آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
غروب چهارشنبه ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، آسمان ایران میزبان نخستین هلال ماه رمضان ۱۴۴۷ خواهد بود. براساس محاسبات دقیق نجومی و پیشبینیهای کارشناسی، این هلال در تمام مناطق واقع در غرب هند از جمله ایران، عراق، افغانستان و پاکستان بهراحتی قابل مشاهده است. این خبر خوش برای بیش از یک میلیارد و نیم مسلمان در سراسر جهان به این معناست که احتمالاً پنجشنبه اول اسفند ۱۴۰۴، نخستین روز ماه مبارک رمضان خواهد بود. ماهی که برای مسلمانان ایران نیز از جایگاهی ویژه و معنوی برخوردار است. شرایط نجومی برای رؤیت هلال ماه رمضان امسال، استثنایی و تقریباً ایدهآل است. سن هلال، ارتفاع آن از افق، مدت مکث پس از غروب خورشید و جدایی زاویهای از خورشید، همگی در آستانه آستانههای رؤیت پذیری قرار دارند. کارشناسان مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران و ستاد استهلال دفتر رهبری، از روزهای گذشته محاسبات خود را برای تعیین زمان دقیق رؤیت هلال آغاز کردهاند. گروههای استهلال در سراسر کشور در آمادهباش کامل به سر میبرند.
آنچه این رؤیت را از سالهای گذشته متمایز میکند، «سهولت» مشاهده هلال است. برخلاف سالهای گذشته که رؤیت هلال نیازمند ابزارهای قدرتمند و شرایط جوی کاملاً مساعد بود، امسال هلال رمضان با چشم غیرمسلح و در شرایط عادی جوی نیز قابل تشخیص خواهد بود. مناطق غرب هند به دلیل موقعیت جغرافیایی و اختلاف زمانی با گرینویچ، اولین مناطقی هستند که پس از غروب خورشید شانس رؤیت هلال را دارند. از آنجا که ایران در غرب هند قرار دارد، خورشید دیرتر غروب میکند و شرایط برای رؤیت مساعدتر است. عراق، افغانستان و پاکستان نیز در کمربند طلایی رؤیت هلال قرار گرفتهاند. کارشناسان هواشناسی نیز پیشبینی میکنند آسمان اکثر این مناطق در غروب چهارشنبه صاف یا کمابر باشد که شانس رؤیت را افزایش میدهد. بدین ترتیب، تقریباً قطعی است که امسال ماه رمضان بدون هیچ ابهام و کشمکشی در نخستین روز اسفند آغاز خواهد شد و روزهداران ایرانی در آرامش کامل به استقبال این ماه عزیز خواهند رفت.
پارامترهای نجومی و امکانسنجی رؤیت هلال
برای امکانسنجی رؤیت هلال ماه، پنج پارامتر اساسی مورد بررسی قرار میگیرد: سن هلال (فاصله زمانی از مقارنه ماه و خورشید)، ارتفاع هلال از افق در زمان غروب خورشید، مدت مکث هلال (اختلاف زمان غروب ماه و خورشید)، جدایی زاویهای (فاصله زاویهای ماه از خورشید) و عرض دایرةالبروجی. بر اساس محاسبات دقیق مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، در غروب چهارشنبه ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، سن هلال در لحظه غروب خورشید در تهران حدود ۲۲ ساعت خواهد بود. این میزان از سن، برای رؤیت هلال با چشم غیرمسلح کاملاً کافی است و حتی شرایط برای ثبت تصویر هلال با دوربینهای معمولی نیز فراهم است. ارتفاع هلال ماه از افق در زمان غروب خورشید در تهران حدود ۱۲ درجه پیشبینی میشود. حداقل ارتفاع لازم برای رؤیت هلال با چشم غیرمسلح، حدود ۸ درجه است. بنابراین، این ارتفاع ۱۲ درجهای، یک فرصت استثنایی برای رؤیتگران فراهم میکند. مدت مکث هلال که به معنای فاصله زمانی بین غروب خورشید و غروب ماه است، در تهران حدود ۴۵ دقیقه خواهد بود. این زمان کافی است تا رؤیتگران پس از افول کامل نور شفق، فرصت کافی برای اسکن افق غربی و یافتن هلال باریک ماه داشته باشند.
تحلیل جغرافیایی کمربند رؤیتپذیری
کمربند طلایی رؤیتپذیری هلال ماه رمضان امسال، مناطق غربی شبهقاره هند، پاکستان، افغانستان، ایران، عراق و بخشهایی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را در بر میگیرد. این گستره وسیع جغرافیایی، یکی از فراگیرترین موارد رؤیتپذیری هلال در سالهای اخیر است. نکته حائز اهمیت، قرارگیری تمام نقاط ایران در این کمربند طلایی است. از مرزهای شرقی خراسان تا آذربایجان غربی و از سواحل شمالی خزر تا سواحل جنوبی خلیج فارس، همه و همه شرایط تقریباً یکسانی برای رؤیت هلال خواهند داشت. عراق به عنوان یکی از مهمترین کشورهای همسایه که مراجع تقلید بسیاری نیز در آن مستقر هستند، در شرایط کاملاً مساعدی برای رؤیت هلال قرار دارد. این مسئله وحدت رویه در اعلام آغاز ماه رمضان در میان کشورهای اسلامی منطقه را تسهیل خواهد کرد. مناطق غرب هند که به دلیل موقعیت جغرافیایی خود نخستین نقاط رؤیتپذیر در این کمربند هستند، حکم پیشخبر و تأییدیه اولیه برای سایر مناطق را دارند. رؤیت هلال در این مناطق، اطمینان از رؤیتپذیری در غربتر را دوچندان میکند.
