آسیب آرسیبو در مرداد ۱۳۹۹؛ پارگی کابل و توقف تلسکوپ رادیویی

یادداشت آرشیوی تحریریه: این متن در اول آبان ۱۴۰۵ برای جایگزینی یک پیش‌نویس تکراری، بر پایه گزارش‌های مرداد ۱۳۹۹ تهیه شده است. تاریخ ۲۹ مرداد ۱۳۹۹ و ساعت ۱۸:۰۲، زمان اصلی رکورد است، نه زمان نگارش گزارش حاضر. متن به تهیه‌کننده پیشین این کد نسبت داده نمی‌شود و اطلاعات آن، وضعیت اعلام‌شده در همان دوره را بازگو می‌کند.

گاهی توقف یک ابزار علمی بزرگ، از حادثه‌ای در سازه پشتیبان آن آغاز می‌شود. رصدخانه آرسیبو (Arecibo Observatory) در پورتوریکو، در مرداد ۱۳۹۹ با چنین وضعیتی روبه‌رو شد. آسیانیوز ایران در این بازخوانی، خبر آسیب اولیه را از گمانه‌زنی درباره علت یا آینده رصدخانه جدا می‌کند.

یک کابل، شکافی حدود ۳۰ متر

دانشگاه فلوریدای مرکزی (University of Central Florida)، مدیر وقت مجموعه، در اطلاعیه ۱۱ اوت ۲۰۲۰، برابر با ۲۱ مرداد ۱۳۹۹، اعلام کرد یکی از کابل‌های کمکی نگهدارنده سکوی فلزی بالای تلسکوپ، بامداد روز قبل پاره شده است. سقوط کابل شکافی به طول حدود ۱۰۰ فوت، معادل ۳۰ متر، در سطح بازتابنده ایجاد کرد.

در همان اطلاعیه، آسیب به حدود شش تا هشت صفحه گنبد گرگوری و پیچیدگی سکوی دسترسی نیز گزارش شد. فعالیت رصدخانه متوقف شده بود تا کارشناسان میزان خسارت و تعمیرات لازم را بررسی کنند. علت پارگی کابل در آن زمان مشخص نبود؛ بنابراین نسبت‌دادن قطعی حادثه به فرسودگی، طوفان یا خطای انسانی، فراتر از اطلاعات آن گزارش است.

چرا توقف آرسیبو مهم بود؟

نشریه مرکوریِ انجمن نجوم اقیانوس آرام (Astronomical Society of the Pacific) در گزارش ۱۱ اوت توضیح داد که سکوی ابزارها، بالای بشقاب ۳۰۵متری و با مجموعه‌ای از کابل‌های فولادی و سازه‌های بتنی نگه داشته می‌شد. آرسیبو بیش از نیم قرن به رصد امواج رادیویی آسمان کمک کرده بود و برای پژوهش درباره تپ‌اخترها نیز به کار می‌رفت.

تعطیلی چنین تأسیساتی، تنها یک مسئله ساختمانی نبود؛ بخشی از برنامه‌های علمی نیز متوقف می‌شد. برای مقایسه نقش ابزارهای رصدی در کشف پدیده‌ها، گزارش سرنخ هابل از کم‌نورشدن منکب‌الجوزا نمونه دیگری از وابستگی پژوهش به داده‌های تلسکوپی است.

آنچه هنوز روشن نشده بود

گزارش مرکوری زمان مشخصی برای بازگشت تلسکوپ به کار ارائه نمی‌کرد. این بازخوانی نیز پیامدهای ماه‌های بعد را به خبر مرداد ۱۳۹۹ اضافه نمی‌کند؛ موضوع آن، خسارت اولیه و توقف اعلام‌شده در همان مقطع است.

منابع بازخوانی: اطلاعیه دانشگاه فلوریدای مرکزی و گزارش مرکوری، هر دو منتشرشده در ۱۱ اوت ۲۰۲۰.