آسیانیوز ایران؛ سرویس رمزارز:
در میانه تشدید تحریمهای بینالمللی علیه ایران، روزنامه فایننشال تایمز ادعای جنجالیای را منتشر کرده است. بر اساس این گزارش، ایران برای مقابله با فشارهای اقتصادی، راهکار جدیدی را در پیش گرفته است: فروش تسلیحات پیشرفته در ازای ارز دیجیتال. این گزارش که به نقل از منابع ناشناس منتشر شده، ادعا میکند ایران پیشنهاد خود را به چند متحد منطقای خود ارائه داده است. هدف اصلی این طرح، دور زدن تحریمهای بانکی و مالی است که نقل و انتقالات پولی ایران را با مشکل مواجه کرده است. بر اساس ادعای فایننشال تایمز، فهرست تسلیحات پیشنهادی شامل تجهیزات پیشرفتهای است که ایران در سالهای اخیر تولید کرده است. این فهرست شامل خودروهای نظامی، سامانههای تسلیحاتی پیچیده، موشکهای بالستیک، پهپادهای رزمی و شناورهای رزمی میشود. ارزهای دیجیتال به دلیل ماهیت غیرمتمرکز و ناشناس بودن نسبی، میتوانند ابزاری برای دور زدن تحریمها باشند. اگر این ادعا درست باشد، نشان میدهد ایران در حال تطبیق روشهای خود با فناوریهای نوین برای حفظ تجارت نظامی خود است.
با این حال، این ادعا هنوز توسط مقامات ایرانی تأیید یا تکذیب نشده است. در گذشته نیز رسانههای غربی ادعاهای مشابهی درباره استفاده ایران از ارز دیجیتال برای دور زدن تحریمها مطرح کرده بودند. این گزارش در شرایطی منتشر میشود که تحریمهای ایالات متحده و اتحادیه اروپا علیه صنایع دفاعی ایران شدت یافته است. هدف این تحریمها، محدود کردن توان ایران در صادرات تسلیحات به کشورهای دیگر است. اگر این ادعا صحت داشته باشد، میتواند واکنشهای بینالمللی تازهای را برانگیزد. کشورهای غربی ممکن است خواستار تشدید نظارت بر بازار ارزهای دیجیتال یا تحریمهای جدید شوند. در نهایت، این گزارش پرسشهای مهمی را مطرح میکند: آیا ایران واقعاً چنین پیشنهادی داده است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، این طرح تا چه میزان عملیاتی است؟ و پیامدهای امنیتی و بینالمللی آن چیست؟
تحلیل زمینههای اقتصادی و تحریمی این ادعا
تحریمهای بینالمللی علیه ایران، به ویژه تحریمهای بخش بانکی، نقل و انتقالات مالی این کشور را با چالشهای جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، یافتن روشهای جایگزین برای انجام تجارت — به ویژه تجارت حساسی مانند تسلیحات — یک نیاز راهبردی است. ارزهای دیجیتال به دلیل ماهیت غیرمتمرکز و حذف واسطههای مالی سنتی، میتوانند گزینهای جذاب برای دور زدن تحریمها باشند. تراکنشهای ارز دیجیتال اگرچه قابل رصد هستند، اما ردگیری طرفین معامله در برخی موارد دشوارتر از سیستمهای بانکی سنتی است. با این حال، نوسان بالای قیمت ارزهای دیجیتال، ریسک بزرگی برای معاملات کلان به شمار میرود. همچنین، تبدیل ارز دیجیتال به پول نقد یا کالاهای مورد نیاز، خود میتواند چالش جدیدی ایجاد کند. ایران احتمالاً باید زیرساختهای مالی و فنی خاصی را برای عملیاتی کردن چنین طرحی توسعه داده باشد.