مسائل تقویمی و تطبیق با ماههای شمسی
امسال رمضان با اسفند ماه تقارن یافته است. این تقارن از چند جهت اهمیت دارد.
- نخست، اسفند در فرهنگ ایرانی ماه پایان سال و آغاز بهار طبیعت است. تقارن بهار قرآن با بهار طبیعت، زیبایی معنوی دوچندانی به این ایام میبخشد.
- دوم، طول روزهای اسفند نسبت به دی و بهمن بلندتر است، اما هنوز به بلندترین روزهای سال(در فصل بهار) نرسیده است. روزهداران ایرانی امسال روزهایی با حدود ۱۲ تا ۱۳ ساعت روزهداری را تجربه خواهند کرد که نسبت به تابستانها بسیار معتدلتر است.
- سوم، تعطیلات نوروز امسال با دهه سوم رمضان و شبهای قدر همپوشانی خواهد داشت. این تقارن میتواند فرصتی استثنایی برای بهرهگیری معنوی از تعطیلات فراهم کند و سفرهای نوروزی را با حالوهوای رمضان عجین سازد.
- چهارم، عید سعید فطر امسال در اوایل فروردین ۱۴۰۵ قرار خواهد گرفت. این تقارن، شور و نشاط دو عید (فطر و نوروز) را در هم میآمیزد و شاید جشنهایی متفاوت از همیشه را رقم بزند.
تحلیل نقش گروههای استهلال و تصمیمگیری نهایی
ستاد استهلال دفتر رهبری به عنوان بالاترین مرجع تصمیمگیری برای اعلام آغاز ماههای قمری در ایران، از هفتههای گذشته برنامهریزی برای شب رؤیت هلال رمضان را آغاز کرده است. بیش از ۱۰۰ گروه استهلال در سراسر کشور برای این شب آمادهباش هستند. این گروهها که متشکل از کارشناسان نجومی، منجمان آماتور و نمایندگان دفتر مقام معظم رهبری هستند، با استفاده از ابزارهای دقیق اپتیکی و نیز چشم غیرمسلح، افق غربی را از لحظه غروب خورشید تا نیم ساعت پس از آن اسکن خواهند کرد. گزارشهای این گروهها به صورت لحظهای به ستاد مرکزی در قم ارسال میشود و نهاییترین تصمیم درباره آغاز ماه رمضان، پس از تأیید حجتالاسلام علیرضا موحدنژاد (رئیس ستاد استهلال) و هماهنگی با دفتر رهبری اعلام خواهد شد. با توجه به قطعیت بالای رؤیتپذیری هلال در شب چهارشنبه، پیشبینی میشود که دفتر مقام معظم رهبری نیز همان غروب، آغاز ماه رمضان را اعلام کند و پنجشنبه اول اسفند به عنوان نخستین روز این ماه عزیز نامگذاری شود.
شرایط جوی و تأثیر آن بر رؤیتپذیری
پیشبینیهای هواشناسی برای غروب چهارشنبه ۳۰ بهمن در اکثر مناطق ایران، آسمانی نسبتاً صاف و عاری از ابرهای سنگین را نشان میدهد. این شرایط جوی ایدهآل، شانس رؤیت هلال را به مرز ۱۰۰ درصد نزدیک میکند. مناطق جنوبی و مرکزی ایران به دلیل قرارگیری در اقلیم گرم و خشک، از شفافیت جوی بالاتری برخوردارند و احتمال رؤیت در این مناطق بیش از نقاط شمالی و کوهستانی است. شیراز، یزد، کرمان، اصفهان و قم از جمله شهرهایی هستند که بهترین شرایط رؤیت را خواهند داشت. مناطق غربی کشور به دلیل نزدیکی به کانونهای رطوبتی مدیترانه، احتمال ابرناکی بیشتری دارند، اما پیشبینیها حاکی از آن است که آسمان این مناطق نیز در محدوده صاف تا نیمهابری خواهد بود که مانع رؤیت نمیشود. تنها چالش جدی برای رؤیت هلال، پدیده گرد و غبار در مناطق جنوب غربی به ویژه استانهای خوزستان و ایلام است. اگر این پدیده در غروب چهارشنبه فعال باشد، ممکن است دید افقی را کاهش دهد و رؤیت را با دشواری مواجه کند. با این حال، رؤیت هلال در سایر نقاط کشور برای اعلام رسمی کافی خواهد بود.