آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
جنجال بر سر پخش برنامه «عشق ابدی» وارد فاز تازهای شده است. این برنامه که یکی از پربحثترین رئالیتیشوهای فارسیزبان در یوتیوب است، قرار بود از روز دوشنبه ۲۰ بهمن پخش فصل خود را از سر بگیرد، اما حالا با مخالفت جدی مجری و شرکتکنندگان مواجه شده است. پرستو صالحی، بازیگر سابق سینما و مجری برنامه «عشق ابدی»، در صفحه اینستاگرام خود با نزدیک به سه میلیون دنبالکننده، از تهیهکنندگان ترکیهای این برنامه خواسته است که پخش آن را متوقف کنند. او تأکید کرده که «الان وقت پخش این برنامه نیست» و شش ماه از ضبط آن گذشته است. صالحی در پستی نوشت: «با توجه به مواضع ترکیه نسبت به انقلاب مردم ایران فقط با همبستگیتون میتونید مانع بشید نه با فحش دادن به من.» این اشاره مستقیم به تحولات اخیر و فضای عزاداری عمومی در ایران است. همزمان، شرکتکنندگان برنامه نیز در صفحه اینستاگرام رسمی «عشق ابدی» اعتراض خود را ثبت کردهاند. یاسمین، یکی از شرکتکنندگان، نوشته است: «من به عنوان شرکت کننده اصلا راضی به پخش برنامه نیستم، لطفا پخش نکنید، این واقعا بی احترامیه ما همه عزاداریم.»
آیدا پویان، شرکتکننده دیگر نیز با انتشار بیانیهای اعلام کرد: «به دلیل شرایط کنونی ایران و عزادار بودن یک ملت، ما شرکتکنندگان «عشق ابدی» و جمعی از مردم، محترمانه از شما درخواست میکنیم پخش برنامه را تا اطلاع ثانوی متوقف کنید.» این اعتراضات در حالی مطرح میشود که برنامه «عشق ابدی» به دلیل ماهیت سرگرمیمحور و نمایش روابط عاشقانه، در تقابل با فضای عمومی جامعه ایران قرار گرفته است. بسیاری از کاربران فضای مجازی نیز پخش برنامه در شرایط کنونی را نامناسب دانستهاند. برنامه «عشق ابدی» یک رئالیتیشو دوستیابی و ازدواج است که با اجرای پرستو صالحی از اردیبهشت ۱۴۰۴ در یوتیوب پخش شده است. این برنامه در ویلایی لوکس در بودروم ترکیه فیلمبرداری شده و با الهام از فرمتهای جهانی مانند «جزیره عشق» ساخته شده است. حالا تصمیم نهایی درباره پخش یا توقف این برنامه به عهده تولیدکنندگان ترکیهای است. این موضوع میتواند به آزمونی برای حساسیتپذیری تولیدکنندگان برنامههای فارسیزبان نسبت به شرایط جامعه ایران تبدیل شود.
تحلیل جامعهشناختی اعتراضات و تقابل سرگرمی با فضای عمومی
اعتراضات به پخش برنامه «عشق ابدی» در شرایط کنونی، نمونهای بارز از تقابل «فضای سرگرمی» با «حال و هوای عمومی جامعه» است. در جامعهشناسی رسانه، زمانی که برنامههای سرگرمیمحور با خلق جمعی جامعه (مثلاً عزاداری، غم ملی یا شور انقلابی) هماهنگ نباشند، با واکنش منفی مواجه میشوند. جامعه ایران در روزهای اخیر شاهد تحولات مهمی بوده که فضای عمومی را تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، پخش یک برنامه رئالیتیشو با محوریت روابط عاشقانه و چالشهای تفریحی، میتواند به عنوان بیاحترامی به احساسات عمومی تلقی شود. این ناهماهنگی زمانی پیچیدهتر میشود که برنامه در کشوری دیگر (ترکیه) تولید شده اما مخاطب اصلی آن ایرانیان هستند. واکنش پرستو صالحی و شرکتکنندگان نشان میدهد که حتی عوامل و شرکتکنندگان یک برنامه سرگرمی نیز از این حساسیت اجتماعی آگاه هستند. آنها ترجیح دادهاند به جای منافع کوتاهمدت، همراه با احساسات عمومی حرکت کنند. این موضوع نشاندهنده بلوغ اجتماعی عوامل این برنامه است.
نقش مجری به عنوان واسطه بین تولیدکنندگان و مخاطبان
پرستو صالحی در این ماجرا نقشی فراتر از یک مجری معمولی بازی کرده است. او به عنوان «واسطه» بین تولیدکنندگان ترکیهای و مخاطبان ایرانی عمل کرده است. از یک سو، او مسئولیت اجرایی در قبال تولیدکنندگان دارد، از سوی دیگر، به عنوان یک چهره عمومی ایرانی، نسبت به حساسیتهای جامعه خود آگاه است. نحوه برخورد صالحی قابل تأمل است. او به جای سکوت یا توجیه، مستقیماً از مخاطبانش خواسته تا از تهیهکنندگان بخواهند پخش برنامه را متوقف کنند. این حرکت چند پیام دارد: اولاً، نشان میدهد که او قدرت تصمیمگیری نهایی درباره پخش برنامه را ندارد. ثانیاً، نشان میدهد که او ترجیح میدهد همراه با مردم باشد. ثالثاً، فشار عمومی را به سمت تولیدکنندگان اصلی هدایت میکند. این نقشآفرینی صالحی میتواند الگویی برای سایر مجریان برنامههای فارسیزبان باشد که در موقعیتهای مشابه قرار میگیرند. او نشان داده که یک مجری موفق نه تنها باید توانایی اجرایی داشته باشد، بلکه باید نسبت به بافت اجتماعی و فرهنگی مخاطبانش حساس باشد.
