آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
با نزدیک شدن به ایام امتحانات، دانشآموزان و خانوادههای آنها یکی از مهمترین دغدغههای این روزهایشان را پیگیری میکنند: امتحانات حضوری است یا مجازی؟ رئیس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزش و پرورش با اعلام تصمیمات جدید، تکلیف این موضوع را تا حد زیادی روشن کرده است. بر اساس اعلام این مقام مسئول، امتحانات پایههای هفتم تا دهم با مجوز شورای تأمین هر استان از ۹ خرداد به صورت حضوری یا غیرحضوری برگزار میشود. این یعنی تصمیم نهایی در مورد نحوه برگزاری امتحانات به استانها واگذار شده است و والدین و دانشآموزان باید منتظر اعلام شورای تأمین استان خود باشند.
در مقطع ابتدایی، ارزشیابیهای تحصیلی و تربیتی دانشآموزان همانند سنوات گذشته انجام میشود. اما یک تفاوت مهم وجود دارد: ارزشیابی پایه ششم امسال نیز مانند پنج پایه قبل (اول تا پنجم) بهصورت «تکوینی» برگزار خواهد شد. در دوره متوسطه اول و بخشی از متوسطه دوم (پایههای هفتم، هشتم، نهم و دهم)، اختیار نحوه برگزاری آزمونها به استانها تفویض شده است. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این تصمیم، نحوه ارزشیابی در مقاطع مختلف، و اختیارات استانها برای تصمیمگیری را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
تفویض اختیار به استانها؛ چرا و چگونه؟
تصمیم آموزش و پرورش برای واگذاری اختیار برگزاری امتحانات به شوراهای تأمین استانها، یک تحول مهم در نظام متمرکز آموزشی ایران محسوب میشود. در سالهای گذشته، نحوه برگزاری امتحانات (حضوری یا غیرحضوری) به صورت متمرکز از سوی وزارت آموزش و پرورش اعلام میشد. اما امسال، به دلیل تفاوت فاحش شرایط در استانهای مختلف (به ویژه تحت تأثیر جنگ تحمیلی سوم، محدودیتهای امنیتی، و گاهی بلایای طبیعی)، وزارتخانه تصمیم گرفته است که «بهترین فرد برای تصمیمگیری، کسی است که در صحنه حضور دارد». شورای تأمین هر استان، بالاترین نهاد تصمیمگیری در مسائل امنیتی و اجرایی استان است و ترکیبی از مسئولان قضایی، امنیتی، انتظامی و اداری را شامل میشود. این شوراها با در نظر گرفتن سه عامل اصلی، تصمیم نهایی را اتخاذ میکنند: اول، «وضعیت امنیتی استان» (احتمال حملات هوایی، ناآرامیهای داخلی، و...). دوم، «شرایط بهداشتی» (شیوع بیماریها، دسترسی به امکانات بهداشتی در مدارس). سوم، «زیرساختهای آموزشی» (دسترسی دانشآموزان به اینترنت و تجهیزات هوشمند برای برگزاری امتحانات مجازی). با توجه به اینکه این عوامل در استانهای مختلف کاملاً متفاوت است، تصمیم متمرکز و یکسان منطقی نبود.
نکته مهم
«مجوز شورای تأمین» یک تصمیم اداری ساده نیست؛ بلکه مبتنی بر مصوبات شورای عالی امنیت ملی و قوانین بالادستی است. یعنی شورای تأمین استان نمیتواند هر طور که خواست تصمیم بگیرد؛ بلکه باید در چارچوب سیاستهای کلی تعیینشده از سوی مرکز حرکت کند. با این حال، این تفویض اختیار، قدم مثبتی در جهت «تمرکززدایی» و «مدیریت محلی» در نظام آموزشی ایران محسوب میشود. انتظار میرود تا ۲۰ خرداد (حدود دو هفته پیش از شروع امتحانات)، تمام استانها تصمیم نهایی خود را اعلام کرده باشند.
