تعلیق بازارها؛ چگونه شکل میگیرد و چه عواملی در آن نقش دارند؟
اگر در این روزها پای صحبت کاسبان بازار، معاملهگران تالار شیشهای یا حتی مردم عادی بنشینید، بیش از پیش با واژه "صبر" مواجه میشوید. به راستی عقربههای ساعت اقتصاد ایران بر روی یک نقطه حساس متوقف شده و باعث انتظار همگان شده است! در ادبیات اقتصادی به این وضعیت دوران انتظار یا تعلیق بازار اطلاق میشود؛ چراکه چرخدندههای تولید و سرمایهگذاری بسیار کُند شده است. این واژه صرفاً یک اصطلاح نبوده و در واقعیت، یک امر ملموس بوده که وقتی «نااطمینانی» جایگزین «پیشبینی» میشود، مانند سایهای شوم بر روی اقتصاد میافتد. در ایران، این وضعیت ریشه در چند عامل دارد:
نااطمینانیهای داخلی
یکی از چالشهای کلیدی که روال کاری بازار و اقتصاد ایران را از حرکت باز میدارد، غلبه تصمیمهای پیشبینیناپذیر بر برنامهریزیهای بلندمدت است. هنگامی که قوانین پایه تجارت یا نرخهای حساس اقتصادی به صورت متعدد و ناهنگام دستخوش تغییر میشوند، امنیت روانی سرمایهگذار برهم ریخته و در این شرایط، افراد بهجای تزریق نقدینگی به پروژههای تولیدی، ترجیح میدهند نظارهگر بوده و دارایی خود را با روشهای سنتی حفظ نمایند.
سایه سیاست بر اقتصاد
اقتصاد و سیاست در ایران مکمل یکدیگر بوده و همیشه همراه هم هستند! ابهام در روابط بینالمللی از جمله نوسانات خبری در رابطه با ایالات متحده و احتمال درگیریهای نظامی، بازار را در یک حالت «شوک انتظاری» قرار داده است! در واقع نگاه فعالان در این روزها از ترازنامههای مالی به اخبار شبانگاهی و تیترهای سیاسی دوخته میشود.
بیاعتمادی عمومی
ریزشهای ناگهانی در بازارهای سرمایه و طبعاً ایجاد خاطراتی ناخوشایند برای افراد، سبب شده تا نوعی تعلیق روانی در جامعه صورت گیرد. در چنین شرایطی تمامی افراد تا زمانی که افق پیشرو به طور کامل آشکار نشود، اقدامی برای ثبت معامله نخواهند کرد.
پیامدهای تعلیق بازار بر اقتصاد ایران و بازارهای مالی
جالب است بدانید زمانی که وضعیت بازار معلق است، نمیتوان سکون را به معنای ثبات ترجمه کرد؛ چراکه این روند همان نابودی تدریجی فرصتها محسوب میشود. این وضعیت در سه طیف اصلی خلاصه میشود:
بازارهای مالی و سرمایه
در تمامی اوقات مردم بورس تهران را به عنوان قلب تپنده تأمین مالی منطقه میشناختند. حال در چنین شرایطی افزایش ریسکهای سیاسی سبب شده که هم اکنون علاوه بر تبدیل به یک بازار سوت و کور، شاخصها بر اساس واقعیتهای سودآوری شرکتها نبوده و نحوه تحقق این روند، بر اساس ترسهای سیاسی باشد.
بازار ارز، طلا و کالا
همانطور که میدانید تقاضا برای داراییهای امن، در زمان تعلیق و ابهام فضای اقتصادی ایران افزایش مییابد. بنابراین به گمان افراد، دلار و طلا در این دوران به عنوان ابزار سرمایهگذاری عمل نکرده و صرفاً محافظی برای ارزش پول تلقی میشوند. وجود این فشار تقاضا، قیمتها را نیز افزایش میدهد.
انجماد در بازار کار و جذب نیرو
از دیرباز تا کنون وجود این شرایط، بازار کار را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. شما میتوانید با بررسی دادههای برخی از پلتفرمهای تخصصی استخدام در حوزه مالی و حسابداری مانند «های حساب»، بدانید که در چنین دورههایی، روند استخدام نیروهای مالی متفاوت شده و کارفرمایان با احتیاط بیشتری اقدام به جذب نیرو مینمایند. البته وجود این شرایط تعجبی ندارد؛ زیرا هنگامی که کسب و کارها آیندهای را برای روال کاری خود متصور نمیشوند، استخدام تیمهای تخصصی جدید را نیز به تعویق میاندازند.
نقش تحولات سیاسی و اجتماعی اخیر در تشدید بلاتکلیفی بازار
در وضعیت کنونی نمیتوان حین بررسی اقتصاد ایران، چشم را بر واقعیتهای درون خیابان و تنشهای مرزی فرو بست! متأسفانه تحولات اخیر در دو سطح داخلی و بینالمللی، فشار را بر بازار دوچندان نموده است!
اعتراضات داخلی و فشار اقتصادی
اعتراضات داخلی که ریشه در تورم افسارگسیخته و افت ارزش ریال دارد، خود به عاملی برای عمق بخشیدن به تعلیق تبدیل شده است. مادامی که ثبات اجتماعی تحت تأثیر مشکلات معیشتی قرار میگیرد، درصد ریسک برای فعالیتهای اقتصادی افزایش مییابد؛ چراکه فعالان بازار، آینده سیاسی را سرشار از ابهام دانسته و همین امر سبب فرار سرمایه از بخشهای تولیدی میشود.
تنشهای بینالمللی و احتمال رویارویی با آمریکا
همانطور که میدانید در هفتههای اخیر، ارسال سیگنالهایی مبنی بر تنش و درگیری از طرف واشنگتن باعث افزایش سرعت نبض بازار و اقتصاد ایران شده است. بازارهای جهانی نفت با هر تهدید نظامی واکنش نشان داده و سرمایهگذاران در فضای داخلی نیز به علت تحقق وقوع اتفاقات سخت و دشوار، تصمیمات خود را معلق نمودهاند!
در نهایت باید بدانید فضای اقتصاد ایران در میان عواملی سخت و طاقتفرسا همچون فشارهای اقتصادی داخلی، تنشهای پرفشار بینالمللی و کاهش اعتماد عمومی قرار دارد. تا زمانی که صحبتی شفاف از بهبود روابط سیاسی و ثبات در تصمیمگیریهای کلان اقتصادی بیان نشود، بازار در همین وضعیت تعلیق باقی خواهد ماند. متأسفانه باید بدانید نتیجه چنین وضعیتی روندی جز کاهش سرمایهگذاری، رشد قیمت داراییهای غیرمولد مانند ارز و طلا و کوچکتر شدن سفرهها نخواهد بود!