بررسی نقش شرکتکنندگان و تغییر نقش آنان از سوژه به کنشگر
شرکتکنندگان برنامه «عشق ابدی» در این ماجرا نقش فعالی ایفا کردهاند. آنها که معمولاً در برنامههای رئالیتیشو به عنوان «سوژه»هایی منفعل دیده میشوند، این بار به «کنشگران» اجتماعی تبدیل شدهاند. این تغییر نقش از چند جهت اهمیت دارد.
- نخست، نشان میدهد که شرکتکنندگان این برنامه صرفاً به دنبال شهرت یا جایزه مالی نیستند، بلکه نسبت به مسائل اجتماعی حساسیت دارند.
- دوم، نشان میدهد که آنها از قدرت رسانهای خود آگاه هستند و میتوانند از آن برای اهداف فراسرگرمی استفاده کنند.
- سوم، فشار شرکتکنندگان در کنار فشار مجری و مخاطبان، میتواند تأثیر بیشتری بر تولیدکنندگان داشته باشد. بیانیه شرکتکنندگان که در آن بر «عزادار بودن یک ملت» تأکید کردهاند، نشان از درک عمیقتری از شرایط اجتماعی دارد. آنها به جای تمرکز بر منافع فردی، بر مسئولیت اجتماعی خود تأکید کردهاند. این نگاه میتواند نشانهای از بلوغ نسل جدید شرکتکنندگان در برنامههای واقعنما باشد.
تحلیل استراتژی تولیدکنندگان و چالشهای برنامهسازی برای مخاطب ایرانی
تولیدکنندگان ترکیهای برنامه «عشق ابدی» با چالش پیچیدهای مواجه هستند. از یک سو، آنها سرمایه مالی و زمانی قابل توجهی برای تولید این برنامه صرف کردهاند و توقف پخش میتواند به معنای زیان اقتصادی باشد. از سوی دیگر، ادامه پخش با اعتراض گسترده مخاطبان ایرانی مواجه خواهد شد که میتواند به شهرت منفی برنامه و کاهش بیننده در بلندمدت بینجامد. این چالش، مشکل اصلی برنامهسازی برای مخاطب ایرانی توسط تولیدکنندگان خارج از ایران را نشان میدهد. تولیدکنندگان خارجی اغلب به دلیل فاصله جغرافیایی و فرهنگی، به خوبی نمیتوانند حس جامعه ایران را درک کنند. آنها ممکن است بر اساس برنامهریزیهای زمانبندی شده عمل کنند بدون آنکه نسبت به تحولات سریع اجتماعی در ایران حساس باشند. استراتژی احتمالی تولیدکنندگان میتواند یکی از این موارد باشد:
۱) توقف کامل پخش تا بهبود شرایط
۲) تأخیر در پخش بدون تعیین زمان مشخص
۳) ادامه پخش با تغییر در محتوا یا زمانبندی
۴) ادامه پخش بدون تغییر و پذیرش ریسک واکنش منفی.
تصمیم نهایی آنها میتواند نشاندهنده میزان احترام آنها به حساسیتهای فرهنگی مخاطبان ایرانی باشد.
آینده برنامههای سرگرمی فارسیزبان در یوتیوب و درسهای این رویداد
ماجرای اعتراض به پخش «عشق ابدی» میتواند درسهای مهمی برای سایر تولیدکنندگان برنامههای فارسیزبان در یوتیوب داشته باشد.
- نخستین درس، اهمیت «زمانبندی» در پخش محتواست. برنامههای سرگرمی نمیتواند فارغ از فضای عمومی جامعه مخاطب خود باشد.
- دومین درس، اهمیت «حساسیت فرهنگی» است. تولیدکنندگان برنامههای فارسیزبان، حتی اگر خارج از ایران باشند، باید نسبت به ارزشها، باورها و حال و هوای جامعه ایران آگاه باشند. عدم توجه به این موضوع میتواند به شکست برنامه بینجامد.
- سومین درس، نقش «مشارکت عوامل برنامه» در تصمیمگیریهاست. همانطور که پرستو صالحی و شرکتکنندگان در این ماجرا نقش فعالی داشتند، تولیدکنندگان باید برای نظرات عوامل برنامه که به جامعه مخاطب نزدیکتر هستند، ارزش قائل شوند.
آینده برنامههای سرگرمی فارسیزبان در یوتیوب احتمالاً شاهد حساسیت بیشتری خواهد بود. مخاطبان ایرانی امروز نه تنها به کیفیت برنامه، بلکه به تناسب آن با شرایط اجتماعی نیز توجه میکنند. تولیدکنندگانی که به این حساسیتها احترام بگذارند، احتمالاً موفقیت پایدارتری خواهند داشت.