ارزشیابی تکوینی در پایه ششم؛ تغییر مهم در مقطع ابتدایی
یکی از مهمترین تغییرات اعلامشده توسط رئیس مرکز ارزشیابی، مربوط به «پایه ششم ابتدایی» است. بر اساس این تصمیم، ارزشیابی پایه ششم امسال نیز مانند پنج پایه قبل (اول تا پنجم) بهصورت «تکوینی» برگزار خواهد شد. ارزشیابی تکوینی (Formative Assessment) به فرآیندی گفته میشود که در طول سال تحصیلی و بر اساس عملکرد مستمر دانشآموز (مشارکت در کلاس، انجام پروژهها و تحقیقها، آزمونهای مستمر ماهانه، و...) انجام میگیرد و خبری از «امتحان پایانی متمرکز» نیست. هدف از ارزشیابی تکوینی، کاهش استرس دانشآموزان، فراهم کردن فرصت جبران اشتباهات در طول سال، و سنجش عمیقتر تواناییهای واقعی دانشآموز (به جای حافظه کوتاهمدت در یک جلسه امتحان) است. همچنین در شرایطی که به دلیل جنگ یا بحران، امکان برگزاری امتحان حضوری و متمرکز وجود ندارد، ارزشیابی تکوینی یک جایگزین منطقی و کمهزینه است. معلمان با استفاده از این روش، میتوانند فرآیند یادگیری دانشآموز را در طول سال رصد کرده و بازخورد لازم را ارائه دهند. با این حال، برخی والدین و معلمان نگران «شفافیت و عدالت» در ارزشیابی تکوینی هستند. نگرانی اصلی این است که نمرات ارائهشده توسط معلمان مختلف (با استانداردهای متفاوت) قابل مقایسه نیست و ممکن است برخی معلمان «سختگیر» یا «آسانگیر» باشند. آموزش و پرورش در پاسخ به این نگرانی، اعلام کرده است که «راهنمای ارزشیابی تکوینی» با معیارهای شفاف به تمام مدارس ابلاغ شده و نظارت بر اجرای آن توسط گروههای ارزشیابی استانی انجام خواهد گرفت. همچنین دانشآموزان و والدین میتوانند در صورت اعتراض به نمره، به کمیسیون رسیدگی به اعتراضات مدرسه یا منطقه مراجعه کنند.
وضعیت پایههای دوازدهم و یازدهم؛ جزئیات بیشتر نیاز است
یکی از نکات مبهم در اطلاعیه رئیس مرکز ارزشیابی، عدم اشاره به «پایههای یازدهم و دوازدهم» است. بر اساس اعلام ایشان، «در دوره متوسطه اول و بخشی از متوسطه دوم، یعنی پایههای هفتم، هشتم، نهم و دهم، اختیار نحوه برگزاری آزمونها به استانها تفویض شده است.» این عبارت به طور غیرمستقیم نشان میدهد که پایههای یازدهم و دوازدهم (پایان دوره متوسطه دوم) از این قاعده مستثنی هستند. اما تکلیف آنها چه خواهد بود؟ بر اساس قوانین موجود، امتحانات پایه دوازدهم به عنوان «امتحانات نهایی» (با تأثیر قطعی در کنکور سراسری) باید به صورت «متمرکز و حضوری» برگزار شوند. زیرا نمرات این پایه در سابقه تحصیلی دانشآموز ثبت میشود و بر اساس قانون جدید تأثیر سابقه تحصیلی در کنکور (با ضریب ۵۰ درصد)، صحت و شفافیت این امتحانات حیاتی است. با این حال، در شرایط بحرانی (مانند جنگ تحمیلی سوم یا بلایای طبیعی)، شورای عالی آموزش و پرورش میتواند با تصویب نامه ویژه، نحوه برگزاری امتحانات نهایی را تغییر دهد (مثلاً به صورت مجازی یا با سوالات تشریحی جایگزین تستی). در مورد پایه یازدهم نیز (که نمرات آن نیز در سابقه تحصیلی تأثیر دارد، هرچند با ضریب کمتر)، احتمالاً تصمیم مشابه پایه دوازدهم اتخاذ خواهد شد. اما همچنان نیاز به شفافسازی از سوی وزارت آموزش و پرورش وجود دارد. والدین و دانشآموزان پایه یازدهم و دوازدهم باید منتظر اطلاعیههای تکمیلی باشند. اگر ساکن استانهای درگیر جنگ (مانند خوزستان، ایلام، کرمانشاه، هرمزگان و...) هستند، احتمال تسهیلات ویژه (مانند برگزاری مجازی یا تغییر در زمان برگزاری) بیشتر است.
