به گزارش آسیانیوز ایران ؛ مؤسسه معتبر Henley & Partners تازهترین گزارش سالانه خود درباره «شاخص قدرت گذرنامهها» را برای سال ۲۰۲۶ منتشر کرد؛ گزارشی که جایگاه کشورها را بر اساس میزان آزادی سفر شهروندانشان در سطح جهان مشخص میکند. این رتبهبندی که بهعنوان یکی از مراجع استاندارد بینالمللی در حوزه دیپلماسی سفر و اعتبار پاسپورت شناخته میشود، وضعیت ۱۹۹ گذرنامه جهان را در ارتباط با ۲۲۷ مقصد مسافرتی بررسی کرده است.
بر اساس این گزارش، گذرنامه سنگاپور در سال ۲۰۲۶ با فراهم کردن امکان سفر بدون ویزا یا با ویزای فرودگاهی به بیشترین تعداد مقاصد جهانی، در رتبه نخست قدرتمندترین پاسپورتهای جهان قرار گرفت. این کشور آسیای جنوب شرقی در سالهای اخیر با اتکا به سیاست خارجی متوازن، ثبات اقتصادی و روابط گسترده دیپلماتیک، جایگاه خود را در صدر این فهرست تثبیت کرده است.
در همین ردهبندی، گذرنامه ایالات متحده آمریکا در جایگاه دهم قرار گرفته است؛ رتبهای که همچنان نشاندهنده قدرت بالای دیپلماسی این کشور است، اما در مقایسه با سالهای گذشته بیانگر افت نسبی جایگاه آمریکا در شاخص آزادی سفر محسوب میشود. کارشناسان هنلی و شرکا کاهش توافقهای دوجانبه لغو روادید و افزایش محدودیتهای مهاجرتی را از جمله عوامل تأثیرگذار بر این روند میدانند.
در بخش مربوط به ایران، گزارش هنلی و شرکا نشان میدهد گذرنامه جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۶ با چهار پله صعود نسبت به سال گذشته میلادی، از رتبه ۹۶ به رتبه ۹۲ ارتقا یافته است. این صعود در میان ۱۹۹ گذرنامه جهان، از منظر آماری قابل توجه ارزیابی میشود؛ هرچند ایران همچنان در نیمه پایینی جدول قدرت پاسپورتها قرار دارد.
بر اساس توضیحات این مؤسسه، گذرنامه ایران در ردهبندی جدید، یک پله پایینتر از گذرنامه سودان و بالاتر از گذرنامه لیبی قرار گرفته است. هنلی و شرکا همچنین اشاره کرده که جایگاه فعلی ایران، معادل رتبهای است که این کشور در سال ۲۰۱۰ میلادی در این شاخص به دست آورده بود؛ موضوعی که نشاندهنده بازگشت نسبی ایران به سطح پیشین قدرت گذرنامه خود طی بیش از یک دهه گذشته است.
شاخص گذرنامه هنلی و شرکا بر پایه دادههای انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (IATA) تدوین میشود و میزان دسترسی شهروندان هر کشور به مقاصد جهانی بدون نیاز به ویزا، با ویزای فرودگاهی یا با مجوز الکترونیکی سفر را میسنجد. این شاخص بهصورت ماهیانه بهروزرسانی میشود و به دلیل اتکا به دادههای واقعی سفر، بهعنوان مرجع استاندارد در سطح بینالمللی شناخته میشود.
در توضیح دلایل صعود جایگاه ایران، این مؤسسه اعلام کرده که شهروندان ایرانی در حال حاضر امکان سفر به حدود ۴۰ کشور جهان بدون نیاز به دریافت ویزای پیشاپیش را دارند. علاوه بر این، سیاست لغو روادید یکجانبه از سوی ایران برای اتباع برخی کشورها، صدور ویزای فرودگاهی برای گردشگران خارجی و گسترش امکان رزرو آنلاین خدمات گردشگری مرتبط با سفر به ایران، از جمله عوامل مؤثر در بهبود شاخص گذرنامه ایران در سال جاری میلادی بوده است.
کارشناسان حوزه گردشگری و دیپلماسی سفر معتقدند شاخص قدرت پاسپورت تنها به معنای سهولت گردشگری نیست، بلکه بازتابی از جایگاه بینالمللی، سطح تعاملات دیپلماتیک و میزان اعتماد متقابل میان کشورهاست. از این منظر، هرگونه بهبود یا افت در رتبه گذرنامهها میتواند نشانهای از تغییرات گستردهتر در سیاست خارجی و روابط بینالملل کشورها باشد.
هنلی و شرکا در بخش دیگری از گزارش خود، فهرست ۱۰ کشور دارنده قدرتمندترین پاسپورتهای جهان در سال ۲۰۲۶ را نیز معرفی کرده است. در این فهرست، کشورهای آسیایی و اروپایی سهم قابل توجهی دارند؛ امری که به گفته تحلیلگران، نشاندهنده نقش فزاینده دیپلماسی اقتصادی، توافقهای چندجانبه و ثبات سیاسی در افزایش آزادی سفر شهروندان است.
این گزارش تأکید میکند که در سال ۲۰۲۶ میلادی، آزادی سفر و دسترسی بدون ویزا به کشورهای مختلف، همچنان یکی از شاخصهای مهم قدرت ملی و اعتبار بینالمللی دولتها محسوب میشود. در جهانی که جابهجایی نیروی انسانی، سرمایه و گردشگر نقش کلیدی در رشد اقتصادی دارد، قدرت پاسپورت به یکی از مؤلفههای رقابت میان کشورها تبدیل شده است.
بر اساس دادههای هنلی، شکاف میان گذرنامههای قدرتمند و ضعیف همچنان قابل توجه است. در حالی که دارندگان پاسپورتهای صدر جدول میتوانند بدون ویزا به بیش از ۱۸۰ مقصد سفر کنند، شهروندان کشورهای انتهای فهرست برای اغلب سفرهای خارجی نیازمند دریافت ویزا از پیش هستند؛ موضوعی که محدودیتهای اقتصادی، آموزشی و شغلی گستردهای به همراه دارد.
در جمعبندی گزارش سال ۲۰۲۶، مؤسسه هنلی و شرکا تأکید کرده است که روندهای جهانی نشان میدهد کشورهایی که سیاست خارجی فعالتر، تعاملات اقتصادی گستردهتر و چارچوبهای شفافتری برای همکاریهای بینالمللی دارند، در میانمدت و بلندمدت از مزیت گذرنامههای قدرتمندتر برخوردار خواهند شد. از سوی دیگر، تحریمها، تنشهای سیاسی و انزوای دیپلماتیک همچنان از مهمترین عوامل تضعیف جایگاه پاسپورتها در سطح جهان به شمار میروند.