آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
گاهی یک صدای بلند و غیرمنتظره میتواند در کسری از ثانیه، آرامش یک شهر را برهم بزند. شهروندان با نگرانی به یکدیگر نگاه میکنند و ذهنها درگیر یک سوال میشود: این صدا از کجا آمد؟ آیا خطری در کمین است؟ چنین صحنهای ساعاتی پیش در پاکدشت و حومه آن تکرار شد. صدای مهیبی که در فضای منطقه پیچید و ساکنان را با نگرانی و پرسش مواجه کرد. در دنیای امروز، این نگرانی به سرعت از محدوده گفتگوهای محلی فراتر میرود. در چنین شرایطی، شبکههای اجتماعی تبدیل به بستری برای انتشار سریع خبر، شایعه و نگرانی میشوند. کاربران مختلف ممکن است روایتهای متفاوتی از یک اتفاق واحد ارائه دهند و این موضوع بر پیچیدگی اوضاع میافزاید. نقش مقامات رسمی و دستگاههای مسئول در این لحظات بسیار حیاتی است. مردم به دنبال پاسخی شفاف، سریع و قابل اعتماد هستند تا بتوانند ترس ناشی از ناشناختهها را کنار بگذارند و به زندگی عادی بازگردند.
در مورد صدای شنیده شده در پاکدشت، دستگاههای امنیتی و مسئولان استانی به سرعت وارد عمل شدند. موضوع در دستور کار قرار گرفت و پیگیری برای یافتن منشأ دقیق صدا آغاز شد. نتیجه این پیگیریها پس از مدت کوتاهی از سوی مقامات مربوطه اعلام شد. بر اساس این اعلام رسمی، صداهای شنیده شده ربطی به هیچ حادثه یا انفجار غیرمنتظرهای نداشته است. بررسیهای میدانی و گزارش مراکز نظامی منطقه نشان داد که این صداها ناشی از تستها و فعالیتهای رایج و برنامهریزی شده در یکی از پایگاههای نظامی مهم منطقه، یعنی مجموعه پارچین، بوده است. فرمانداری پاکدشت با انتشار اطلاعیهای رسمی، ضمن تکذیب قاطع وقوع هرگونه انفجار یا حادثه، بر عادی بودن این تستها تأکید کرد و از شهروندان خواست تا با آرامش به امور روزمره خود بپردازند.
سرعت در انتقال اطلاعات رسمی و مهار شایعات
در دنیای امروز، فاصله بین وقوع یک رخداد غیرمنتظره و انتشار شایعات درباره آن بسیار کوتاه است. شبکههای اجتماعی و پیامرسانها میتوانند در کمترین زمان، نگرانی را از سطح محلی به منطقهای و حتی ملی گسترش دهند. در چنین فضایی، سرعت عمل نهادهای رسمی در ارائه توضیح شفاف، یک ضرورت است. اقدام فرمانداری پاکدشت در ارائه توضیح فوری درباره منشأ صدا را میتوان نمونهای از مدیریت بهموقع اطلاعات دانست. این سرعت عمل مانع از دامن خوردن بیشتر به شایعات بیاساس و ایجاد التهاب غیرضروری در جامعه شد. هنگامی که منبع رسمی سکوت کند، فضای خالی ایجادشده بلافاصله با حدس و گمانهای مختلف پر میشود. این رویداد نشان میدهد که داشتن یک پروتکل ارتباطی از پیش تعریفشده برای نهادهای مسئول در مواجهه با چنین رخدادهای غیرمترقبهای چقدر مهم است. این پروتکل باید شامل سازوکار سریع ردیابی منشأ، هماهنگی بین نهادهای مرتبط (نظامی، امنیتی و مدنی) و در نهایت اطلاعرسانی شفاف به زبان ساده به مردم باشد.
همزیستی مناطق مسکونی با مراکز حساس نظامی و صنعتی
منطقه پاکدشت و حومه آن، همانند بسیاری از نقاط کشور، در مجاورت مراکز حساس نظامی، صنعتی و تحقیقاتی قرار دارد. مجموعه نظامی پارچین یکی از این مراکز مهم است. این همجواری جغرافیایی، امری رایج در بسیاری از کشورهاست و مدیریت آن نیازمند تمهیدات دوطرفه است. از یک سو، این مراکز برای انجام مأموریتها و آزمایشهای ضروری خود نیاز به انجام فعالیتهایی دارند که ممکن است گاهی با ایجاد صدا، لرزه یا دیگر آثار محیطی همراه باشد. این فعالیتها اغلب بخشی از برنامههای روتین نگهداری، آموزش و ارتقای توان دفاعی محسوب میشوند. از سوی دیگر، شهروندان ساکن در مناطق مجاور حق دارند از امنیت و آرامش نسبی برخوردار باشند. بنابراین لازم است مراکز مذکور تا حد امکان برنامههای خود را طوری زمانبندی و اجرا کنند که کمترین تداخل را با زندگی روزمره مردم داشته باشد. همچنین اطلاعرسانی پیشگیرانه به شوراهای محلی یا دهیاریها درباره زمانبندی تستهای پرسر و صدا میتواند از بروز نگرانیهای مقطعی جلوگیری کند.
