آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
منصور جهانی - «نیچیروان بارزانی» رئیس اقلیم کُردستان عراق در دیدار با پاپ «لئو چهاردهم» رهبر کاتولیکهای جهان، ضمن بررسی وضعیت کلی منطقه؛ برای صلح، ثبات و رفاه برای همه بشریت در سراسر جهان، ابراز امیدواری کردند. «نیچیروان ادریس بارزانی» در شهر واتیکان مورد استقبال «لئو چهاردهم» رهبر کاتولیکهای جهان، قرار گرفت و در این دیدار دو جانبه، رئیس اقلیم کُردستان عراق با اشاره به وضعیت اقوام و اقلیتهای مختلف عراق و اقلیم کُردستان؛ تأکید کرد که مسیحیان، در کنار همه جوامع مذهبی و قومی، بخش اساسی و اصیل در تاریخ، فرهنگ و هویت ملی اقلیم کُردستان هستند و با هم در شکل دادن به آینده کشور نقش مؤثری دارند.
در ادامه این دیدار، بارزانی مراتب قدردانی صمیمانه اقلیم کُردستان و عراق را از نقش معنوی و تاریخی واتیکان در ترویج گفتوگو و همزیستی مسالمتآمیز در سراسر جهان ابراز کرد. در ادامه این نشست، رئیس اقلیم کُردستان همچنین سفر تاریخی پاپ فرانسیس فقید را گرامی داشت و با تقدیم دعوتنامهای رسمی از پاپ «لئو چهاردهم» برای سفر به عراق و اقلیم کُردستان، دعوت بهعمل آورد.
در بخش دیگری از این نشست، پاپ از انجام این دیدار ابراز خوشحالی کرد و فرهنگِ تسامح، همزیستی و پذیرش متقابل در اقلیم کُردستان و عراق را ستود. ایشان همچنین از تلاشهای اقلیم کُردستان در فراهم کردن سرپناه و زندگی آرام و نیز حمایت از جمعیتهای آسیبپذیر و بیپناه، از جمله مسیحیان، در دوران سخت گذشته؛ همچون حمله گروه تروریستی داعش، قدردانی کردند. بخش دیگری از این دیدار بر وضعیت کلی منطقه متمرکز بود و هر دو طرف برای صلح، ثبات و رفاه برای همه بشریت در سراسر جهان، ابراز امیدواری کردند.
اهمیت دیپلماتیک دیدار بارزانی با پاپ
دیدار رئیس اقلیم کردستان عراق با رهبر کاتولیکهای جهان در واتیکان، از چند جنبه حائز اهمیت است:
- نخست، «ارتقای جایگاه بینالمللی اقلیم کردستان» را نشان میدهد. اگرچه اقلیم کردستان بخشی از عراق (از نظر حقوقی) است، اما عملاً دارای دولت، پارلمان، نیروهای مسلح و سیاست خارجی نسبتاً مستقلی است. سفر بارزانی به واتیکان و دیدار با پاپ (به عنوان یکی از رهبران روحانی و سیاسی تأثیرگذار جهان) به عنوان یک «به رسمیت شناختن غیرمستقیم» جایگاه اقلیم کردستان تلقی میشود.
- دوم، «تقویت روابط با جهان غرب و مسیحیت» است. واتیکان مرکز معنوی ۱.۳ میلیارد کاتولیک جهان است و نفوذ سیاسی قابل توجهی در اروپا و آمریکای لاتین دارد. بارزانی با سفر به واتیکان و تأکید بر حمایت از مسیحیان، به دنبال جلب حمایت بیشتر واتیکان و کشورهای غربی (به ویژه ایالات متحده و اتحادیه اروپا) از اقلیم کردستان است. واتیکان میتواند به عنوان یک «میانجی» در مناقشات میان اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق (بغداد) یا در مناقشات منطقهای (مانند حضور نظامی ترکیه در شمال عراق) عمل کند.
- سوم، «ارسال پیام صلح و ثبات در منطقه» است. با توجه به جنگ تحمیلی سوم در ایران و تنشهای نظامی میان اسرائیل و ایران، منطقه در وضعیت بسیار ناپایداری به سر میبرد. بارزانی با تأکید بر «صلح، ثبات و رفاه برای همه بشریت»، میخواهد پیام دهد که اقلیم کردستان به دنبال راهحل دیپلماتیک و همزیستی مسالمتآمیز است، نه خشونت و جنگ. این پیام به ویژه برای جامعه بینالمللی که نگران گسترش بحران در خاورمیانه است، بسیار ارزشمند است.
