آسیانیوز ایران؛ سرویس ورزشی:
جو بازیهای پرهیجان فوتبال گاهی از خط قرمزهای ورزشی عبور میکند و به صحنه درگیری و بیاحترامی تبدیل میشود. این اتفاق در آخرین دربی غرب کشور، اما ابعاد تازهای به خود گرفت. دیدار تراکتور تبریز و پرسپولیس تهران در مرحله حذفی جام حذفی، در ورزشگاه سهند تبریز به پایان رسید. نتیجه، صعود تراکتور در ضربات پنالتی بود، اما حواشی پس از سوت پایان، بیش از خود بازی سر زبانها افتاد. باشگاه پرسپولیس بلافاصله پس از بازی با انتشار اطلاعیهای رسمی، نسبت به رفتار بخشی از تماشاگران حاضر در ورزشگاه سهند شدیداً اعتراض کرد. موضوع اصلی این اعتراض، حواشی امنیتی و اخلاقی بود، نه نتیجه ورزشی. به ادعای پرسپولیس، برخی از هواداران حاضر در ورزشگاه سهند، علیه دو چهره سرشناس این تیم، یعنی کریم باقری (کاپیتان اسبق و نماد پرسپولیس) و افشین پیروانی (سرپرست کنونی)، فحاشی و توهینهای رکیک سر دادهاند.
اتفاق نگرانکنندهتر، پرتاب اشیایی مانند سنگ و بطری به سمت بازیکنان و کادر پرسپولیس در حین یا پس از بازی اعلام شده است. این اقدام که خطری جدی برای سلامت افراد محسوب میشود، توسط دوربینها نیز ثبت شده است. این نخستین بار نیست که دیدارهای این دو تیم با حواشی امنیتی همراه است. در بازی برگشت لیگ برتر فصل گذشته در ورزشگاه آزادی نیز درگیریهایی بین هواداران روی سکوها رخ داد که منجر به زخمی شدن چندین نفر و حتی آسیب چشمی به برخی تماشاگران شد. اکنون پرسپولیس با ارسال شکایت رسمی به فدراسیون فوتبال، خواستار رسیدگی و تعقیب قانونی این اتفاقات شده است. این اقدام میتواند پیامدهای انضباطی برای باشگاه تراکتور یا هواداران خاطی داشته باشد. این گزارش به تحلیل ابعاد مختلف این اتفاق، از مسئولیت باشگاه میزبان تا نقش نظارتی فدراسیون و تأثیر چنین رفتارهایی بر چهره فوتبال ایران میپردازد.
بررسی ابعاد حقوقی و انضباطی شکایت پرسپولیس
شکایت پرسپولیس به فدراسیون فوتبال، بر اساس مادهای از آییننامه انضباطی این فدراسیون تنظیم شده است. این آییننامه به صراحت مسئولیت رفتار تماشاگران را بر عهده باشگاه میزبان میگذارد. باشگاه میزبان موظف است امنیت کامل بازیکنان، کادر فنی و تماشاگران مهمان را تأمین کند. اگر ادعاهای پرسپولیس (فحاشی سازمانیافته و پرتاب اشیاء خطرناک) توسط کمیته انضباطی فدراسیون به اثبات برسد، باشگاه تراکتور با جریمههای سنگینی روبرو خواهد شد. این جریمهها میتواند شامل پرداخت جریمه نقدی قابل توجه، محرومیت از برگزاری بازیهای خانگی در یک یا چند بازی (به صورت میزبانی بدون تماشاگر یا در شهر بیطرف) و حتی کسر امتیاز در رقابتهای جاری باشد. علاوه بر این، فدراسیون میتواند با استناد به ماده مربوط به "رفتار ناشایست تماشاگران" که باعث "هتک حرمت ورزش" شده است، برای باشگاه تراکتور محدودیتهای بیشتری قائل شود. اثبات این ادعاها نیازمند ارائه مستندات تصویری و گزارشهای رسمی داور بازی و ناظر امنیتی فدراسیون است.
تحلیل روانشناختی و جامعهشناختی خاستگاه خشونت در ورزشگاهها
خشونت در ورزشگاههای فوتبال پدیدهای پیچیده و ریشهدار است که تنها با برخورد انضباطی حل نمیشود. این رفتارها اغلب ریشه در عواملی مانند "هویتطلبی قومی-منطقهای افراطی"، "رقابتهای تحریکشده توسط برخی رسانهها و شبکههای اجتماعی"، "احساس محرومیت نسبی" و "تخلیه هیجانات کنترلنشده" دارد. در مورد خاص توهین به چهرههایی مانند کریم باقری (که نماد ملی و تاریخی فوتبال ایران است) یا افشین پیروانی، میتوان به "تناقض در وفاداری" اشاره کرد. این دو چهره اگرچه اکنون با پرسپولیس مرتبط هستند، اما در گذشته خدمات بزرگی به فوتبال کشور (از جمله تیم ملی) ارائه دادهاند. توهین به آنان، نوعی بیاحترامی به تاریخ فوتبال ایران محسوب میشود. برای کاهش این خشونتها، نیاز به کار فرهنگی بلندمدت، آموزش هواداری مسئولیتپذیر از سنین پایین، مدیریت رسانهای هوشمندانه رقابتها و ایجاد فضای گفتوگو بین باشگاهها و گروههای هواداری است. سرکوب صرف، تنها باعث عمیقتر شدن شکافها و خشم فروخورده میشود.
