آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
در حالی که آموزش در بسیاری از دانشگاههای کشور همچنان به صورت مجازی یا ترکیبی دنبال میشود، وزارت علوم تصمیم جدیدی درباره دانشجویان تحصیلات تکمیلی گرفته است. معاون آموزشی وزیر علوم طی نامهای به روسای دانشگاهها اعلام کرده است که اقدامات لازم برای برگزاری حضوری کلاسهای دانشجویان تحصیلات تکمیلی تا پایان نیمسال اتخاذ گردد. این تصمیم شامل دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری در تمامی رشتهها و دانشگاههای دولتی و غیرانتفاعی میشود. هدف از این اقدام، افزایش کیفیت آموزش، تسهیل انجام پژوهشهای میدانی و آزمایشگاهی، و برقراری تعاملات علمی چهره به چهره میان استادان و دانشجویان اعلام شده است.
پیش از این، بسیاری از کلاسهای تحصیلات تکمیلی به دلیل شرایط جنگ تحمیلی سوم و نگرانیهای امنیتی، به صورت مجازی برگزار میشد. وزارت علوم تأکید کرده است که رعایت پروتکلهای بهداشتی و امنیتی در برگزاری کلاسهای حضوری الزامی است. دانشگاهها موظف شدهاند تمهیدات لازم برای اسکان دانشجویان غیربومی در خوابگاهها (با رعایت فاصلهگذاری) و همچنین تأمین سرویس ایاب و ذهاب را فراهم کنند. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این تصمیم، نحوه اجرا و تأثیر آن بر روند تحصیل دانشجویان را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
علت حضوری شدن؛ ضرورت پژوهشهای میدانی و آزمایشگاهی
در دو سال اخیر (۱۴۰۳-۱۴۰۵) به دلیل جنگ م، بسیاری از دانشگاهها آموزش را به صورت مجازی (آنلاین) برگزار کردهاند. این روش برای دروس نظری کارشناسی (مانند ریاضی، فیزیک، شیمی، ادبیات، تاریخ، و...) تا حدی قابل قبول بود، اما برای دروس عملی و پژوهشی در مقطع تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکتری) مشکلات جدی ایجاد کرده است:
-
انجام پروژههای آزمایشگاهی
بسیاری از پایاننامههای کارشناسی ارشد و رسالههای دکتری نیاز به کار در آزمایشگاه (شیمی، زیست، مواد، مکانیک، برق، و...) دارند. دانشجویان برای راهاندازی دستگاهها، انجام تستها، و تحلیل نتایج، نیاز به حضور فیزیکی در آزمایشگاه و راهنمایی مستقیم استاد راهنما دارند. آموزش مجازی، این امکان را از آنها سلب کرده بود و منجر به «تعویق چندماهه» دفاع از پایاننامهها شده بود.
-
پژوهشهای میدانی
رشتههایی مانند زمینشناسی، کشاورزی، محیط زیست، باستانشناسی، جامعهشناسی (پرسشنامه و مصاحبه) نیاز به سفر به مناطق مختلف و جمعآوری نمونه از صحرا، جنگل، کوه، روستا و... دارند. محدودیتهای کرونایی و جنگی، این پژوهشها را با اختلال مواجه کرده بود.
-
تعاملات علمی چهره به چهره
مباحثه علمی، نقد مقاله، و تبادل نظر میان استاد و دانشجو و میان خود دانشجویان، به صورت حضوری بسیار مؤثرتر از مجازی است. بسیاری از ایدههای نو، در حین گفتگوهای غیررسمی در راهروها، آزمایشگاهها، و اتاق انتظار استادان شکل میگیرد.
-
استفاده از تجهیزات گرانقیمت
برخی تجهیزات آزمایشگاهی (مانند میکروسکوپ الکترونی، دستگاه طیف سنجی NMR، دستگاه های پرس هیدرولیک، و...) بسیار گرانقیمت هستند و فقط در دانشگاههای بزرگ (تهران، صنعتی شریف، امیرکبیر، علم و صنعت، فردوسی مشهد، شیراز، اصفهان، تبریز) وجود دارند. دانشجویان سایر دانشگاهها برای استفاده از این تجهیزات مجبور به سفر و حضور فیزیکی هستند.
به همین دلایل، وزارت علوم تصمیم گرفته است که هرچه سریعتر (با رعایت پروتکلها) کلاسهای تحصیلات تکمیلی را حضوری کند. ادامه وضعیت فعلی (آموزش مجازی) باعث میشود که کیفیت پژوهشهای تحصیلات تکمیلی به شدت تنزل یابد و دانشجویان نتوانند به موقع فارغالتحصیل شوند.
