آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
نوروز 1405 برای کارمندان دولت، بازنشستگان و کارگران ایرانی با خبری خوش آغاز میشود. هیئت دولت با تأکید ویژه رئیسجمهور، رقم عیدی کارکنان دولت را که پیشتر ۵.۵ میلیون تومان تعیین شده بود، به ۱۰ میلیون تومان افزایش داد. این تصمیم که به معنای دو برابر شدن عیدی کارمندان است، در حالی اتخاذ میشود که معیشت خانوارهای ایرانی یکی از اولویتهای اصلی دولت به شمار میرود. افزایش نزدیک به ۱۰۰ درصدی این رقم، میتواند گشایشی هرچند کوچک در تأمین هزینههای پایانی سال ایجاد کند. خبر خوش فقط به کارمندان دولت محدود نمیشود. رئیس کانون عالی بازنشستگان تأمین اجتماعی اعلام کرد که عیدی بازنشستگان نیز همسطح کارکنان دولت تعیین شده و به ۱۰ میلیون تومان افزایش یافته است. این اقدام، لبخند رضایت را بر لب بازنشستگان عزیز مینشاند.
کارگران نیز از این افزایش بیبهره نماندهاند. بر اساس شنیدهها و اعلام مسئولان، عیدی کارگران حداقل ۲۰ میلیون تومان تعیین شده است که در مقایسه با سالهای گذشته، رشد قابل توجهی را نشان میدهد. زمان واریز این عیدی نیز تقریباً مشخص شده است. طبق اعلام منابع آگاه، عیدی کارکنان دولت همراه با حقوق بهمن ماه یا حداکثر اواسط اسفند به حساب آنها واریز خواهد شد تا فرصت کافی برای خریدهای پایانی سال و تأمین مایحتاج شب عید وجود داشته باشد. این تصمیم دولت در حالی اتخاذ میشود که اقتصاد کشور با چالشهای متعددی روبروست. تأمین منابع مالی برای این افزایش، نیازمند برنامهریزی دقیق و مدیریت هوشمندانه منابع دولتی است. با این حال، دولت نشان داده که حمایت از معیشت کارکنان و اقشار آسیبپذیر را در اولویت قرار داده است. کارشناسان معتقدند این افزایش عیدی، علاوه بر تأثیر مستقیم بر قدرت خرید خانوارها، میتواند به رونق بازار شب عید و افزایش تقاضا در بخشهای مختلف اقتصادی نیز منجر شود. این موضوع به ویژه برای کسبوکارهای خرد و متوسط که وابسته به خریدهای نوروزی هستند، اهمیت ویژهای دارد. در این گزارش تحلیلی، ابعاد مختلف این تصمیم دولت را بررسی میکنیم؛ از جزئیات و ارقام جدید تا تأثیر آن بر معیشت خانوارها و اقتصاد کشور.
تحلیل اقتصادی و قدرت خرید خانوار
افزایش عیدی کارکنان دولت از ۵.۵ میلیون به ۱۰ میلیون تومان، رشدی ۸۲ درصدی را نشان میدهد. این رقم در شرایطی تصویب شده که نرخ تورم سالانه در محدوده ۳۰ تا ۴۰ درصد قرار دارد. بنابراین، افزایش عیدی فراتر از نرخ تورم بوده و میتواند تا حدی کاهش قدرت خرید ناشی از تورم را جبران کند. با این حال، باید توجه داشت که ۱۰ میلیون تومان عیدی، با توجه به هزینههای سبد شب عید (شامل خرید میوه، شیرینی، لباس، آجیل و سایر مایحتاج)، پاسخگوی تمام نیازهای یک خانوار متوسط نیست. این رقم میتواند حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از هزینههای نوروزی یک خانوار چهار نفره را پوشش دهد. نکته مهم دیگر، تفاوت میان عیدی کارمندان دولت (۱۰ میلیون تومان) و کارگران (حداقل ۲۰ میلیون تومان) است. این تفاوت را میتوان ناشی از سازوکار متفاوت تعیین عیدی در بخش خصوصی دانست که بر اساس قانون کار و با فرمول مشخص (حداقل ۶۰ روز آخرین حقوق) محاسبه میشود.
