ویکی‌پدیا از کجا پول در می‌آورد؟ بررسی مدل مالی، مالکیت و آینده تأمین مالی بزرگ‌ترین دانشنامهٔ جهان

📌 مالکیت ویکی پدیا

«ویکی‌پدیا» به‌معنای واقعی یک شرکت تجاری نیست و زیرمجموعه‌ی یک سازمان غیرانتفاعی به‌نام Wikimedia Foundation است که در ایالات متحده ثبت شده و متعلق به هیچ شخص، شرکت یا دولتی نیست و توسط یک بنیاد غیرانتفاعی آمریکایی اداره می‌شود که تمام درآمدش صرف توسعه و نگهداری این دانشنامه آزاد می‌شود. این بنیاد مالک و مسئول مدیریت پروژه‌های ویکی‌پدیا، ویکی‌داده، ویکی‌کتاب و دیگر پروژه‌های آزاد است و نه به‌دنبال سود، بلکه مأموریت آموزشی و فرهنگی دارد.

💰 درآمد ویکی‌پدیا

درآمد ویکی‌پدیا برخلاف تصور عمومی، از تبلیغات، فروش داده به عموم یا کسب سود مستقیم نیست. سه منبع اصلی آن عبارتند از:

1. کمک‌های مردمی

   بیشتر بودجه بنیاد از کمک‌های کوچک میلیون‌ها کاربر در سراسر جهان تأمین می‌شود؛ اغلب کمک‌های زیر ۱۵ دلار به‌صورت تک‌پرداخت یا اشتراک ماهانه. این کمک‌ها حدود ۸۰–۹۰٪ از درآمد کلی بنیاد را تشکیل می‌دهند و اساس استقلال مالی ویکی‌پدیا هستند.

2. دیگر حمایت‌ها و کمک‌های بزرگ

   علاوه بر کمک‌های خرد، کمک‌های سازمانی، بنیان‌های خیریه و اهداهای خاص نیز وجود دارند که بسته به پروژه می‌توانند کمک‌هزینه یا کمک هدفمند باشند، مثل کمک به پروژه‌های خاص یا گسترش دانش به زبان‌های کمتر نمایندگی‌شده.

3. فروش خدمات داده (Wikimedia Enterprise)

   در سال‌های اخیر، بنیاد با تقاضای زیاد شرکت‌های فناوری بزرگ (مانند گوگل، مایکروسافت، متا و آمازون برای مدل‌های هوش مصنوعی و سرویس‌های داده) روبه‌رو شده و برای مصرف انبوه داده، نسخه API تجاری ارائه داده که شرکت‌های بزرگ بابت دسترسی ساخت‌یافته به محتوای ویکی‌پدیا پرداخت می‌کنند. این جریان درآمدی که به نام «Wikimedia Enterprise» شناخته می‌شود، هنوز سهم اصلی درآمد را تشکیل نمی‌دهد اما دارد سریع رشد می‌کند و راهی برای پایداری طولانی‌مدت مالی فراهم می‌کند.

📊 هزینه‌های ویکی پدیا

آخرین ارقام رسمی از گزارش‌های مالی بنیاد نشان می‌دهد که درآمد سالانه بنیاد در حدود ۲۰۰ میلیون دلار است که بخش اعظم آن از کمک‌های مردمی حاصل می‌شود. هزینه‌ها نیز صرف زیرساخت‌های فناورانه، پشتیبانی داوطلبان، امنیت، توسعه ابزار، هزینه‌ی میزبانی سایت و حقوق کارکنان می‌شود.

📍 چرا ویکی پدیا پول‌لازم است؟!

 اگرچه خواندن و استفاده از ویکی‌پدیا رایگان است، زیرساخت‌های مهمی مثل سرورها، مراکز داده، امنیت، توسعه نرم‌افزار، مقابله با حملات و ابزارهای پشتیبانی داوطلبان هزینه‌بر هستند. بخش بزرگی از بودجه در این حوزه‌ها خرج می‌شود تا هم سایت همیشه در دسترس باشد و هم کیفیت و سرعت حفظ شود.

⚠️ چالش هوش‌های مصنوعی برای ویکی پدیا

افزایش استفاده‌ی مدل‌های هوش مصنوعی از داده‌های ویکی‌پدیا فشار هزینه‌ای جدیدی به بنیاد وارد کرده است زیرا دسترسی انبوه و خودکار به اطلاعات، به‌طور قابل توجهی هزینه‌های سرور و پهنای باند را افزایش می‌دهد. این موضوع باعث شده بنیاد در کنار کمک‌های مردمی، به حل مسئله پرداخت عادلانه شرکت‌های تجاری استفاده‌کننده از داده فکر کند.

🤝 آینده‌ی مالی ویکی پدیا

گسترش مدل‌های درآمدی غیرتبلیغاتی، تقویت کمک‌های بزرگ و افراد، توسعه خدمات تجاری برای شرکت‌ها با مسئولیت اجتماعی و شاید مشارکت‌های هدفمند با نهادهای آموزشی/دولتی از جمله راهکارهایی است که بنیاد برای تأمین مالی پایدار دنبال می‌کند./