۶ خودداری کنید تا مصرف بنزین و آلودگی هوا کاهش یابد.
-
به مراجعان (مردم)
از این هفته، دیگر ادارات و بانکها در بعدازظهر باز نیستند. کارهای خود را به ساعات ۷ تا ۱۳ موکول کنید. هرچه زودتر (ساعت ۷ تا ۹) مراجعه کنید، شلوغی کمتر است. تا حد امکان، از خدمات غیرحضوری (اینترنت بانک، پست، دفاتر پیشخوان، سامانههای دولت همراه) برای کارهای اداری استفاده کنید. اگر کار شما نیاز به حضور فیزیکی دارد (مثل تمدید گذرنامه یا تعویض پلاک)، ابتدا از سامانه نوبتدهی آنلاین وقت بگیرید تا بیهوده در صف نایستید. حوصله خود را در صفها حفظ کنید. یادمان باشد که کارمندان نیز فشار کار را در ۶ ساعت احساس میکنند و در حق آنها اجحاف نکنیم.
-
به مدیران دستگاههای اجرایی
وظیفه دارید که سلامت اجرای طرح را تضمین کنید. اطلاعیههای لازم را از یک هفته قبل (با نصب بنر، اطلاعرسانی در سامانه داخلی، ارسال پیامک به مراجعان) انجام دهید. سیستمهای نوبتدهی را فعال کنید تا از ازدحام جلوگیری شود. برای کارمندان، امکانات رفاهی از جمله سرویس رفتوآمد متناسب با ساعت جدید فراهم کنید. از ظرفیت دورکاری حداکثر استفاده را ببرید و به کارمندانی که مشکوک به ترک زودهنگام هستند، تذکر دهید. مصرف برق ساختمان را با نصب کنتور هوشمند و گزارشدهی هفتگی پایش کنید. با هماهنگی وزارت نیرو، پاداش صرفهجویی برق را به دستگاههای کم مصرف پرداخت کنید. این طرح فقط یک تغییر ساعت نیست؛ یک ضرورت ملی است.