روانشناسی اجتماعی ترس از صداهای مهیب ناشناس
صدای بلند و ناشناس یکی از قویترین محرکهای احساس ترس و اضطراب در انسان است. این واکنش ریشه در غریزه بقا دارد. در شرایط کنونی منطقه و خاطرات جمعی از حوادث گذشته، حساسیت مردم به چنین صداهایی به طور طبیعی افزایش یافته است. وقتی منشأ صدا بلافاصله مشخص نباشد، ذهن انسان به سراغ بدترین سناریوها میرود. اینجاست که نقش شایعات پررنگ میشود. یک گزارش غیرمسئولانه در یک گروه مجازی کوچک میتواند به سرعت به یک "واقعیت مجازی" تبدیل شود که اضطراب جمعی را تشدید میکند. ارائه توضیح رسمی و شفاف، تنها دادن یک اطلاعات نیست، بلکه نوعی مداخله روانشناختی برای کاهش این اضطراب جمعی است. وقتی مقام مسئولی با نام و عنوان مشخص میگوید "جای نگرانی نیست"، این جمله به مردم اطمینان میدهد که وضعیت تحت کنترل و نظارت است. این اطمینانبخشی، بخش جداییناپذیر از مدیریت بحرانهای کوچک و بزرگ اجتماعی است.
لزوم ارتقای سواد رسانهای در مواجهه با اخبار فوری
این اتفاق بار دیگر نقش مخاطبان در انتشار اخبار را پررنگ کرد. بسیاری از کاربران به محض شنیدن صدا، بدون داشتن منبع معتبر، اقدام به انتشار گمانهزنیهایی کردند که برخی از آنها با القای وقوع انفجار همراه بود. این رفتار نشاندهنده ضعف در "سواد رسانهای" و "سواد خبری" است. سواد رسانهای به شهروندان میآموزد که در برخورد با هر خبری به ویژه اخبار فوری و نگرانکننده، پیش از هرگونه بازنشر یا اظهارنظر، چند سوال کلیدی از خود بپرسند: منبع این خبر چیست؟ آیا منبع معتبر و شناخته شدهای آن را تأیید کرده است؟ آیا انگیزهای برای بزرگنمایی یا تحریف خبر وجود دارد؟ افزایش این سواد در جامعه باعث میشود سرعت انتشار شایعات کاهش یابد و فضای بیشتری برای انتشار اطلاعات صحیح از مجاری رسمی ایجاد شود. رسانههای جمعی، نهادهای آموزشی و حتی شوراهای محلی میتوانند در آموزش این مهارت حیاتی به مردم نقش آفرینی کنند. یک جامعه با سواد رسانهای بالا، در برابر موجهای ساختگی اطلاعات مقاومتر است.
نقش رسانههای محلی در ایجاد پل ارتباطی بین مردم و مسئولان
در چنین رویدادهایی، رسانههای محلی و استانی (اعم از خبرگزاریهای محلی، روزنامههای استانی و پایگاههای خبری شهرستانی) میتوانند نقش بسیار مؤثری ایفا کنند. این رسانهها به دلیل نزدیکی جغرافیایی و شناخت بهتر از بافت محلی، هم از حس نگرانی مردم مطلعترند و هم دسترسی سریعتری به مسئولان محلی دارند. رسانه محلی میتواند بلافاصله پس از گزارش اولین صدا، با فرمانداری، نیروی انتظامی و سایر نهادهای مرتبط تماس بگیرد و پاسخ مستقیم و سریع دریافت کند. سپس این پاسخ را با زبانی قابل فهم و از مجرایی که مورد اعتماد مردم همان منطقه است، منتشر نماید. این عملکرد باعث میشود اعتماد عمومی تقویت شود و مردم احساس کنند صدای آنها به سرعت شنیده و پیگیری میشود. تقویت و حمایت از رسانههای محلی مسئولیتپذیر، میتواند یکی از راهکارهای کاهش شکاف اطلاعاتی بین دستگاههای حکومتی و شهروندان در مواقع بروز حوادث غیرمترقبه باشد.