آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز شنبه (۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵) با انتشار دو پست تهدیدآمیز در شبکه اجتماعی «تروتسوشال»، تنشها با ایران را به سطح جدیدی ارتقا داد. نخستین پست، تصویری گرافیکی از خودش بر عرشه یک ناو جنگی، در فضایی طوفانی و در میان شناورهایی با پرچم جمهوری اسلامی ایران است. روی این تصویر نوشته شده: «این آرامش پیش از طوفان بود.» دومین پست ترامپ، یک ویدیوی گرافیکی کوتاه از شلیک یک ناو آمریکایی به یک پهپاد یا هواگرد مهاجم است. در گوشه پایین ویدیو، تصویر ترامپ قرار دارد که میگوید: «بسیار خوب، ما آن را در دید خود داریم... آتش... بوم!» این اظهارات و تصاویر، پس از هفتهها سکوت نسبی، نشان از تغییر لحن کاخ سفید به سمت تهدید نظامی دارد. این پستها در حالی منتشر میشوند که ترامپ به تازگی از سفری نافرجام به چین بازگشته است. او در آن سفر تلاش کرد تا چین را به میانجیگری بین ایران و آمریکا ترغیب کند، اما به گفته مقامات آگاه، پکن تمایلی به این کار نشان نداد. حالا ترامپ با انتشار این تصاویر، به ایران پیام میدهد که «گزینه نظامی روی میز است».
روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی به نقل از دو مقام خاورمیانهای نوشت: «آمریکا و اسرائیل در حال انجام فشردهترین آمادهسازیها برای احتمال ازسرگیری حملات علیه جمهوری اسلامی هستند.» این گزارش حاکی از آن است که سفرهای مخفیانه مقامات نظامی آمریکا به پایگاههای اسرائیل و همچنین افزایش رزمایشهای مشترک در هفتههای اخیر، نشان از آمادگی برای یک اقدام نظامی قریبالوقوع دارد. تحلیلگران پنتاگون معتقدند که هدف این حملات احتمالی، تأسیسات هستهای ایران (نطنز، فردو، اصفهان) و همچنین تأسیسات نظامی و موشکی سپاه پاسداران خواهد بود. یک مقام سابق سیا در توییتر نوشت: «ترامپ میخواهد با یک ضربه نظامی محدود، قدرت خود را به رخ بکشد و همزمان فشار را بر ایران برای بازگشت به میز مذاکره افزایش دهد.» با این حال، برخی تحلیلگران هشدار میدهند که هرگونه حمله، حتی محدود، میتواند به جنگ تمام عیار منطقهای منجر شود.
واکنش ایران به این پستها چه بود؟
تا لحظه تنظیم این گزارش، مقامات ارشد جمهوری اسلامی مستقیماً به این تصاویر واکنش نشان ندادهاند. با این حال، جواد ظریف در گفتگو با یکی از خبرگزاریها گفت: «تهران به هیچ تهدیدی بیپاسخ نخواهد ماند. اگر آمریکا کوچکترین اشتباهی کند، پاسخ کوبندهای دریافت خواهد کرد.» همچنین سخنگوی وزارت خارجه ایران، اسماعیل بقایی، پیش از این گفته بود: «ایران به دنبال جنگ نیست، اما از حقوق خود کوتاه نخواهد آمد.» رهبران اسرائیل نیز به این پستها واکنش نشان دادهاند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در حساب توییتر خود نوشت: «ما از رئیسجمهور ترامپ برای رهبری قاطعانه در برابر خطر هستهای ایران تشکر میکنیم. اسرائیل آماده است تا در صورت لزوم، به طور مستقل یا همراه با آمریکا عمل کند.» وزارت دفاع اسرائیل نیز روز گذشته (شنبه) یک رزمایش هوایی و زمینی در شمال این کشور برگزار کرد که به گفته رسانهها، سناریوی حمله به تأسیسات هستهای ایران در آن شبیهسازی شده است.
