آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
آخرین فصل از درام سیاسی پاکستان، حکمی سنگین را برای ستاره اصلی آن رقم زد. عمران خان، نخستوزیر اسبق و چهره محبوب این کشور، به همراه همسرش بشرا بیبی، بار دیگر در برابر قانون شکست خوردند. این بار یک دادگاه ویژه در شهر راولپندی، این زوج را در یک پرونده فساد مالی معروف به "توشاخانه-۲" مجرم شناخت. حکم صادره، ترکیبی سخت از مجازات حبس و جریمه نقدی است. بر اساس گزارش رسانهها، قاضی این دادگاه، برای هر یک از آنها ۱۰ سال حبس بر اساس قانون جزای پاکستان و ۷ سال حبس بر اساس قانون مبارزه با فساد صادر کرده است. مجموع این احکام، ۱۷ سال زندان را برای هر کدام تشکیل میدهد.
علاوه بر این، دادگاه آنها را به پرداخت جریمه نقدی مشترک به مبلغ ۱۶.۴ میلیون روپیه محکوم کرده است. در این حکم تأکید شده که در صورت عدم پرداخت جریمه، مدت حبس آنها افزایش خواهد یافت. این پرونده، به ماجرای دریافت یک مجموعه جواهرات لوکس برند بولگاری مربوط میشود که گفته میشود هدیهای از سوی ولیعهد عربستان سعودی بوده است. اتهام اصلی این است که عمران خان و همسرش، این جواهرات را از خزانه هدایای دولتی (توشاخانه) با قیمتی بسیار نازل و به مراتب کمتر از ارزش واقعی آنها دریافت کردهاند. اقدامی که از سوی مقامات قضایی فساد مالی تفسیر شده است. این حکم در حالی صادر میشود که عمران خان، رهبر حزب تحریک انصاف، پیش از این نیز در چندین پرونده قضایی دیگر محکومیتهایی دریافت کرده و بخشی از آن را در زندان گذرانده است. اکنون این سوال مطرح است که این حکم تازه چه تأثیری بر آینده سیاسی این چهره جنجالی و فضای پرتنش پاکستان خواهد گذاشت. ادامه این گزارش، جزئیات بیشتری از این حکم تاریخی را بررسی میکند.
تشریح پرونده "توشاخانه-۲"؛ از هدیه سلطنتی تا اتهام فساد
هسته اصلی این محکومیت، پروندهای است که در افکار عمومی پاکستان به "توشاخانه-۲" شهرت یافته است. "توشاخانه" به خزانهای اطلاق میشود که هدایای دریافتی مقامات دولتی از میهمانان خارجی در آن نگهداری و ثبت میشود. قانون معمولاً اجازه میدهد مقامات بتوانند این هدایا را با پرداخت مبلغی معادل (و معمولاً کمتر از قیمت بازار) از دولت خریداری کنند. اتهام وارد شده به عمران خان و همسرش این است که آنها یک ست جواهرات گرانقیمت برند ایتالیایی بولگاری را که هدیهای از محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی بوده، با پرداخت مبلغی ناچیز و غیرمنصفانه از توشاخانه خارج کردهاند. دادگاه این اقدام را سوءاستفاده از موقعیت و فساد مالی تعبیر کرده و دو مجوز حبس (بر اساس دو قانون مختلف) برای آن صادر نموده است.
بستر سیاسی حکم؛ ادامه درگیری قوه قضائیه و حزب تحریک انصاف
صدور این حکم سنگین را نمیتوان خارج از بستر سیاسی پرتنش پاکستان تحلیل کرد. از زمان برکناری عمران خان از نخستوزیری در آوریل ۲۰۲۲، دهها پرونده قضایی علیه او گشوده شده است. مخالفان و تحلیلگران حامی خان، این پروندهها را تعقیب قضایی-سیاسی و تلاشی سیستماتیک برای حذف او از رقابتهای آتی میدانند. از سوی دیگر، مقامات قضایی و دولتی بر استقلال قضا و مقابله با فساد بدون ملاحظه شخصیت افراد تأکید میکنند. این حکم ۱۷ ساله، در حالی صادر میشود که خان پیشتر در پروندههای دیگری مانند "تحصیص امانت" (افشای اسرار دولتی) نیز محکوم شده بود. این روند، نشان از عمق اختلاف و شدت درگیری بین قوه قضائیه (که منتقدان آن را تحت نفوذ نظامیان میدانند) و جناح سیاسی خان دارد.
پیامدهای حقوقی و آینده فرآیند قضایی
از نظر حقوقی، این حکم قطعی نیست و وکلای عمران خان قطعاً به دادگاه تجدیدنظر مراجعه خواهند کرد. فرآیند تجدیدنظر میتواند ماهها به طول بیانجامد و در نهایت امکان نقض، تأیید یا تعدیل حکم وجود دارد. نکته دیگر، تجمید احکام است. اگر احکام متعدد صادره برای خان (از جمله همین حکم ۱۷ ساله) به صورت متوالی تعریف شوند، سالهای طولانی را در زندان در پیش خواهد داشت. اما اگر به صورت همزمان محاسبه شوند، مدت حبس کاهش مییابد. همچنین، امکان عفو یا تعلیق مجازات توسط مقامات بالاتر، هرچند در شرایط فعلی بعید، از نظر حقوقی منتفی نیست. مسیر قضایی پیشرو، طولانی و پر از فراز و نشیب خواهد بود.
تأثیر بر تحرکات سیاسی و حزب تحریک انصاف
این حکم سخت، بدون شک تأثیر مستقیمی بر فضای سیاسی پاکستان خواهد گذاشت. از یک سو، میتواند باعث تحریک و بسیج بیشتر هواداران پرشور و خشمگین عمران خان شود که او را قربانی یک توطئه میدانند و ممکن است به اعتراضات خیابانی بیشتری بینجامد. از سوی دیگر، ممکن است با خارج کردن فیزیکی او از صحنه برای مدتی طولانی (در صورت اجرای حکم)، رهبری حزب تحریک انصاف را با چالش مواجه کند و باعث انشقاق یا تضعیف آن شود. همچنین، این حکم میتواند در افکار عمومی میانرو باعث قطبیتر شدن جامعه شود؛ عدهای آن را اثبات فساد خان و عدهای دیگر آن را شاهدی بر بیعدالتی سیستم حاکم تلقی کنند. نقش نظامیان به عنوان بازیگر همیشه مؤثر در پاکستان، در مدیریت این پیامدها کلیدی خواهد بود.
بازتاب بینالمللی و روابط خارجی
این حکم میتواند بازتابهای بینالمللی نیز داشته باشد. عمران خان که همیشه رویکردی مستقل و گاه منتقد به غرب (به ویژه آمریکا) داشته، در میان برخی جریانها در جهان اسلام و کشورهای در حال توسعه دارای حامیانی است. نحوه برخورد با او میتواند مورد توجه ناظران حقوق بشری بینالمللی قرار گیرد. از طرف دیگر، اشاره مستقیم پرونده به هدیه ولیعهد سعودی، میتواند روابط پیچیده اسلامآباد و ریاض را تحت تأثیر قرار دهد. اگر چه احتمالاً مقامات سعودی ترجیح میدهند خود را درگیر این ماجرا نکنند، اما این افشاگری عمومی درباره هدیه سلطنتی، میتواند حساسیتبرانگیز باشد. به طور کلی، این محکومیت، تصویر پاکستان را در عرصه بینالملل به عنوان کشاری با نزاع سیاسی عمیق و بیثباتی قضایی تقویت میکند.