یادداشت بازسازی آرشیو: این گزارش در ۱ آبان ۱۴۰۵، برای جایگزینی یک نسخه تکراری، بر پایه منابع منتشرشده تا ۶ شهریور ۱۳۹۹ تهیه شده است. تاریخ ثبت قدیمی حفظ شده؛ متن، گزارش هم‌زمان تحریریه در سال ۱۳۹۹ نیست.
برای سنجیدن تغییرات یک پهنه یخی، نگاه کردن به چند عکس کافی نیست. پژوهشی که ۲۰ اوت ۲۰۲۰، برابر با ۳۰ مرداد ۱۳۹۹، منتشر شد، با استفاده از اندازه‌گیری‌های ماهواره‌ای نشان داد گرینلند در سال ۲۰۱۹ حدود ۵۳۲ میلیارد تن متریک از جرم یخ خود را از دست داده بود؛ رقمی بالاتر از رکورد پیشین سال ۲۰۱۲.
رکورد ۵۳۲ میلیارد تنی دقیقاً به چه معناست؟
در مقاله منتشرشده در نشریه «کامیونیکیشنز ارث اند انوایرمنت» (Communications Earth & Environment)، برآورد کاهش سالانه جرم یخ ۵۳۲ میلیارد تن متریک، با عدم‌قطعیت ۵۸ میلیارد تن، اعلام شد. منظور، کاهش خالص جرم است: حاصل جمع یخ و برف اضافه‌شده و یخی که بر اثر ذوب یا خروج به دریا از دست رفته است؛ نه وزن یخ‌هایی که در یک روز آب شده‌اند.
مرکز پژوهش‌های علوم زمین آلمان، جی‌اف‌زد (GFZ)، در اطلاعیه همان روز توضیح داد که این مقدار با حدود ۱٫۵ میلی‌متر افزایش میانگین سطح آب دریاهای جهان برابری می‌کند. مقایسه با کاهش ۴۶۴ میلیارد تنی سال ۲۰۱۲ نیز نشان می‌داد که سال ۲۰۱۹، در مجموعه داده‌های بررسی‌شده، سالی استثنایی بوده است.
ماهواره‌ها چگونه یخ را «وزن» می‌کنند؟
تیم پژوهش از داده‌های مأموریت‌های «گریس» (GRACE) و «گریس فالوآن» (GRACE-FO) در کنار مدل‌های اقلیمی منطقه‌ای استفاده کرد. این ماهواره‌ها تغییرات میدان گرانش زمین را اندازه می‌گیرند؛ جابه‌جایی و کاهش جرم آب و یخ، رد خود را در همین اندازه‌گیری‌ها باقی می‌گذارد. مدل‌ها نیز برای بررسی سهم بارش برف و ذوب به کار رفتند.
این روش با مقایسه صرف وسعت سفیدرنگ یک عکس متفاوت است. اندازه‌گیری جرم، امکان بررسی تراز یخ و تغییرات آن را فراهم می‌کند. گزارش آرشیوی ناهنجاری اطلس جنوبی و پایش میدان مغناطیسی زمین نمونه دیگری از کاربرد ماهواره‌هاست؛ البته میدان مغناطیسی و میدان گرانش، دو پدیده متفاوت‌اند.
چرا پس از دو سال آرام‌تر، افت شدید برگشت؟
بنا بر توضیح پژوهشگران در گزارش ناسا، سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ با شرایط سردتر و برف بیشتر همراه بودند. در سال ۲۰۱۹، الگوهای جوی مساعد ورود هوای گرم و برف کمتر از میانگین بلندمدت، به کاهش شدیدتر جرم یخ کمک کردند. گزارش هم‌زمان رویترز نیز همین بازگشت افت شدید و مقایسه با سال ۲۰۱۲ را بازتاب داد.
این یافته، درباره داده‌های یک دوره مشخص است و نباید آن را به معنای تکرار قطعی همان عدد در تمام سال‌های بعد دانست. اهمیت پژوهش در روشن کردن تراز یخ و نقش نوسان‌های سالانه، در کنار روند بلندمدت، بود.
منابع این بازسازی: مقاله اینگو زاسگن (Ingo Sasgen) و همکاران، ۲۰ اوت ۲۰۲۰؛ اطلاعیه‌های ناسا و جی‌اف‌زد در همان روز؛ گزارش رویترز بازنشرشده در ای‌بی‌سی، ۲۱ اوت ۲۰۲۰. تصویر شاخص، عکس آرشیوی کوه یخی در خلیج دیسکو گرینلند با اعتبار NASA / Saskia Madlener است، نه نمودار میزان کاهش یخ.
دیگر گزارش‌های علمی را در آسیانیوز ایران بخوانید و دیدگاهتان درباره نقش داده‌های ماهواره‌ای در شناخت محیط‌زیست را بنویسید.