در داخل آمریکا، واکنشها به پستهای ترامپ متفاوت است. جو بایدن، رئیسجمهور اسبق و رقیب دموکرات ترامپ، در مصاحبهای گفت: «ترامپ با این پستها به دنبال انحراف افکار عمومی از مشکلات داخلی (تورم و مهاجرت) است.» برخی جمهوریخواهان نیز هشدار دادند که «تشدید تنش با ایران میتواند به یک باتلاق جدید برای آمریکا تبدیل شود.» با این حال، پایگاه رأی ترامپ (محافظهکاران و صهیونیستهای مسیحی) از این پستها استقبال کردهاند. بازار نفت نیز به این پستها واکنش نشان داد: قیمت نفت برنت امروز (یکشنبه) با افزایش ۳ درصدی به ۱۲۵ دلار در هر بشکه رسید.
تحلیل پیامهای پنهان تصاویر منتشر شده توسط ترامپ
-
تصویر اول
ترامپ در کنار یک فرمانده نظامی (که چهرهاش مشخص نیست، اما یونیفورم دریایی دارد) بر عرشه ناو جنگی ایستاده است. آسمان طوفانی و امواج متلاطم نماد «بحران قریبالوقوع» است. شناورهای کوچک با پرچم ایران در اطراف ناو، نماد «تهدید ایران برای ناوگان آمریکا» (اشاره به قایقهای تندروی سپاه در خلیج فارس) هستند. عبارت «این آرامش پیش از طوفان بود» (This was the calm before the storm) یک جمله معروف از ترامپ در سال ۲۰۱۷ است که پیش از اقدام نظامی علیه سوریه (شلیک موشک به پایگاه هوایی الشعیرات) به کار برد. تکرار آن اکنون، نشان از آمادگی برای یک اقدام نظامی علیه ایران دارد.
-
تصویر دوم
شلیک به یک پهپاد (یا هواگرد) مهاجم. این میتواند اشاره به سرنگونی پهپاد جاسوسی آمریکا توسط ایران در سال ۲۰۱۹ (پهپاد گلوبال هاوک) باشد که ترامپ دستور تلافی نداد و حالا میخواهد «انتقام» بگیرد. عبارت «آتش... بوم!» (Fire... Boom!) بسیار کودکانه و تهاجمی است و برای جذب دنبالکنندگان پوپولیست ترامپ طراحی شده است. این ویدیو همچنین نشان میدهد که ترامپ به دنبال نمایش «قدرت نظامی» آمریکا قبل از انتخابات ۲۰۲۶ است.
-
هدف روانی
ترامپ با این پستها میخواهد دو پیام بدهد: ۱) به ایران: «یا توافق میکنید، یا میجنگیم.» ۲) به رای دهندگان آمریکایی: «من یک رهبر قوی هستم و از کشور در برابر ایران حفاظت میکنم.» این تاکتیک «دیپلماسی تهدید» (Coercive Diplomacy) نام دارد که ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری نیز از آن استفاده میکرد (مثل خروج از برجام). با این حال، کارشناسان معتقدند که این پستها بیشتر جنبه تبلیغاتی دارند تا نظامی، زیرا عملیات نظامی واقعی معمولاً با سکرسازی همراه است، نه اعلام قبلی.
تحلیل گزارش نیویورکتایمز درباره آمادهسازی آمریکا و اسرائیل
گزارش نیویورکتایمز مبتنی بر اظهارات دو مقام خاورمیانهای (که نامشان فاش نشده) است. طبق این گزارش، در ۳ هفته اخیر:
-
افزایش رزمایشهای مشترک
نیروی هوایی اسرائیل و آمریکا دو رزمایش بزرگ (با نام رمز «شیرهای خاورمیانه» و «سپر آتش») در فراز دریای مدیترانه و صحرای نقب برگزار کردهاند. در این رزمایشها، سناریوی حمله به تأسیسات هستهای ایران (با استفاده از بمبافکنهای F-35 و F-15) شبیهسازی شده است.
-
جابجایی نیروهای نظامی
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که ناوهای هواپیمابر آمریکایی (یو اس اس آیزنهاور و یو اس اس ترومن) در نزدیکی آبهای ایران (دریای عمان) مستقر شدهاند. همچنین دهها فروند جنگنده به پایگاههای آمریکا در قطر، بحرین و عربستان منتقل شدهاند.