تأکید بر نقش مسیحیان در تاریخ و هویت اقلیم کردستان
بارزانی در این دیدار با صراحت از مسیحیان به عنوان «بخش اساسی و اصیل در تاریخ، فرهنگ و هویت ملی اقلیم کردستان» نام برد. این اظهارات بسیار حائز اهمیت است، زیرا در برخی محافل (از جمله در خود عراق) تلاش میشود تا حضور مسیحیان در منطقه کمرنگ جلوه داده شود. در واقع، اقلیم کردستان در سالهای اخیر به یک «پناهگاه امن» برای مسیحیان عراق تبدیل شده است. پس از سقوط موصل و دشت نینوا به دست داعش (۲۰۱۴)، صدها هزار مسیحی مجبور به ترک خانههای خود شدند.
بسیاری از آنها به شهرهای اربیل، دهوک و زاخو (در اقلیم کردستان) پناه بردند و دولت اقلیم کردستان از آنها حمایت کرد. بارزانی با یادآوری این تاریخ، از یک سو، وفاداری و همبستگی خود را با مسیحیان نشان میدهد و از سوی دیگر، پیامی به جامعه بینالمللی (و به ویژه واتیکان) میدهد که «اقلیم کردستان، برخلاف برخی مناطق دیگر عراق، جایی است که مسیحیان در آن احساس امنیت و تعلق میکنند.» این میتواند به جذب کمکهای مالی و معنوی واتیکان برای بازسازی کلیساها، مدارس و مراکز فرهنگی مسیحیان در اقلیم کردستان منجر شود.
همچنین بارزانی بر «نقش مؤثر مسیحیان در شکل دادن به آینده کشور» تأکید کرد. این جمله به طور ضمنی مخالف سیاستهایی است که سعی در حاشیهرانی یا کوچ اجباری اقلیتهای مذهبی و قومی در عراق دارند. اقلیم کردستان در قانون اساسی خود، حق مشارکت سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را برای همه اقوام و ادیان (مسیحیان، ایزدیها، ترکمنها، ارامنه، شبکها و...) به رسمیت شناخته است. این رویکرد در تضاد با سیاستهای حزبهای عرب سنی و شیعه در عراق است که همواره بر هویت عربی-اسلامی عراق تأکید داشته و اقلیتها را نادیده گرفتهاند.
گرامیداشت پاپ فرانسیس و دعوت از پاپ جدید
بارزانی در این دیدار، «سفر تاریخی پاپ فرانسیس فقید به عراق و اقلیم کردستان» را گرامی داشت. پاپ فرانسیس در مارس ۲۰۲۱ (اسفند ۱۳۹۹) یک سفر تاریخی ۴ روزه به عراق انجام داد و از بغداد، نجف (با دیدار از آیتالله سیستانی)، اربیل، موصل و قرهقوش بازدید کرد. این سفر اولین سفر یک پاپ به عراق بود و پیام بسیار مهمی از همبستگی با مسیحیان خاورمیانه و ترویج گفتگوی بین ادیان داشت. در اربیل، پاپ فرانسیس با مقامات اقلیم کردستان (از جمله نیچیروان بارزانی) دیدار کرد و از تلاشهای آنها برای حمایت از مسیحیان و ایزدیها قدردانی کرد.
بارزانی با گرامیداشت یاد پاپ فرانسیس، ضمن قدردانی از نقش واتیکان در زمان حیات او، عملاً به جانشین وی (لئو چهاردهم) نیز ابراز احترام و وفاداری کرد. واتیکان برای تداوم راه پاپ فرانسیس، به همکاری با اقلیم کردستان ادامه خواهد داد. دعوت رسمی از پاپ لئو چهاردهم برای سفر به عراق و اقلیم کردستان، یک گام بلندپروازانه است. با توجه به اینکه پاپ فرانسیس تازه در آوریل ۲۰۲۵ (فروردین ۱۴۰۴) درگذشت و جانشین وی (لئو چهاردهم) در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۴) انتخاب شد، احتمالاً هنوز برای سفرهای خارجی برنامه دقیقی ندارد. با این حال، واتیکان معمولاً این دعوتها را جدی میگیرد و در آینده (شاید ۲۰۲۷ یا ۲۰۲۸) ممکن است این سفر انجام شود. حتی اگر سفر انجام نشود، همین دعوت یک اقدام دیپلماتیک هوشمندانه برای حفظ و تقویت روابط است.