مسئولیت باشگاه تراکتور در مدیریت امنیت و هواداران
بر اساس قوانین فدراسیون و استانداردهای جهانی، باشگاه تراکتور به عنوان میزبان، مسئولیت کامل امنیت ورزشگاه سهند را بر عهده دارد. این مسئولیت شامل غربالگری تماشاگران در ورودیها برای جلوگیری از ورود اشیاء خطرناک، استقرار کافی و آموزشدیده نیروهای انتظامی و امنیتی داخل ورزشگاه، و مدیریت سکوها توسط نگهبانان اختصاصی است. اگر پرتاب سنگ و بطری رخ داده باشد، سوال اینجاست که چگونه این اشیاء به داخل ورزشگاه وارد شدهاند؟ آیا سیستم بازرسی در دروازههای ورزشگاه به درستی عمل نکرده است؟ همچنین، آیا باشگاه تراکتور پیش از بازی، برای جلوگیری از شعارهای توهینآمیز و تحریککننده، با رهبران گروههای هواداری خود رایزنی کرده بود؟ باشگاههای پیشرفته در جهان، علاوه بر اقدامات امنیتی، با سرمایهگذاری بر روی "هواداری مسئول" و ایجاد کمپینهای احترام به حریف، سعی در مدیریت هیجانات منفی دارند. باشگاه تراکتور نیز باید به جای واکنش انفعالی پس از حادثه، در این مسیر گام بردارد. پاسخگویی این باشگاه در مقابل ادعاهای مطرح شده، نخستین آزمون مسئولیتپذیری آن است.
نقش فدراسیون فوتبال و نهادهای نظارتی در پیشگیری از تکرار حواشی
فدراسیون فوتبال ایران در سالهای اخیر بارها نسبت به حواشی امنیتی در ورزشگاهها هشدار داده و جریمههایی نیز اعمال کرده است. با این حال، به نظر میرسد این برخوردها نتوانسته است بازدارنده باشد. دلیل اصلی، نبود یک "برنامه جامع و بلندمدت امنیت در فوتبال" است. فدراسیون باید پیش از برگزاری چنین بازیهای حساسی، با تشکیل "کارگروه ویژه امنیت" متشکل از نمایندگان باشگاهها، نیروی انتظامی، وزارت ورزش و روانشناسان ورزشی، ارزیابی دقیقی از ریسکهای احتمالی انجام دهد و تمهیدات ویژهای برای آن بازی بیندیشد. همچنین، نصب دوربینهای تشخیص چهره در ورزشگاهها و ایجاد "سیاهه هواداران خاطی" که از ورود به تمامی ورزشگاهها محروم میشوند، میتواند اقدام مؤثری باشد. علاوه بر فدراسیون، وزارت ورزش و جوانان و نیروی انتظامی نیز در این زمینه مسئولیت دارند. هماهنگی ناقص بین این نهادها اغلب باعث بروز خلأهای امنیتی میشود. این پرونده (شکایت پرسپولیس) فرصت مناسبی است تا فدراسیون با قاطعیت و شفافیت، الگویی برای برخورد با چنین مواردی ایجاد کند و درس بزرگی به تمام باشگاهها بدهد.
تأثیرات بلندمدت این حواشی بر فوتبال ایران و تصویر اجتماعی آن
تکرار حواشی خشن و غیراخلاقی در ورزشگاهها، آسیبهای جبرانناپذیری به فوتبال ایران وارد میکند:
- نخستین تأثیر، دور کردن خانوادهها و قشرهای فرهیخته از ورزشگاهها است. زمانی که ورزشگاه به محیطی ناامن و مملو از فحش و خشونت تبدیل شود، بسیاری ترجیح میدهند از خانه بازی را تماشا کنند.
- دومین تأثیر، مخدوش شدن "برند فوتبال ایران" در سطح منطقه و جهان است. این تصویر منفی، میتواند بر جذب اسپانسرهای بزرگ، پخش بینالمللی بازیها و حتی میزبانی تورنمنتهای بینالمللی تأثیر منفی بگذارد. سرمایهگذاران تمایلی به سرمایهگذاری در محیطی بیثبات و پرحاشیه ندارند.
- سومین و مهمترین تأثیر، "عادیسازی خشونت کلامی و فیزیکی" در جامعه است. ورزشگاه به عنوان یک فضای عمومی بزرگ، میتواند الگوساز رفتارهای اجتماعی باشد. وقتی جوانان ببینند که توهین به شخصیتهای ملی و پرتاب سنگ به سوی بازیکنان بدون پیامد جدی میماند، این رفتارها را در سایر عرصههای زندگی نیز تکرار خواهند کرد. بنابراین، برخورد قاطع با این حواشی، تنها یک موضوع انضباطی ورزشی نیست، بلکه یک ضرورت اجتماعی برای سالمسازی فضای عمومی کشور است.