-
مذاکرات سری با کشورهای منطقه
مقامات آمریکایی به صورت مخفیانه با عربستان، امارات و عراق دیدار کردهاند تا در صورت حمله، آسمان خود را برای پرواز هواپیماهای آمریکایی باز کنند. برخی کشورها (مثل قطر و کویت) اعلام کردهاند که اجازه استفاده از پایگاههایشان را نمیدهند، اما آمریکا میتواند از پایگاههای دیگر استفاده کند. با این حال، نیویورکتایمز به نقل از یک مقام پنتاگون نوشته: «هیچ تصمیم نهایی برای حمله گرفته نشده است. این فقط یک "آمادهسازی محتاطانه" است.» همچنین رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا (ژنرال مارک میلی) در یک تماس تلفنی با مقامات ایرانی (از طریق واسطه سوئیسی) تأکید کرده که «آمریکا خواهان جنگ نیست، اما گزینه نظامی را رد نمیکند.»
توان نظامی ایران برای پاسخ به تهدیدات و سناریوهای احتمالی
جمهوری اسلامی ایران در سالهای اخیر توان نظامی خود را به طور قابل توجهی افزایش داده است. مهمترین برگهای برنده ایران عبارتند از:
-
موشکهای بالستیک و کروز
زرادخانه موشکی ایران شامل دهها هزار موشک با برد ۳۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلومتر است. موشکهایی مانند «خرمشهر-۴» (برد ۲۰۰۰ کیلومتر، دقت بالا) و «پاوه» (موشک کروز دوربرد) میتوانند به پایگاههای آمریکا در منطقه (قطر، بحرین، عربستان) و همچنین اسرائیل حمله کنند.
-
پهپادهای انتحاری و جاسوسی
ایران یکی از قدرتمندترین کشورها در تولید پهپاد است. پهپادهایی مانند «شاهد-۱۳۶» (انتحاری با برد ۲۵۰۰ کیلومتر) و «شاهد-۱۴۹» (پهپاد سنگین بمبافکن) میتوانند خسارت سنگینی به زیرساختهای نفتی و نظامی دشمن وارد کنند.
-
شبکه نیابتی
ایران از طریق نیروهای نیابتی در عراق، سوریه، لبنان (حزبالله) و یمن (انصارالله) میتواند به منافع آمریکا و اسرائیل حمله کند. حزبالله لبنان دهها هزار موشک به سمت اسرائیل نشانه رفته است.
سناریوهای احتمالی
-
سناریوی خوشبینانه (۳۰ درصد)
ترامپ تنها به «تهدید روانی» اکتفا میکند و در نهایت با وساطت عمان یا قطر، مذاکرات از سر گرفته میشود و یک توافق موقت (با محدودیت هستهای در ازای رفع برخی تحریمها) حاصل میشود.
-
سناریوی واقعبینانه (۵۰ درصد)
آمریکا یک حمله محدود و جراحی به تأسیسات هستهای ایران (نطنز و فردو) انجام میدهد. ایران نیز با حملات موشکی به پایگاههای آمریکا در منطقه پاسخ میدهد و درگیری تا چند هفته ادامه مییابد، اما به جنگ تمام عیار تبدیل نمیشود. قیمت نفت به ۱۵۰ دلار در هر بشکه میرسد.
-
سناریوی بدبینانه (۲۰ درصد)
حمله گسترده آمریکا و اسرائیل به ایران، همراه با حمله زمینی (که محتمل نیست). ایران نیز تنگه هرمز را میبندد و به شهرهای اسرائیل موشک میبارد. جهان وارد یک رکود شدید اقتصادی میشود و تلفات انسانی سنگین بر جای میماند. این سناریو کمترین احتمال را دارد، زیرا آمریکا توان لجستیکی اشغال ایران را ندارد.
در هر صورت، پستهای ترامپ و گزارش نیویورکتایمز نشان میدهد که جهان در آستانه یک بحران نظامی بزرگ قرار دارد. هوشیاری و دیپلماسی، تنها راه جلوگیری از فاجعه است.