تکلیف دانشجویان غیربومی و دانشجویان مناطق جنگی
بزرگترین چالش در اجرای این تصمیم، دانشجویان «غیربومی» (ساکن در شهرهای دیگر) و دانشجویان «ساکن در مناطق جنگی» هستند. وزارت علوم تمهیداتی برای این گروه در نظر گرفته است:
۱. دانشجویان غیربومی (که در شهر دیگری به دنیا آمده و خانواده آنها در آن شهر زندگی میکنند):
دانشگاههای محل تحصیل (مبدا) موظف هستند «خوابگاههای خود را با ظرفیت ۵۰ درصد» فعال کنند. اولویت با دانشجویان دکتری و سپس کارشناسی ارشد است. اگر خوابگاه کافی وجود نداشته باشد، دانشگاه میتواند به دانشجویان «کمک هزینه اجاره مسکن» (ماهانه ۱ تا ۲ میلیون تومان) پرداخت کند. مبلغ دقیق توسط هر دانشگاه تعیین میشود. دانشجویانی که توانایی پرداخت هزینه خوابگاه را ندارند، میتوانند از «صندوق رفاه دانشجویی» وام ضروری (بدون بهره) دریافت کنند.
۲. دانشجویان ساکن در مناطق جنگی (خوزستان، ایلام، کرمانشاه، کردستان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، و بخشهایی از آذربایجان غربی):
این دانشجویان از «آموزش ترکیبی» بهرهمند میشوند. یعنی میتوانند برای دروس نظری (که خطر کمتری دارند) در کلاسهای حضوری شرکت نکنند و از محتوای ضبط شده استفاده کنند. اما برای دروس عملی و آزمایشگاهی باید حضوراً شرکت کنند (چون مجازی ممکن نیست). همچنین این دانشجویان میتوانند با ارائه گواهی از «بسیج» یا «فرمانداری» مبنی بر «وضعیت قرمز جنگی در منطقه سکونتشان»، درخواست «مرخصی تحصیلی موقت» (یک ترم) بدهند. پس از پایان جنگ، مجدداً به تحصیل بازخواهند گشت.
واکنش دانشجویان و پیشنهادات
تصمیم وزارت علوم برای حضوری شدن کلاسهای تحصیلات تکمیلی با واکنشهای متفاوتی مواجه شده است:
-
موافقان (عمدتاً دانشجویان دکتری و رشتههای عملی)
«حدود ۲ سال است که به خاطر جنگ و کرونا، نتوانستهایم آزمایشگاه برویم و پایاننامه را پیش ببریم. این تصمیم دیر گرفته شده، اما بهتر از هرگز است. ما مشتاق بازگشت به دانشگاه هستیم، هرچند با رعایت پروتکلها.»
-
مخالفان (عمدتاً دانشجویان کارشناسی ارشد غیربومی و رشتههای نظری)
«هزینه رفت و آمد و اجاره خانه در تهران، اصفهان، شیراز، تبریز بسیار بالاست. با این وضعیت تورم، نمیتوانیم اجاره بدهیم. کاش اجازه میدادند مجازی ادامه دهیم. فقط برای چند هفته (تا پایان ترم)، ارزش این همه هزینه را ندارد.»
پیشنهادات دانشجویان به وزارت علوم
-
برگزاری کلاسها به صورت «ترکیبی»
یعنی دانشجویان بتوانند بسته به شرایط خود، انتخاب کنند که حضوری شرکت کنند یا مجازی (از طریق استریم زنده). این روش در بسیاری از دانشگاههای جهان (حتی قبل از کرونا) رایج بود.
- افزایش قابل توجه «کمک هزینه خوابگاه و اجاره مسکن» (حداقل ۳ تا ۴ میلیون تومان در ماه برای تهران).
- برگزاری کلاسهای عملی و آزمایشگاهی در «پایان هفته» (پنجشنبه و جمعه) تا دانشجویان غیربومی بتوانند با کمترین غیبت از کار و زندگی خود، به دانشگاه بیایند. وزارت علوم اعلام کرده است که پیشنهادات دانشجویان را بررسی میکند و ممکن است در هفتههای آینده اصلاحاتی در این طرح اعمال کند. به هر حال، به نظر میرسد که «آموزش حضوری» در حال بازگشت به دانشگاههای ایران است، هرچند گامبهگام و با احتیاط.