یادداشت بازسازی آرشیو: این گزارش در اول آبان ۱۴۰۵ به قلم تحریریه برای تکمیل یک رکورد تکراری بازسازی شده است. تاریخ تاریخی رکورد حفظ شده؛ متن حاضر گزارشِ منتشرشده در همان زمان نیست و بر اسناد موجود تا ۱۴ آبان ۱۳۹۹ تکیه دارد.
به گزارش تحریریه آسیانیوز ایران، دوم نوامبر ۲۰۲۰، برابر با ۱۲ آبان ۱۳۹۹، روز جهانی پایان‌دادن به مصونیت از مجازات جرائم علیه روزنامه‌نگاران، فرصتی برای طرح یک پرسش بود: وقتی خبرنگار نتواند بی‌هراس کار کند، چه بر سر حق مردم برای دانستن می‌آید؟ گزارش یونسکو و پیام دبیرکل سازمان ملل در آن روز، این پرسش را در میانه همه‌گیری کرونا دوباره پیش کشیدند.
آمار یونسکو از سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ چه می‌گفت؟
یونسکو (UNESCO) در خلاصه گزارش مدیرکل درباره ایمنی روزنامه‌نگاران و خطر مصونیت از مجازات، از ثبت کشته‌شدن ۱۵۶ روزنامه‌نگار در مجموع دو سال ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ خبر داد. سهم سال ۲۰۱۹ از این آمار ۵۷ نفر بود؛ پایین‌ترین شمار ثبت‌شده این نهاد در دهه مورد بررسی. بااین‌حال، میانگین آن دهه همچنان معادل کشته‌شدن یک روزنامه‌نگار در هر چهار روز بود.
در گزارش، کاهش تلفات در کشورهای درگیر جنگ در کنار افزایش حملات مرگبار در شماری از کشورهای دیگر قرار گرفت؛ حملاتی علیه خبرنگارانی که فساد، نقض حقوق بشر، جرائم زیست‌محیطی و موضوعات مشابه را پوشش می‌دادند. بنابراین، کمترشدن یک عدد سالانه را نمی‌شد به معنای امن‌شدن حرفه روزنامه‌نگاری گرفت. این ارقام مربوط به همان گزارش تاریخی‌اند، نه آمار امروز.
کرونا و نیاز بیشتر به گزارش مستقل
آنتونیو گوترش (António Guterres)، دبیرکل وقت سازمان ملل متحد (United Nations)، در پیام دوم نوامبر تأکید کرد که همه‌گیری، مخاطرات تازه‌ای برای کارکنان رسانه ایجاد کرده است. او محدودیت دسترسی خبری، تهدید به تعقیب قضایی و بازداشت، و رسیدگی‌نشدن به جرائم علیه خبرنگاران را از موانع کار آنان برشمرد.
محور پیام او فقط حمایت از یک صنف نبود: خبر و تحلیل مبتنی بر واقعیت به امنیت گزارشگران مستقل وابسته است. از این منظر، هدف‌گرفتن روزنامه‌نگار به کل جامعه آسیب می‌زند، چون امکان آگاهی و تصمیم‌گیری مستند را محدود می‌کند؛ موضوعی که در بحران کرونا و گسترش اطلاعات گمراه‌کننده اهمیت ویژه‌ای داشت.
حق دانستن، فراتر از یک روز در تقویم
کنار هم گذاشتن این دو سند نشان می‌دهد امنیت خبرنگار و کیفیت اطلاعات عمومی دو مسئله جدا از هم نیستند. بزرگداشت یک روز، جای رسیدگی به تهدیدها و فراهم‌کردن امکان گزارشگری مستقل را نمی‌گیرد. برای مرور زمینه پیشین این بحث، گزارش آرشیوی فراخوان گوترش برای دفاع از حقوق روزنامه‌نگاران در سال ۲۰۱۹ نیز قابل مطالعه است؛ آمار آن خبر به دوره دیگری تعلق دارد و نباید با ارقام این گزارش یکسان تلقی شود.
اسناد بازسازی: خلاصه گزارش یونسکو، منتشرشده در دوم نوامبر ۲۰۲۰؛ پیام همان روز دبیرکل سازمان ملل، بازنشر مرکز اطلاعات سازمان ملل در تهران. تصویر شاخص، عکس توضیحی از فعالیت تصویربرداری است و فرد حاضر در آن به آمار قربانیان این گزارش ارتباطی ندارد؛ عکس: niekverlaan / Pixabay.