آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
یک فاجعه انسانی در دل سرمای طاقتسوز خراسان شمالی رخ داد. حادثهای که مرگ دو معلم فداکار را به همراه داشت و اکنون پرسشهای تلخی را درباره عملکرد دستگاههای دولتی مطرح کرده است. در یکی از روزهای سرد اخیر، دو معلم شهرستان گرمه در حالی که برای رسیدن به محل خدمت خود در مدرسه عازم بودند، در محورهای یخبندان این شهرستان گرفتار یک سانحه رانندگی شدند و جان خود را از دست دادند. این حادثه دردناک در شرایطی رخ داد که بر اثر برودت شدید هوا و یخبندان، ستاد مدیریت بحران استان خراسان شمالی، تعطیلی مدارس در اکثر شهرستانهای این استان را اعلام کرده بود. اما نکته تلخ و حیرتآور اینجاست: بر اساس گزارشها، این تصمیم تعطیلی شهرستانهای گرمه و جاجرم را شامل نشد. در حالی که وضعیت جوی و جادهای در این مناطق نیز به همان اندازه بحرانی و خطرناک بود.
ادعایی دردناک از سوی مدیرکل آموزش و پرورش خراسان شمالی مطرح شده است. او گفته که تعطیلی این دو شهرستان را به فرمانداران مربوطه اعلام کرده، اما در نهایت این تعطیلی هرگز از سوی مراجع ذیربط استانی به صورت رسمی اعلام نشد. از سوی دیگر، فرماندار گرمه در اظهارنظری متفاوت، مسئولیت را به گردن ستاد بحران استانداری انداخته است. او میگوید تصمیم تعطیلی با موافقت مدیرکل آموزش و پرورش و مدیریت شهرستان به ستاد بحران اعلام شد، اما مدیرکل ستاد بحران استان به این تصمیم توجهی نکرد. حالا این پرسش بزرگ مطرح است: آیا مرگ این دو معلم تنها نتیجه یک سانحه رانندگی بود، یا قربانی ناهماهنگی و سهلانگاری مدیریتی در اعلام به موقع تعطیلی مدارس شدند؟ این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این تراژدی و تحلیل گفتههای مسئولان درگیر میپردازد.
تشریح زنجیره تصمیمگیری برای تعطیلی مدارس در شرایط بحرانی
در شرایط بحرانی جوی مانند برف و یخبندان شدید، فرآیند تعطیلی مدارس معمولاً از سطح محلی (شهرستان) آغاز میشود. فرمانداری با هماهنگی آموزش و پرورش شهرستان و اداره راهداری، وضعیت را بررسی و در صورت لزوم درخواست تعطیلی را به ستاد بحران استان ارائه میدهد. ستاد بحران استان متشکل از نمایندگان دستگاههای مختلف (استانداری، آموزش و پرورش، راهداری، هواشناسی، نیروی انتظامی) است که این درخواست را در جلسه بررسی و تصمیم نهایی را برای تمامی شهرستانهای مشمول به صورت متمرکز و رسمی اعلام میکند. در این ماجرا، به نظر میرسد این زنجیره در مرحله ستاد بحران استان (یا ارتباط بین آن و شهرستان) دچار شکست ارتباطی یا تصمیمگیری شده است.
بررسی ادعاهای متناقض مسئولان؛ کجا اشتباه کردیم؟
دو روایت رسمی متناقض وجود دارد:
۱) روایت مدیرکل آموزش و پرورش استان: ما تعطیلی را به فرمانداران گرمه و سملقان اعلام کردیم، اما آنها رسماً اعلام نکردند.
۲) روایت فرماندار گرمه: ما با موافقت آموزش و پرورش، درخواست تعطیلی را به ستاد بحران استان فرستادیم، اما مدیرکل ستاد بحران استان توجهی نکرد و مدارس تعطیل نشد.
این تناقض نشان میدهد یا مکانیسم گزارشدهی و تأیید نهایی دچار نقص بوده، یا مسئولیتگریزی پس از وقوع فاجعه آغاز شده است. بررسی دقیق مکاتبات و صورتجلسات ستاد بحران استان میتواند حقایق را روشن کند.
تحلیل حقوقی و انتظامی؛ مسئولیت حادثه بر عهده کیست؟
از منظر حقوقی، ممکن است چندین طرف دارای مسئولیت اخلاقی و احتمالی حقوقی باشند:
۱) ستاد بحران استان: اگر به درخواست شهرستان (با تأیید آموزش و پرورش محلی) بیتوجهی کرده و بدون دلیل موجهی آن را رد کرده باشد، در قبال عدم اتخاذ تصمیم پیشگیرانه مسئول است.
۲) فرمانداری گرمه: اگر روایت مدیرکل آموزش و پرورش درست باشد، فرمانداری در اعلام سریع و رساندن تصمیم به مدارس و معلمان قصور کرده است.
۳) اداره راهداری: در مورد نشدن به موقع جادهها و عدم اطلاعرسانی درباره خطرات ممکن است مسئولیت داشته باشد. خانواده قربانیان میتوانند با استناد به «تقصیر» دستگاههای دولتی در انجام وظیفه مراقبتی، پیگیر موضوع از طریق مراجع قضایی باشند.
تأثیرات روانی-اجتماعی بر جامعه معلمان و آموزش و پرورش
این حادثه نه تنها دو خانواده را داغدار کرد، بلکه ضربه سنگینی به بدنه فرهنگیان وارد ساخت. معلمان احساس میکنند ارزش جانشان برای دستگاه مدیریتی در اولویت نیست. وقتی امنیت جانی معلمان در مسیر خدمترسانی نادیده گرفته شود، فرسودگی شغلی و بیاعتمادی به سیستم افزایش مییابد. این واقعه میتواند به یک نماد از بیتوجهی به حقوق معلمان تبدیل شود. لازم است آموزش و پرورش و استانداری نه تنها با پرداخت غرامت، که با عذرخواهی رسمی، شفافسازی کامل و تضمین عدم تکرار چنین حوادثی، اعتماد از دست رفته را بازسازی کنند.
درسهایی برای آینده؛ اصلاح فرآیندها برای نجات جانها
این فاجعه باید به یک زنگ خطر جدی برای تمام ستادهای بحران و دستگاههای مدیریتی کشور تبدیل شود.
درسهای کلیدی
۱) شفافسازی زنجیره تصمیمگیری: باید مشخص باشد در هر مرحله چه کسی تصمیم میگیرد و پاسخگو است.
۲) اولویت ایمنی بر سختگیری اداری: در شرایط جوی بحرانی، احتیاط باید ملاک باشد. اگر چند شهرستان تعطیل میشوند، شهرستانهای همشرایط باید به طور پیشفرض مشمول شوند مگر خلاف آن ثابت شود.
۳) ایجاد سیستم اعلام سریع (SMS، پیامک) به تمام معلمان و کارکنان به صورت متمرکز.
۴) برگزاری دورههای مدیریت بحران مشترک برای فرمانداران، مدیران آموزش و پرورش و مدیران ستاد بحران برای بهبود هماهنگی.
۵) تشکیل کمیته تحقیق مستقل برای بررسی این حادثه و انتشار عمومی گزارش آن، تا عبرتی برای تمام کشور شود.