آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بازارهای جهانی در روزهای اخیر شاهد روندی بیسابقه در قیمت طلا بودهاند. فلز زرد که همواره به عنوان پناهگاهی امن در زمان نوسانات اقتصادی شناخته میشود، امروز یک مرز تاریخی و روانی مهم را پشت سر گذاشت. قیمت هر اونس طلا در معاملات جهانی امروز (دوشنبه ۶ بهمن) با رشدی خیرهکننده و ثبت یک رکورد جدید، سد ۵۰۰۰ دلار را شکست و به رقم حیرتانگیز ۵۰۹۲ دلار رسید. این جهش ۲.۱۴ درصدی، افزایش ۱۰۶ دلاری قیمت را نسبت به روز گذشته نشان میدهد. این رکوردشکنی تاریخی در بازار جهانی، بلافاصله تأثیر خود را بر بازار طلا و سکه ایران گذاشت و موجی از افزایشهای سنگین قیمت را به راه انداخت. بازار داخلی امروز شاهد یک خیزش قیمتی کمسابقه بود که تمامی قطعات را تحت تأثیر قرار داد. بر اساس آخرین گزارشها، سکه تمام بهار آزادی طرح جدید (امامی) با افزایشی نزدیک به ۵ درصد، جهشی ۸.۲ میلیون تومانی را تجربه کرد و به قیمت ۱۷۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید. این رقم، سکه امامی را به آستانه ۱۷۳ میلیون تومان نزدیک کرده است.
در بازار طلای خام نیز وضعیت مشابهی حکمفرماست. هر گرم طلای ۱۸ عیار با افزایش ۸۲۷ هزار تومانی، از مرز ۱۷ میلیون تومان عبور کرد و روی ۱۷,۱۲۹,۲۰۰ تومان قرار گرفت. طلای ۲۴ عیار نیز با رشد بیش از یک میلیون تومان در هر گرم، به ۲۲,۸۳۶,۰۰۰ تومان رسید. این نوسانات صعودی شدید، همگام با روند جهانی و تحت تأثیر عواملی مانند تضعیف دلار، انتظارات از کاهش نرخ بهره فدرال رزرو و نگرانیهای ژئوپلیتیکی شکل گرفته است. در سوی دیگر، بیتکوین و اغلب ارزهای دیجیتال اصلی روندی نزولی را طی کردهاند. کاهش قیمت بیتکوین به زیر ۸۸ هزار دلار و افت سایر آلتکوینها، نشاندهنده خروج سرمایه از بازارهای پرریسک و حرکت به سمت داراییهای امن مانند طلا است. این تقابل، بر اهمیت طلا به عنوان محافظی در برابر تورم و بیثباتی تأکید میکند. اما سؤال اینجاست که آیا این روند صعودی طلا ادامه خواهد داشت؟ تأثیر این افزایشها بر اقتصاد و قدرت خرید مردم در ایران چیست؟ و چرا ارزهای دیجیتال در جهت مخالف حرکت میکنند؟ تحلیل جامع این رویداد مهم مالی را در ادامه میخوانید.
عوامل جهانی صعود انفجاری طلا به بالای ۵۰۰۰ دلار
عبور اونس طلا از مرز ۵۰۰۰ دلار، نتیجه ترکیبی از چند عامل کلان جهانی است. نخست، انتظارات فزاینده از کاهش نرخ بهره توسط فدرال رزرو آمریکا در ماههای آینده. کاهش نرخ بهره، هزینه فرصت نگهداری طلا (که بازدهی ندارد) را کاهش داده و تقاضا برای آن را افزایش میدهد. دوم، تضعیف شاخص دلار آمریکا (DXY) که باعث میشود طلا که قیمت آن بر حسب دلار است، برای دارندگان سایر ارزها ارزانتر شود. سوم، تنشهای ژئوپلیتیکی مداوم در خاورمیانه و اوکراین که سرمایهگذاران را به سمت داراییهای امن سوق میدهد. چهارم، افزایش خرید طلا توسط بانکهای مرکزی کشورها (به ویژه چین، روسیه و هند) برای کاهش وابستگی به دلار. پنجم، نگرانی از تورم سرسخت در برخی اقتصادهای بزرگ. این عوامل همزمانی، موج خرید قوی و تاریخی را ایجاد کرده است.