ابعاد بودجهای و منابع مالی
پرسش مهمی که مطرح میشود، تأمین منابع مالی برای این افزایش عیدی است. با فرض حدود ۲.۵ میلیون کارمند رسمی و پیمانی دولت، افزایش ۴.۵ میلیون تومانی به ازای هر نفر، حدود ۱۱.۲۵۰ میلیارد تومان بار مالی اضافی برای دولت ایجاد میکند. این رقم قابل توجهی است که باید از محل صرفهجویی در سایر هزینهها یا درآمدهای پیشبینینشده تأمین شود. دولت میتواند این بار مالی را از چند محل تأمین کند: اول، مازاد درآمدهای مالیاتی در ماههای اخیر؛ دوم، صرفهجویی در هزینههای جاری دستگاههای اجرایی؛ سوم، استفاده از منابع حاصل از فروش اموال مازاد دولتی؛ و چهارم، برداشت از حساب ذخیره ارزی. هر یک از این گزینهها مزایا و معایب خاص خود را دارد. افزایش عیدی بازنشستگان تأمین اجتماعی نیز بار مالی جداگانهای بر سازمان تأمین اجتماعی تحمیل میکند. با حدود ۳.۵ میلیون بازنشسته و مستمریبگیر، افزایش ۴.۵ میلیون تومانی عیدی، حدود ۱۵.۷۵۰ میلیارد تومان هزینه اضافی برای این سازمان در بر دارد. تأمین این رقم نیازمند مدیریت هوشمندانه منابع سازمان تأمین اجتماعی است.
تحلیل تطبیقی با سالهای گذشته
بررسی روند عیدی کارکنان دولت در سالهای اخیر نشان میدهد که افزایش امسال بیسابقه بوده است. در سال ۱۴۰۳، عیدی کارمندان ۴.۵ میلیون تومان بود که در سال ۱۴۰۴ به ۵.۵ میلیون و اکنون در آستانه سال ۱۴۰۶ به ۱۰ میلیون تومان افزایش یافته است. این رشد دو برابری در یک سال، در تاریخ پرداخت عیدی کارمندان دولت کمنظیر است. در بخش بازنشستگان نیز روند مشابهی مشاهده میشود. بازنشستگان در سالهای گذشته همواره عیدی کمتری نسبت به کارمندان شاغل دریافت میکردند، اما امسال برای نخستین بار، عیدی آنان با کارمندان شاغل همسانسازی شده است. این اقدام، گامی مهم در جهت تکریم و حمایت از بازنشستگان عزیز محسوب میشود. در بخش کارگری، عیدی حداقل ۲۰ میلیون تومانی نسبت به سال گذشته رشد قابل توجهی داشته است. این افزایش با توجه به فرمول قانونی محاسبه عیدی (معادل ۶۰ روز آخرین حقوق) و افزایش حداقل دستمزد در سال جاری، منطقی و قابل انتظار بوده است.
مسائل اجتماعی و روانی
تصمیم دولت برای دو برابر کردن عیدی کارمندان و بازنشستگان، آثار روانی مثبتی بر جامعه دارد. در شرایطی که فشارهای اقتصادی و تورم، معیشت خانوارها را تحت تأثیر قرار داده، هرگونه حمایت مالی دولت میتواند به کاهش تنشهای اجتماعی و افزایش رضایت عمومی منجر شود. این تصمیم همچنین پیام روشنی به کارمندان و بازنشستگان میدهد: دولت دغدغه معیشت شما را دارد و در حد توان خود برای کاهش فشارهای اقتصادی تلاش میکند. این پیام، به ویژه در آستانه سال نو و تعطیلات نوروزی، میتواند تأثیر قابل توجهی بر روحیه و انگیزه کارکنان داشته باشد. افزایش عیدی، به ویژه برای بازنشستگان که در سالهای اخیر با مشکلات معیشتی متعددی روبرو بودهاند، میتواند نمادی از توجه ویژه دولت به این قشر مظلوم و تأثیرگذار جامعه باشد. این اقدام، سرمایه اجتماعی دولت را در میان بازنشستگان و خانوادههای آنان افزایش خواهد داد.
تبعات اقتصادی و چشمانداز آینده
تزریق نقدینگی ناشی از افزایش عیدی به بازار شب عید، میتواند به رونق کسبوکارها، به ویژه اصناف خرد و متوسط منجر شود. این تزریق نقدینگی که حدود ۲۵ تا ۳۰ هزار میلیارد تومان برآورد میشود، در صورت مدیریت صحیح، میتواند به افزایش تولید، اشتغال و رونق اقتصادی کمک کند. با این حال، باید مراقب بود که این تزریق نقدینگی منجر به افزایش تقاضای کاذب و در نهایت افزایش قیمت کالاها و خدمات نشود. نظارت دقیق سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان بر بازار شب عید، برای جلوگیری از سوءاستفاده احتمالی برخی فروشندگان ضروری است. در چشمانداز بلندمدت، دولت باید به دنبال راهحلهای پایدار برای افزایش قدرت خرید کارمندان و بازنشستگان باشد. افزایش مقطعی عیدی، هرچند خوشایند و مفید است، اما نمیتواند جایگزین سیاستهای پایدار افزایش درآمد و کنترل تورم شود. اصلاح نظام حقوق و دستمزد، کنترل تورم و رشد پایدار اقتصادی، راهحلهای اساسی برای بهبود معیشت خانوارهای ایرانی است.