ستایش پاپ از فرهنگ تسامح و همزیستی در اقلیم کردستان
پاپ لئو چهاردهم در این دیدار، «فرهنگ تسامح، همزیستی و پذیرش متقابل در اقلیم کردستان و عراق» را ستود. این ستایش برای دولت اقلیم کردستان (و به طور کلی برای عراق) یک «دیپ لمینت» (نشان افتخار) محسوب میشود. در منطقهای که آکنده از جنگ، خشونت فرقهای، و افراطگرایی مذهبی است (از جنگ داخلی سوریه و عراق تا طالبان در افغانستان و...) اقلیم کردستان یک «الگو» از همزیستی مسالمتآمیز بین ادیان و اقوام معرفی میشود. پاپ همچنین از تلاشهای اقلیم کردستان «در فراهم کردن سرپناه و زندگی آرام و نیز حمایت از جمعیتهای آسیبپذیر و بیپناه، از جمله مسیحیان، در دوران سخت گذشته (حمله داعش)» قدردانی کرد. این قدردانی بسیار ارزشمند است، زیرا داستان حمایت اقلیم کردستان از آوارگان (چه مسیحی و چه ایزدی و چه مسلمان) در جریان حملات داعش، هنوز به درستی در رسانههای بینالمللی منعکس نشده است. اربیل و دهوک میزبان صدها هزار آواره در سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ بودند و علیرغم مشکلات اقتصادی و امنیتی، هرگز درهای خود را به روی آنها نبستند. پاپ با این قدردانی، عملاً از سیاستهای اقلیم کردستان در قبال اقلیتها حمایت کرده و به سایر کشورهای منطقه پیام داده است که «این الگوی قابل تقلید است». این میتواند فشار بینالمللی بر برخی کشورهای منطقه (مانند ترکیه، ایران، سوریه و...) که با اقلیتهای قومی و مذهبی خود بدرفتاری میکنند، افزایش دهد. همچنین میتواند به جذب کمکهای مالی برای بازسازی مناطق آسیبدیده مسیحینشین در عراق (مانند دشت نینوا و قره قوش) کمک کند.
چشمانداز روابط اقلیم کردستان و واتیکان
این دیدار، نقطه عطفی در روابط اقلیم کردستان و واتیکان محسوب میشود. انتظار میرود که در پی آن، همکاریها در زمینههای مختلف افزایش یابد:
-
همکاری آموزشی و فرهنگی
واتیکان ممکن است در تأسیس مدارس، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی مذهبی در اقلیم کردستان کمک کند (به ویژه مدارس مسیحی که برای حفظ هویت مسیحیان حیاتی هستند). همچنین تبادل استاد و دانشجو میان دانشگاههای اربیل و دانشگاههای واتیکان (مانند دانشگاه لاتران) افزایش خواهد یافت.
-
کمکهای بشردوستانه
بنیادهای خیریه وابسته به واتیکان (مانند Caritas Internationalis، Aid to the Church in Need) ممکن است بودجه خود را برای حمایت از آوارگان و پناهندگان در اقلیم کردستان افزایش دهند. همچنین واتیکان میتواند در زمینه مراقبتهای بهداشتی (بیمارستانها، کلینیکهای سیار) و بازسازی زیرساختهای تخریب شده (خانهها، کلیساها، صومعهها) کمک کند.
-
تقویت وجهه بینالمللی
این دیدار به اقلیم کردستان کمک میکند تا به عنوان یک «بازیگر مسئول و طرفدار صلح» در عرصه بینالمللی شناخته شود. این میتواند به جذب سرمایهگذاری خارجی و گسترش روابط دیپلماتیک با کشورهای بیشتری (به ویژه در اروپا) کمک کند. در مقابل، واتیکان از این روابط منتفع میشود. با توجه به کاهش روزافزون جمعیت مسیحیان در خاورمیانه (به دلیل جنگ، آزار و اذیت، و مهاجرت)، واتیکان نیازمند «متحدانی» است که از باقی ماندن مسیحیان در سرزمینهای تاریخی خود حمایت کنند. اقلیم کردستان (و دولت عراق) چنین متحدانی هستند. واتیکان با تقویت روابط خود با اقلیم کردستان، امیدوار است که موج مهاجرت مسیحیان از عراق را متوقف یا حداقل کاهش دهد و جامعه مسیحی عراق را حفظ کند. در مجموع، این دیدار یک «برد-برد» برای هر دو طرف بود و گامی مثبت در جهت صلح و ثبات در منطقه پرآشوب خاورمیانه محسوب میشود.