بهترین گلیم دستباف ایران متعلق به کدام مناطق است؟ معرفی معروف‌ترین مراکز بافت گلیم

گلیم دستباف یکی از کهن‌ترین و اصیل‌ترین دست‌بافته‌های ایرانی است که ریشه در زندگی عشایری و روستایی اقوام مختلف ایران دارد. تنوع اقلیمی، فرهنگی و قومی کشور باعث شده است که هر منطقه سبک، طرح و ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود را در بافت گلیم داشته باشد. به همین دلیل، وقتی صحبت از بهترین گلیم دستباف ایران می‌شود، نمی‌توان تنها یک منطقه خاص را معرفی کرد، بلکه مجموعه‌ای از مناطق و طوایف نقش کلیدی در شکل‌گیری گلیم‌های اصیل و ارزشمند ایرانی دارند.

در این مقاله، معروف‌ترین مناطق و طوایف بافت گلیم دستباف ایران را بررسی می‌کنیم و در پایان، راهنمایی کوتاه جهت خرید گلیم دستباف اصیل ارائه می‌دهیم.

معروف ترین گلیم های دستباف ایرانی

به‌طور کلی، برخی از گلیم‌های دستباف ایرانی به‌دلیل کیفیت بافت، اصالت طرح و پیشینه تاریخی، شهرت بیشتری دارند. از جمله معروف‌ترین گلیم‌های دستباف ایران می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• گلیم قشقایی
• گلیم شاهسون
• گلیم هرسین
• گلیم بیجار
• گلیم بختیاری

در ادامه، هر یک از این گلیم‌ها را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کنیم.

گلیم قشقایی

عشایر قشقایی که عمدتاً در استان فارس سکونت دارند، از شناخته‌شده‌ترین بافندگان گلیم در ایران هستند. گلیم قشقایی به‌عنوان یکی از نمادهای اصلی هنر دست‌بافت عشایری شناخته می‌شود و بسیاری آن را در زمره‌ی بهترین گلیم‌های دستباف ایران قرار می‌دهند.

ویژگی‌های شاخص گلیم قشقایی عبارت‌اند از:

• استفاده از طرح‌های هندسی قدرتمند و پرانرژی
• به‌کارگیری پشم با کیفیت و دست‌ریس
• رنگ‌های زنده و عمیق حاصل از رنگرزی طبیعی

ترکیب این عوامل باعث شده گلیم‌های قشقایی علاوه‌بر زیبایی بصری، دوام و ارزش هنری بالایی داشته باشند.

گلیم شاهسون

گلیم شاهسون نوعی گلیم ایرانی است که توسط ایل شاهسون در مناطق مختلف شمال‌غرب و مرکز ایران بافته می‌شود. این گلیم به‌دلیل شیوه بافت خاص، استفاده از نگاره‌های بزرگ و برجسته و ساختار نواری، از دیگر گلیم‌های ایرانی متمایز است. شاهسون‌ها قومی عمدتاً ترک‌تبار هستند که زندگی سنتی و کوچ‌نشینی آن‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری طرح، رنگ و کاربرد گلیم‌هایشان داشته است. گلیم شاهسون بسته به منطقه بافت، به انواع مختلفی مانند گلیم شاهسون مغان، هشترود، بیجار، ورامین، میانه، خمسه، قزوین و ساوه تقسیم می‌شود که هرکدام ویژگی‌های ظاهری و ساختاری متفاوتی دارند.

گلیم هرسین

از دیگر گلیم های دستباف معروف ایرانی گلیم هرسین می باشد.

هرسین که یکی از منطقه استان کرمانشاه می باشد یکی از مراکز اصلی بافت گلیم ایران می باشد. رنگ های استفاده شده در گلیم های این منطقه بیشتر خاکستری ، سبز ، سفید ، قرمز، بنفش و اخیراً سرخابی می باشد.
از مشخصات و ویژگی های بارز دیگر گلیم هرسین می توان به پر بودن حاشیه ها و زمینه با طرح های بسیار متنوع می باشد، تا جایی که به ندرت می توان در آن فضای خالی پیدا کنید.

گلیم بیجار

بیجار که در حاشیه استان کردستان قرار دارد، بیشتر با فرش‌های مستحکم خود شناخته می‌شود، اما گلیم‌های این منطقه نیز از شهرت بالایی برخوردارند. گلیم بیجار معمولاً به‌شکل طویل و باریک بافته می‌شود و در آن از ترنج‌های لوزی یا مثلثی رنگین استفاده می‌شود.
سادگی طرح در کنار استحکام بافت، گلیم بیجار را به گزینه‌ای مناسب برای فضاهای سنتی و مینیمال تبدیل کرده است.

گلیم بختیاری

گلیم بختیاری توسط ایل بختیاری بافته می‌شود و از اصیل‌ترین گلیم‌های دستباف ایرانی به‌شمار می‌آید. این گلیم‌ها اغلب دارای ابعاد کشیده و عرض کمتر هستند و در آن‌ها از رنگ‌های روشن و متضاد مانند زرد، آبی، قرمز و نارنجی استفاده می‌شود.
طرح‌های ساده اما پرقدرت گلیم بختیاری، بازتابی از زندگی کوچ‌نشینی و طبیعت‌محور این ایل است.