امتحانات حضوری؛ تمهیدات بهداشتی و امنیتی
در استانهایی که شورای تأمین تصمیم به «برگزاری حضوری» امتحانات میگیرد، وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت باید تمهیدات ویژهای را برای حفظ سلامت و امنیت دانشآموزان و معلمان در نظر بگیرند. از نظر «بهداشتی»، با توجه به احتمال شیوع بیماریهای فصلی (و احتمال باقی ماندن کرونا به عنوان یک بیماری فصلی)، رعایت پروتکلهایی مانند تهویه مناسب کلاسها، فاصلهگذاری اجتماعی (در صورت امکان)، استفاده از ماسک (در صورت اعلام وضعیت قرمز)، و ضدعفونی سطوح ضروری است. مدارسی که زیرساخت مناسبی ندارند، ممکن است مجبور شوند امتحانات را در چند نوبت (با تعداد دانشآموز کمتر) برگزار کنند. از نظر «امنیتی»، با توجه به جنگ تحمیلی سوم، مدارس در استانهای مرزی و درگیر (مانند خوزستان، ایلام، کرمانشاه، کردستان، آذربایجان غربی، هرمزگان و سیستان و بلوچستان) باید تمهیدات پدافند غیرعامل را رعایت کنند. این تمهیدات شامل: شناسایی نزدیکترین پناهگاه یا زیرزمین امن به کلاسها، آموزش دانشآموزان برای واکنش سریع در زمان حمله هوایی (نشستن در پناهگاه، دوری از پنجرهها)، هماهنگی با نیروهای پدافند هوایی و پلیس برای اطلاعرسانی سریع در صورت وقوع حمله، و در موارد شدید، تغییر زمان برگزاری امتحانات به ساعات امن (مثلاً صبح زود یا شب). در صورت وقوع حمله هوایی در حین امتحان، امتحان بلافاصله لغو و زمان جدید متعاقباً اعلام خواهد شد. والدین و دانشآموزانی که نگران امنیت امتحانات حضوری هستند، میتوانند درخواست خود را برای «امتحان غیرحضوری» به مدرسه و سپس به شورای تأمین استان ارائه دهند. شورای تأمین موظف است این درخواستها را بررسی کرده و در صورت وجود دلایل موجه (مانند زندگی در منطقه نظامی، بیماری زمینهای عضو خانواده، و...) با درخواست موافقت کند. با این حال، اولویت با «برگزاری حضوری» است و امتحان غیرحضوری فقط برای موارد استثنایی در نظر گرفته میشود.
پیشنهادات به خانوادهها و دانشآموزان
- با توجه به ابهامات موجود و واگذاری تصمیمگیری به استانها، بهترین توصیه به خانوادهها و دانشآموزان «آمادگی برای هر دو حالت» (حضوری و مجازی) است. در عمل، باید خود را برای امتحانات حضوری آماده کنید، مگر اینکه شورای تأمین استان شما رسماً اعلام کند که امتحانات غیرحضوری برگزار میشود. برای آمادگی، برنامه مطالعه خود را از هماکنون تنظیم کنید و به جای مطالعه شب امتحانی، مطالعه مستمر در طول هفته را در پیش بگیرید. منابع درسی و جزوات خود را مرتب کنید و در صورت نیاز، از معلمان خود رفع اشکال کنید.
- دومین توصیه، «پیگیری مستمر اخبار از منابع رسمی» است. به جای پخش شایعات در گروههای خانوادگی و دوستانه، فقط به اطلاعیههای «شورای تأمین استان»، «آموزش و پرورش استان» و «وزارت آموزش و پرورش» توجه کنید. این اطلاعیهها از طریق خبرگزاریهای رسمی (ایرنا، ایسنا، مهر، تسنیم)، سایت رسمی آموزش و پرورش استان، و پیامرسانهای شاد (شبکه اجتماعی دانشآموزی) اعلام میشود. در صورت وجود هرگونه ابهام، با مدیر مدرسه خود تماس بگیرید.
- سومین توصیه، «مدیریت استرس و سلامت روان» است. امتحانات همیشه استرسزا هستند، اما در شرایط جنگ و بحران، این استرس دوچندان میشود. خانوادهها باید با دانشآموزان خود با آرامش و همدلی صحبت کنند، نه با تهدید و تنبیه. به جای تمرکز روی «نمره ۲۰»، روی «فرآیند یادگیری» تمرکز کنید. اگر دانشآموز شما علائم اضطراب شدید (بیخوابی، کابوس، بیاشتهایی، تحریکپذیری شدید) نشان میدهد، حتماً با مشاور مدرسه یا روانشناس تماس بگیرید. سلامت روان، حتی از نمرات و قبولی در امتحانات مهمتر است. هیچ امتحانی ارزش فدا کردن سلامت روان فرزند شما را ندارد. یادتان باشد که در این شرایط سخت، «بودن در کنار خانواده» و «زنده بودن» بزرگترین موفقیت است.