آسیانیوز ایران؛ سرویس ورزشی:
زندهیاد صبا چناری - نایب قهرمان جهان و داور رسمی فدراسیون ورزشهای رزمی ایران
افسانه شیخی - کارشناسی ارشد فیزیولوژی ورزشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران
خواب یکی از عناصر حیاتی در بازسازی فیزیولوژیک، ترمیم بافتهای عضلانی و حفظ عملکرد شناختی در ورزشکاران است. در حوزه پزشکی ورزشی، خواب مؤثرترین عامل در فرایند ریکاوری پس از تمرینات سنگین شناخته میشود، بهگونهای که کمبود خواب یا اختلال در کیفیت آن میتواند به کاهش عملکرد، تغییرات هورمونی و افزایش خطر آسیبهای ورزشی منجر شود. پژوهشها نشان دادهاند که محرومیت از خواب حتی در حد 24 ساعت، میتواند به کاهش 10 تا 30٪ در قدرت عضلانی و سرعت واکنش منجر گردد. خواب بهعنوان یکی از عوامل کلیدی در بازسازی فیزیولوژیک و بهبود عملکرد ورزشی شناخته میشود. کمبود یا کیفیت پایین خواب میتواند موجب اختلال در عملکرد عصبی–عضلانی، کاهش ترشح هورمون رشد، و افزایش شاخصهای استرس فیزیولوژیک شود.
در سال های اخیر، فناوریهای پوشیدنی بویژه حلقههای هوشمند همچون اورا رینگ، ابزارهایی پیشرفته برای پایش چرخههای خواب و شاخصهای ریکاوری بهصورت بلادرنگ ارائه کردهاند. این ابزارها با اندازهگیری شاخصهایی مانند ضربان قلب، تغییرپذیری ضربان قلب ، دمای پوست، و مراحل خواب، امکان ارزیابی دقیق کیفیت خواب و آمادگی فیزیولوژیک روز بعد را فراهم میسازند.
نتایج تحلیلها و آزمایشات نشان میدهد که حلقههای هوشمند در اندازهگیری مدت و مراحل خواب نسبت به پلیسومنوگرافی دقت بالایی دارند . بیشتر ورزشکارانی که به مدت ۸ هفته از اورا رینگ استفاده کردند، بهبود معناداری در کارایی خواب، و کاهش ضربان قلب نشان دادند. همچنین، استفاده از دادههای حلقه برای تنظیم شدت تمرین موجب افزایش 15٪ در شاخص ریکاوری فیزیولوژیک شد. تغییرات سطح کورتیزول صبحگاهی نیز کاهش 12٪ را نسبت به گروه کنترل نشان داد. یافتهها تأیید میکنند که حلقههای هوشمند ابزاری کارآمد برای پایش کیفیت خواب، ارزیابی آمادگی فیزیولوژیک، و بهینهسازی ریکاوری در ورزشکاران هستند. این فناوریها با ارائه بازخورد بلادرنگ درباره وضعیت خواب و شاخصهای ریکاوری، میتوانند به مربیان و ورزشکاران در تنظیم علمیتر برنامههای تمرینی کمک کنند.
حلقههای هوشمند یکی از جدیدترین ابزارهای پایش زیستی، به دلیل اندازه کوچک، راحتی استفاده و دقت بالا، توجه ویژهای در بین ورزشکاران و پژوهشگران یافتهاند. این ابزارها، با بهرهگیری از حسگرهای فوتوپلتیسموگرافی، حسگر دمای پوست، شتابسنج سهمحوره و حسگر اشباع اکسیژن خون، قادرند شاخصهای فیزیولوژیکی مانند ضربان قلب، تغییرپذیری ضربان قلب، دمای بدن، و مراحل خواب (سبک و عمیق) را با دقت بالا ثبت کنند. در میان فناوریهای موجود، حلقه اورا بیشترین اعتبار علمی را به دست آورده است. پژوهشهای جدید نشان داد که دادههای در برآورد زمان خواب کل و خواب عمیق با پلیسومنوگرافی همبستگی بالایی دارد. این یافتهها تأیید میکند که حلقههای هوشمند قادرند در شرایط واقعی ورزشی جایگزین مناسبی برای روشهای آزمایشگاهی باشند.
این نتایج با بررسی استون و همکاران نیز همسو است، که گزارش کردند حلقههای هوشمند در محیطهای طبیعی نسبت به دستگاههای مچی فیتبیت دقت بالاتری در شناسایی مراحل خواب دارند. علت این برتری، تماس مستقیم و پایدار حلقه با پوست انگشت است که به حسگر امکان میدهد سیگنالهای نوری تمیزتر و بدون نویز حرکتی ثبت کند. حلقههای هوشمند نه تنها ابزارهایی برای پایش خواب، بلکه زیرساختی فناورانه برای بهبود عملکرد انسانی هستند. این فناوریها با ادغام فیزیولوژی، دادهکاوی و هوش مصنوعی، نسل جدیدی از سیستمهای تمرین محور بر مبنای ریکاوری را ایجاد کردهاند که میتوانند کیفیت زندگی و عملکرد ورزشکاران را در سطحی بیسابقه ارتقا دهند.
اکنون میتوان گفت ارتباط میان کیفیت خواب و ریکاوری فیزیولوژیک موضوعی حیاتی در عملکرد ورزشی است. بهبود خواب موجب افزایش فعالیت سیستم پاراسمپاتیک، کاهش سطح کورتیزول، و افزایش ترشح هورمون رشد میشود. متغیر میانگین تغییرپذیری ضربان قلب (HRV) بهعنوان یکی از شاخصهای اصلی فعالیت سیستم عصبی خودکار، بهطور گسترده برای ارزیابی وضعیت بازیابی در ورزشکاران استفاده میشود. افزایش میانگین تغییرپذیری ضربان قلب (HRV) پس از خواب کافی، نشانه بازگشت سیستم عصبی به تعادل و بهبود توانایی بدن در پاسخ به تمرین است. در مقابل، خواب ناکافی با کاهش میانگین تغییرپذیری ضربان قلب (HRV)، افزایش ضربان قلب استراحتی و افزایش التهاب سیستمی مرتبط است که این عوامل میتوانند باعث تمرینزدگی شوند. به همین دلیل، پژوهشگران و مربیان در تلاشاند تا از فناوریهای پوشیدنی برای پایش وضعیت ریکاوری شبانه و طراحی تمرینات بر اساس آمادگی فیزیولوژیک واقعی استفاده کنند.