مکانیسم انتقال افزایش جهانی به بازار داخلی ایران
در ایران، قیمت طلا و سکه به دو عامل اصلی وابسته است: قیمت اونس جهانی طلا بر حسب دلار و قیمت دلار در بازار داخلی (نرخ آزاد). وقتی اونس جهانی افزایش مییابد، حتی اگر نرخ دلار ثابت بماند، قیمت پایه طلا (بر اساس فرمول قیمت جهانی × نرخ دلار × عیار) بالا میرود. امروز با توجه به ثبات نسبی نرخ دلار در کانالهای اخیر، عمده افزایش قیمت داخلی ناشی از صعود انفجاری اونس جهانی بوده است. همچنین، انتظارات تورمی داخلی و تمایل مردم به تبدیل پساندازهای ریالی به داراییهای مشهود مانند طلا، این افزایش را تشدید کرده است. این موضوع نشان میدهد که بازار ایران، حتی با وجود کنترلهای ارزی، به شدت تحت تأثیر نوسانات جهانی قرار دارد.
مقایسه عملکرد طلا و ارزهای دیجیتال؛ فرار به سمت امنیت در برابر ریسکگریزی
روند معکوس طلا و ارزهای دیجیتال (مانند بیتکوین) یک الگوی کلاسیک در بازارهای مالی است. طلا به عنوان یک دارایی امن و سنتی (safe haven) در زمان عدم اطمینان، تقاضا پیدا میکند. در مقابل، ارزهای دیجیتال که ذاتاً داراییهای پرنوسان و پرریسک محسوب میشوند، در چنین شرایطی با خروج سرمایه مواجه میشوند. کاهش بیتکوین به زیر ۸۸ هزار دلار و افت اتریوم، سولانا و دیگر آلتکوینها، نشان از ریسکگریزی سرمایهگذاران نهادی و خرده دارد. آنها پول خود را از بازارهای پرریسک خارج کرده و به سمت طلا میبرند. این مسئله نشان میدهد که ادعای برخی مبنی بر «طلای دیجیتال» بودن بیتکوین، در شرایط بحرانی زیر سؤال میرود و طلای فیزیکی همچنان جایگاه بیبدیل خود را حفظ کرده است.
تأثیر افزایش قیمت طلا و سکه بر اقتصاد و معیشت مردم در ایران
افزایش سرسامآور قیمت طلا و سکه در ایران، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای دارد. اول، افزایش هزینه ازدواج به دلیل وابستگی سنتی مهریه و شیربها به سکه، که فشار سنگینی بر جوانان و خانوادهها وارد میآورد. دوم، تشدید تورم انتظاری، زیرا افزایش طلا به عنوان یک شاخص پیشرو، انتظارات تورمی را در بازارهای موازی (مانند مسکن و خودرو) دامن میزند. سوم، کاهش قدرت خرید و پسانداز خانوارهای متوسط و کمدرآمد که توانایی خرید طلا به عنوان پوشش تورم را ندارند و ارزش پول نقد آن ها روز به روز کاهش مییابد. چهارم، رونق دلالی و سفتهبازی در بازار طلا به جای هدایت سرمایه به سمت تولید. این وضعیت، شکاف طبقاتی را عمیقتر کرده و بیثباتی اقتصادی را افزایش میدهد.
چشمانداز آینده و راهکارهای ممکن
برای آینده نزدیک، روند قیمت طلا به سیاستهای پولی فدرال رزرو و تحولات ژئوپلیتیک گره خورده است. اگر نشانههای کاهش نرخ بهره قوت بگیرند، طلا میتواند همچنان در سطوح بالا باقی بماند یا حتی رشد کند. در بازار ایران، مادامی که نرخ دلار نیز صعودی شود یا انتظارات تورمی کنترل نشود، فشار بر قیمت طلا ادامه خواهد داشت. برای کاهش آسیبهای اجتماعی ناشی از گرانی طلا، دولت میتواند چند راهکار را در نظر بگیرد: اول، توسعه ابزارهای مالی جایگزین (مانند صندوقهای طلای قابل معامله یا ETF داخلی) تا مردم بدون نیاز به خرید فیزیکی، در طلا سرمایهگذاری کنند. دوم، فرهنگسازی برای کاهش وابستگی مهریه به سکه و ترویج روشهای جدید. سوم، ایجاد ثبات در بازار ارز برای کاهش یکی از محرکهای اصلی نوسان طلا. بدون این اقدامات، بازار طلا کماکان به عنوان کانون نوسان و بیثباتی بر اقتصاد کشور سایه خواهد انداخت.