بررسی فهرست ادعایی تسلیحات و توانمندیهای ایران
فهرست ذکر شده در گزارش — شامل موشکهای بالستیک، پهپادهای رزمی و سامانههای پیچیده — نشان میدهد که ادعا بر فروش تجهیزات پیشرفته متمرکز است. ایران در سالهای اخیر پیشرفتهای قابل توجهی در حوزههایی مانند پهپادسازی و موشکهای بالستیک داشته است. این تجهیزات برای بسیاری از کشورها — به ویژه کشورهایی که تحت تحریم تسلیحاتی هستند یا به دنبال افزایش توان دفاعی خود با هزینه کمتر هستند — جذابیت دارد. فروش چنین تسلیحاتی میتواند هم ابزاری برای کسب درآمد ارزی و هم ابزاری برای افزایش نفوذ منطقای ایران باشد. با این حال، فروش تسلیحات پیشرفته معمولاً مستلزم انتقال دانش فنی، آموزش پرسنل و پشتیبانی بلندمدت است. آیا ایران آمادگی ارائه این خدمات را نیز در ازای ارز دیجیتال دارد؟ این پرسش، یکی از نقاط مبادر گزارش است.
تحلیل ابعاد امنیتی و بینالمللی احتمالی
اگر این ادعا صحت داشته باشد، میتواند واکنشهای تند جامعه بینالملل — به ویژه ایالات متحده و متحدانش — را به دنبال داشته باشد. آمریکا همواره بر محدود کردن توان صادرات تسلیحات ایران تأکید داشته است. استفاده از ارز دیجیتال نیز ممکن است به تقویت گفتمان لزوم نظارت بیشتر بر این بازارها دامن بزند. برخی کشورها ممکن است خواستار ایجاد قوانین سختگیرانهتر برای جلوگیری از استفاده ارزهای دیجیتال در دور زدن تحریمها شوند. از نظر امنیتی، افزایش دسترسی به تسلیحات پیشرفته ایرانی در منطقه میتواند توازن قوا را تغییر دهد. این امر ممکن است به تشدید رقابت تسلیحاتی و بیثباتی در برخی مناطق بینجامد.
ارزیابی اعتبار گزارش و منابع آن
فایننشال تایمز اگرچه یک روزنامه معتبر اقتصادی است، اما این گزارش را بر اساس منابع ناشناس منتشر کرده است. در گذشته نیز رسانههای غربی گاه ادعاهای مشابهی را بدون ارائه مدارک محکم مطرح کردهاند. مقامات ایرانی تاکنون در برابر این ادعا سکوت کردهاند. سکوت میتواند به معنای تکذیف نکردن (و شاید تأیید غیرمستقیم) یا بیاهمیت دانستن ادعا باشد. تجربه نشان داده که ایران ترجیح میدهد در مورد چنین مسائل حساسی واکاوی نکند. با این حال، منطق پشت این ادعا — یعنی نیاز ایران به دور زدن تحریمها و جذابیت ارزهای دیجیتال برای این کار — قابل درک است. بنابراین، حتی اگر جزئیات گزارش نادرست باشد، ایده کلی آن میتواند واقعی باشد.
چشمانداز آینده و پیامدهای احتمالی
اگر ایران واقعاً چنین طرحی را اجرا کند، میتواند راه جدیدی برای حفظ روابط تسلیحاتی خود با متحدانش باز کند. موفقیت این طرح به توانایی ایران در ایجاد زیرساخت امن و پایدار برای معاملات ارز دیجیتال بستگی دارد. در مقابل، کشورهای غربی به احتمال زیاد اقدامات متقابلی را انجام خواهند داد. این اقدامات ممکن است شامل تحریم کیفری شرکتهای فعال در حوزه ارز دیجیتال که با ایران کار میکنند، یا فشار برای ایجاد قوانین بینالمللی سختگیرانهتر باشد. در بلندمدت، این بازی موش و گربه تحریمی میتواند به نوآوری بیشتر در روشهای دور زدن تحریمها از یک سو و روشهای نظارتی از سوی دیگر بینجامد. نتیجه نهایی، پیچیدهتر شدن فضای تجارت بینالملل و نظامیگری خواهد بود.