آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
تنگه هرمز بار دیگر کانون خبرهای امنیتی و بینالمللی شده است. آبراهی حیاتی که مانند شاهرگی برای اقتصاد جهانی عمل میکند، شاهد رویارویی جدیدی میان نیروهای ایران و آمریکا بوده است. بر اساس گزارش تازه روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال، بامداد روز سهشنبه، حادثهای امنیتی در این تنگه استراتژیک رخ داده که میتواند بر روابط پرتنش دو کشور تأثیر بگذارد. گزارش حاکی است که شش قایق تندروی ایرانی که به تیربارهای سنگین مسلح بودند، به یک نفتکش آمریکایی که در حال ورود به تنگه هرمز بوده، نزدیک شدهاند. این قایقها به نفتکش دستور دادهاند موتورهای خود را خاموش کند و آماده بازرسی شود. چنین درخواستی معمولاً در چارچوب عملیات نظارتی یا امنیتی نیروهای مسلح در آبراههای حساس صورت میگیرد.
با این حال، نفتکش آمریکایی به این دستور عمل نکرده و در عوض، سرعت خود را افزایش داده و به مسیرش ادامه داده است. این واکنش، نشان از تصمیم کاپیتان کشتی یا دستورهای از پیش تعیین شده برای عدم توقف در چنین مواردی دارد. پس از این ماجرا، یک ناو جنگی آمریکایی برای اسکورت و محافظت از نفتکش به منطقه اعزام شده است. حضور ناوهای جنگی در آبهای اطراف تنگه هرمز برای حفاظت از کشتیهای تجاری، به ویژه پس از حوادث سالهای گذشته، امری معمول است. این گزارش ابتدا توسط شرکت امنیت دریایی «ونگارد تک» به مشتریان خود اعلام شده و سپس توسط رسانههای معتبر بینالمللی مانند وال استریت ژورنال منتشر شده است. هنوز هیچ مقام رسمی ایرانی در مورد این ادعا واکنشی نشان نداده است. در سوی مقابل، نیروی دریایی آمریکا نیز به طور رسمی این رویداد را تأیید یا تکذیب نکرده است.
صحتسنجی گزارش و منابع اطلاعاتی
گزارش ابتدا توسط شرکت خصوصی امنیت دریایی «ونگارد تک» ارائه شده است. این شرکتها معمولاً اطلاعات خود را از شبکه ارتباطی کشتیها، گزارشهای کاپیتانها یا منابع اطلاعاتی دیگر دریافت میکنند. انتشار این خبر توسط وال استریت ژورنال، که از رسانههای تأثیرگذار و معتبر در سطح جهان است، به آن اعتبار میبخشد. با این حال، تا زمانی که یک نهاد رسمی طرفین، به ویژه نیروی دریایی سپاه یا نیروی دریایی آمریکا، آن را تأیید نکنند، نمیتوان به طور قطع در مورد جزئیات آن اظهارنظر کرد. در گذشته نیز گاهی گزارشهای اولیه از چنین شرکتهایی با جزئیات واقعی تفاوت داشتهاند. بنابراین، انتظار برای اعلام نظر رسمی ضروری است.
سناریو احتمالی و اقدامات دو طرف
اگر گزارش صحت داشته باشد، سناریوی محتمل این است: نفتکش آمریکایی در حال ورود به تنگه هرمز بوده که توسط قایقهای ایرانی شناسایی شده است. نیروهای ایرانی، مطابق با رویههای معمول نظارت بر آبراه، خواستار توقف و احتمالاً بازرسی شدهاند. عدم توقف نفتکش میتواند ناشی از دستورالعملهای امنیتی آمریکا باشد که به کشتیهایش توصیه میکنند در برابر درخواستهای توقف از سوی نیروهای دیگر کشورها، مقاومت کرده و در عوض، کمک درخواست کنند. اسکورت شدن نفتکش توسط ناو جنگی آمریکایی، نشان میدهد که یا از قبل برنامه حفاظتی وجود داشته، یا نیروی دریایی آمریکا به سرعت به درخواست کمک نفتکش پاسخ داده است.
حقوق بینالملل دریاها و تنگه هرمز
تنگه هرمز یک آبراه بینالمللی است و کشتیرانی در آن از حقوق «عبور ترانزیت» برخوردار است. این حق به کشتیهای تمام کشورها اجازه میدهد به سرعت و بدون مانع از تنگه عبور کنند. کشورهای ساحلی (مانند ایران و عمان) حق اعمال حاکمیت و قوانین خود را در آبهای سرزمینی خود دارند، اما این حق نباید مانع عبور ترانزیت بیضرر شود. درخواست توقف و بازرسی یک کشتی خارجی در آبراه بینالمللی، معمولاً تنها در شرایط خاص و با توجیهات امنیتی دقیق قابل اجراست. اگر کشتی مظنون به نقض قوانین (مانند قاچاق یا حمل سلاح) نباشد، درخواست توقف ممکن است از نظر برخی کارشناسان حقوق بینالملل، قابل بحث باشد. این یکی از مواردی است که همواره بین ایران و قدرتهای دریایی دیگر مورد اختلاف است.
اهداف و پیامدهای احتمالی چنین رویدادهایی
اگر این اقدام توسط نیروهای ایرانی انجام شده باشد، میتواند اهداف مختلفی داشته باشد: نمایش قدرت و حضور در تنگه، تمرین عملیات بازرسی، ارسال پیام امنیتی به آمریکا، یا واکنشی به یک تهدید احتمالی درک شده. برای آمریکا، چنین رویدادی بر ضرورت ادامه مأموریت حفاظت از کشتیرانی در منطقه و حضور نظامی مستمر تأکید میکند. آنها احتمالاً آن را نمونهای از «رفتار مخل» ایران عنوان خواهند کرد. در سطح کلان، این حوادث میتواند فضای بیاعتمادی را تشدید کند، احتمال برخورد ناخواسته را افزایش دهد و بر روندهای سیاسی و مذاکرهای بین دو کشور سایه بیندازد.
واکنشهای آتی و مدیریت بحران
پاسخ رسمی ایران و آمریکا تعیینکننده خواهد بود. ایران ممکن است این گزارش را تکذیب کند، یا آن را یک اقدام عادی در چارچوب حفاظت از مرزهای آبی و مقابله با قاچاق بداند. آمریکا نیز ممکن است آن را محکوم کرده و بر حق کشتیرانی آزاد تأکید کند. نکته کلیدی، مدیریت این رویدادها برای جلوگیری از تبدیل شدن به بحران است. وجود کانالهای ارتباطی بین نظامیهای دو کشور در منطقه (مثلاً از طریق سوئیس یا عمان) برای شفافسازی و کاهش تنش ضروری است. آینده امنیت تنگه هرمز به توانایی طرفین برای رعایت توازن بین اعمال حاکمیت ملی و رعایت حقوق بینالمللی، و همچنین پرهیز از اقدامات تحریکآمیز بستگی دارد.