سایر گلیم های دستباف معروف ایرانی

بی‌تردید گلیم‌های دستباف ایرانی محدود به موارد بالا نیستند. مناطق و اقوام دیگری نیز در تولید گلیم‌های باکیفیت و اصیل نقش دارند، از جمله:

• گلیم عنبران: تولیدشده در شهرستان نمین استان اردبیل
• گلیم بلوچ: بافته‌شده توسط قوم بلوچ در سیستان و بلوچستان، با طرح‌های راه‌راه و رنگ‌بندی خاص
• گلیم خمسه: بافته‌شده توسط ایل خمسه در استان فارس، با زمینه‌های تیره و نقش‌های ستاره‌ای
• گلیم افشار: تولیدشده توسط قوم افشار در استان‌هایی مانند کرمان، خراسان و آذربایجان غربی

این تنوع گسترده نشان می‌دهد که بهترین گلیم دستباف ایران نتیجه‌ی یک سنت جمعی و چندفرهنگی است.

آیا می‌توان یک منطقه را بهترین گلیم دستباف ایران دانست؟

در پاسخ به این پرسش باید گفت که مفهوم «بهترین» در مورد گلیم دستباف، کاملاً نسبی است. برخی افراد اصالت طرح را معیار قرار می‌دهند، برخی کیفیت پشم و دوام را مهم‌تر می‌دانند و برخی دیگر به رنگ‌بندی یا کاربرد دکوراتیو توجه دارند.

در واقع، بهترین گلیم دستباف ایران گلیمی است که:

• بافت آن اصیل و منطقه‌محور باشد
• از مواد اولیه طبیعی استفاده کند
• متناسب با نیاز و سلیقه خریدار انتخاب شود

به همین دلیل، آشنایی با مناطق بافت و ویژگی‌های هر گلیم، مهم‌ترین قدم در انتخاب درست است.

معیارهای تشخیص بهترین گلیم دستباف ایران هنگام خرید

برای بسیاری از خریداران، تشخیص کیفیت و اصالت گلیم دستباف کار ساده‌ای نیست؛ به‌ویژه زمانی که تنوع طرح، رنگ و منطقه بافت بسیار زیاد است. با این حال، توجه به چند معیار مشخص می‌تواند به انتخاب آگاهانه‌تر کمک کند.

اولین معیار، جنس الیاف است. بهترین گلیم‌های دستباف ایران معمولاً با پشم طبیعی و دست‌ریس بافته می‌شوند. پشم طبیعی علاوه‌بر دوام بیشتر، حس گرما و لطافت خاصی به گلیم می‌دهد و با گذر زمان زیبایی خود را حفظ می‌کند.

دومین معیار، رنگرزی است. استفاده از رنگ‌های طبیعی که از گیاهان، ریشه‌ها و مواد معدنی به‌دست می‌آیند، نشانه اصالت گلیم است. این رنگ‌ها هرچند ممکن است ملایم‌تر از رنگ‌های شیمیایی باشند، اما ماندگاری بالاتری دارند و جلوه‌ای زنده‌تر ایجاد می‌کنند.

یکنواختی بافت و دقت در جزئیات نیز اهمیت زیادی دارد. در گلیم‌های دستباف اصیل، ممکن است بی‌نظمی‌های جزئی دیده شود، اما همین موضوع نشان‌دهنده دست‌بافت بودن و مهارت بافنده است، نه ضعف کیفیت.

در نهایت، شناخت منطقه بافت کمک می‌کند انتظارتان از طرح، رنگ و کاربرد گلیم واقع‌بینانه باشد؛ چراکه هر منطقه هویت بصری خاص خود را دارد.

گلیم دستباف از کجا بخریم؟

اگر قصد خرید حضوری دارید، خرید مستقیم از تولیدکنندگان و کارگاه‌های صنایع دستی معمولاً مقرون‌به‌صرفه‌تر است. اما برای خرید اینترنتی، انتخاب فروشگاه‌های تخصصی اهمیت زیادی دارد. در ادامه، به چند مجموعه فعال در این حوزه اشاره می‌کنیم:

1. صنایع دستی کوثر:

صنایع دستی کوثر مجموعه‌ای تخصصی در زمینه تولید و عرضه گلیم دستباف است. کارگاه تولیدی این مجموعه در استان بوشهر قرار دارد و علاوه‌بر محصولات تولیدی خود، با بافندگان مناطق مختلفی مانند هرسین و عنبران نیز همکاری می‌کند.
برای مشاهده و خرید بهترین گلیم‌های دستباف ایران می‌توانید از طریق لینک زیر اقدام کنید:

https://kosarcraft.com/product-category/handwoven-kilim/

تلفن تماس: 09210715463
آدرس: استان بوشهر، شهرستان بوشهر، خیابان میثم تمار

2. صنایع دستی تمدن:

گروه صنایع دستی تمدن یکی از فروشندگان انواع صنایع دستی شامل: خاتم کاری، میناکاری، ترمه و ... می باشد. در کنار محصولات ذکر شده گلیم های دستباف هم در این مجموعه عرضه می شود. جهت مشاهده گلیم های دستباف این مجموعه لینک زیر را دنبال کنید:

https://tamadonart.com/product-category/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA/

جمع بندی

آنچه از بررسی مناطق مختلف بافت گلیم در ایران به‌دست می‌آید، نشان می‌دهد که ارزش گلیم دستباف ایرانی در تنوع و اصالت آن نهفته است. هر منطقه با ویژگی‌های خاص خود، از شیوه بافت گرفته تا رنگ و نقش، سهمی در شکل‌گیری این هنر ماندگار دارد.
به همین دلیل، نمی‌توان یک منطقه مشخص را به‌عنوان بهترین گلیم دستباف ایران معرفی کرد؛ چراکه هر گلیم بازتابی از فرهنگ، زیست‌بوم و نگاه هنری مردمانی است که آن را بافته‌اند. تفاوت در طرح‌ها، رنگ‌بندی‌ها و کاربردها باعث شده هرکدام از این گلیم‌ها زیبایی و ارزش منحصربه‌فرد خود را داشته باشند و انتخاب «بهترین» بیش از هر چیز به سلیقه و نیاز خریدار بستگی دارد./